«Bibi, ehtiyot bo‘l, aks holda mutlaqo yolg‘iz qolasan» – Trampning chaqiriqlardan keyin Isroil va Eron to‘xtadi

Apreldagi sulhdan keyin Eron va Isroil o‘rtasida sodir bo‘lgan to‘qnashuv – AQShning Eron bilan urushga chek qo‘yish bo‘yicha kelishuv harakatlarini barbod qilishi ham mumkin edi.

Reutersʼning yozishicha, hujumlar to‘lqinidan keyin neft narxi 5% gacha ko‘tarildi. Biroq Eron harbiylari Isroilga qarshi birinchi zarbalar to‘lqini yakunlanganini e’lon qilgach, yana pasaydi. AQSh dollari esa so‘nggi qariyb ikki oydagi eng yuqori darajasidan pastga tushdi.

Tehron yakshanba kuni kechqurun Bayrut chekkasiga – «Hizbulloh»ga berilgan zarbalarga javob (qasos) tariqasida Isroil hududiga qarata raketalar otgandi. Shundan so‘ng, Isroil Eronning havo mudofaa tizimlari va ballistik raketalar ishlab chiqarishda foydalanilgani aytilayotgan neft-kimyo zavodiga zarba berdi.

Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusi bunga javoban Isroilning Xayfa shahridagi shunga o‘xshash zavodini nishonga olganini ma’lum qildi. Har ikki tomon rasmiylari ham qurbonlar haqida ma’lumot bermadi.

Dushanba kuni Eron va Isroil AQSh prezidenti Donald Trampning chaqirig‘idan so‘ng bir-birlariga qarshi hujumlarni to‘xtatganini ma’lum qildi.

Ammo, Isroil harbiy mulozimi mamlakat operatsiyalarni «qancha kerak bo‘lsa, shuncha davom ettirishga» tayyorligini bildirdi.

Eron rasmiylari ham shunga o‘xshash qat’iy ohangda javob berishdi. Tasnim axborot agentligi iqtibos keltirgan harbiy manbaga ko‘ra, Tehron uzoq muddatli mojaroga tayyor va mintaqadagi AQSh manfaatlariga qarshi zarbalarni qayta tiklashi mumkin. Shu bilan birga, Tehron, agar Isroil Livandagi «Hizbulloh»ga zarba berishda davom etsa, harbiy harakatlarni qayta tiklashi haqida ogohlantirdi.

Tramp ularni to‘xtatishga intilmoqda

Dushanba kuni Tramp Isroil ham, Eron ham zudlik bilan o‘t ochishni to‘xtatishni xohlayotganini aytdi. «Agar jaholat yoki ahmoqlik xalaqit bermasa, ‘Tinchlikʼ bo‘yicha yakuniy muzokaralar davom etmoqda», deb yozdi u ijtimoiy tarmoqda.

AQSh va Isroil rasmiylarining bildirishicha, dushanba kuni Tramp va Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyahu bilan yana telefonlashgan.

Axios nashriga bergan intervyusida Tramp Netanyahuni ogohlantirganini aytdi: agar Isroil rahbari Eron bilan yana urush boshlasa, u yolg‘iz qolib ketishi mumkin. «Men unga: 'Bibi, ehtiyot bo‘lganing ma’qul, aks holda tez orada mutlaqo yolg‘iz qolasanʼ, dedim», deya Trampning so‘zlarini keltirmoqda Oq uyga yaqin ko‘riladigan nashr.

Isroilning AQShdagi elchisi Yexiel Layter Trampning Netanyahuga bosim o‘tkazgani haqidagi xabarlarni rad etdi. U ikki yetakchi o‘rtasidagi suhbatlar hamkorlik ruhida o‘tganini aytdi va jurnalistlarni chalg‘ituvchi uydurmalarni bo‘rttirib ko‘rsatishda aybladi.

Isroildagi Yahudiy universiteti harbiy tarixchisi Denni Orbaxning so‘zlariga ko‘ra, Isroil Trampning gapiga qaramay Eronga zarbalarni berish orqali AQShga muhim signal yo‘lladi: agar Isroil manfaatlari inobatga olinmasa, Eron bilan hech qanday yakuniy kelishuvga erishib bo‘lmaydi.

Isroil va Eron o‘rtasidagi jangovar harakatlarning qisqa muddatga qayta tiklanishi hamda Netanyahuning Tramp talablariga bo‘ysunmasligi ushbu ikki konservativ yetakchi o‘rtasida vaqti-vaqti bilan yuzaga keladigan keskinlikni ochib bergan navbatdagi epizod bo‘ldi.

Eron va uning proksi kuchlari faollashdi

Eron Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Ismoil Bag‘oiy Tehrondan Vashingtonga yo‘llanayotgan xabarlar «o‘ta yuqori darajadagi shubha-gumon» muhitida almashilayotganini aytdi.

Eron parlamenti milliy xavfsizlik qo‘mitasi rahbari Ibrohim Aziziy ularning milliy xavfsizligiga yoki uning mintaqadagi ittifoqchilari, jumladan, Yamandagi husiylarga qarshi qaratilgan har qanday harakatga qat’iy va juda qimmatga tushadigan javob qaytarilishi haqida ogohlantirgan.

Ushbu hujumlar fonida Yamandagi husiylar ham Qizil dengizda Isroil kemalarining harakatlanishini to‘xtatishga va’da berishdi va Isroilga qarata raketalar otganini ma’lum qildi.

Keyinchalik Isroil harbiylari Eylat hududida ogohlantirish sirenalari yangraganidan so‘ng, Yamandan uchirilgan shubhali havo nishoni urib tushirilganini tasdiqladi.

Husiylar shu paytgacha mintaqaviy urushdan asosan chetda turishgan edi. Ular Qizil dengiz bo‘g‘ozida joylashgan hududlarni nazorat qiladi. Bu hudud – Ho‘rmuz bo‘g‘ozi yopilganidan keyin Yaqin Sharqdan kuniga millionlab barrel neft tashish uchun muqobil yo‘l sifatida borgan sari muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Livan-Isroil muzokaralari qayta tiklanadi

Isroil minglab odamlarning hayotiga zomin bo‘lgan Livandagi urush harakatlarini mart oyidan buyon to‘xtatgani yo‘q. Ular bu masala AQSh-Eron o‘rtasidagi har qanday otashkesimdan alohida ko‘rilishi kerakligini ta’kidlamoqda. «Hizbulloh» ham o‘z hujumlarini davom ettirdi.

Tehron esa uzoq vaqtdan beri AQSh bilan har qanday tinchlik bitimi qisman Livandagi janglarning tugashiga bog‘liqligini aytib keladi. Isroil urushga qo‘shilgan «Hizbulloh» jangchilarini ta’qib qilish maqsadida mart oyida Livanga bostirib kirgandi.

AQShning Livandagi elchisi Mishel Issa dushanba kuni Livan-Isroil muzokaralari Vashingtonda qayta tiklanishi rejalashtirilganini ma’lum qildi.

Tehron urushdan oldin dunyodagi xom neft va suyultirilgan tabiiy gazning beshdan bir qismi tashiladigan Ho‘rmuz bo‘g‘ozini bloklashda davom etmoqda. Vashington esa o‘z navbatida Eron portlarini blokada qilgan.

Tramp har qanday tinchlik kelishuvi Eronning yadroviy qurol ishlab chiqa olmasligini kafolatlashi kerakligini aytdi. Eronning talablari qatoriga esa xalqaro sanksiyalarni bekor qilish, muzlatilgan milliardlab dollarlik aktivlarni ozod etish va uning bo‘g‘oz ustidan nazoratini tan olish kiradi.