«Дунё савдосини қутқарган қаҳрамон». Мисрлик экскаваторчи «Ever given»ни саёзликдан чиқариш учун 5 кун 21 соатдан ишлади

Дунё иқтисодиётидаги асосий артериялардан бири бўлган Сувайш канали «Ever given» кемаси саёзликка туриб қолиши сабаб 6 кун ёпиқ турди. Канал орқали ҳаракатни тўлиқ тўхтатиб қўйган «Evergreen» транспорт компаниясига тегишли дунёдаги энг йирик контейнер ташувчилардан бирини саёзликдан чиқариб олиш мисрлик Aбдулла Aбдулжаводнинг чекига тушганди...

Ўша пайтда атрофда бошқа экскаваторлар бўлмагани учун у кунига 21 соатдан ишлади. Абдулла кичкинагина экскаваторида тушликсиз, танаффуссиз тупроқ қазиди, суткасига 3 соатдан ухлай олди, холос.

Aбдулла Aбдулжаводнинг айтишича, кеманинг ҳайбатидан чўчиган бошқа экскаваторчилар бу ишдан бош тортишган. Чунки тупроқ қазиб олинаётган пайтда кема бир томонга оғиб кетиши, ундаги контейнерлар экскаваторларнинг устига қулаши эҳтимоли юқори эди. Бир неча кун ўтибгина бошқа экскаваторчилар ёрдамга келган.

Бу пайтга келиб қирғоққа тақалиб қолган кема бурни остидан минглаб тонна тупроқ қазиб чиқарилган эди. Ёрдамга келган экскаваторчилар фақатгина қазиб олинган қум уюмларини саришта қилиш билан шуғулланишган. Беш кунлик машаққатли меҳнатдан сўнг 400 метр узунликдаги «Ever Given» кемаси саёзликдан қўзғалди ва Миср иқтисоди учун жуда муҳим бўлган Сувайш каналида кемалар ҳаракати тикланди.

Воқеа тарихи

23 март куни «Evergreen» транспорт компаниясининг контейнер ташувчи йирик кемаси Сувайшда саёзликка ўтириб қолиб, канал орқали ҳаракатни тўлиқ тўхтатиб қўяди. Сув сиғимдорлиги 200 минг тоннани ташкил қилувчи кема каналга кўндаланг туриб қолгач, икки томонлама ҳаракатни тўсиб қўйди. Бортида 18 мингдан ортиқ оғир контейнерлар бўлган кемани буришга уринишлар бесамар кетди, буксирларнинг кемани силжитишга ҳаракатлари натижа бермади.

Кема 2018 йилда Япониянинг «Imabari Shipbuilding» кемасозлик компанияси томонидан қурилган бўлиб, унинг узунлиги 400 метр, эни 58,8 метрга тенг. Кема 20 100 дона стандарт денгиз контейнерларини (узунлиги 6,1 метр, эни 2,44 метр ва баландлиги 2,59 метрли) ташишга мўлжалланган. Ҳайбатли «Ever given» 199,5 минг тонна юкни таший олади.

Хитойдан Нидерландиянинг Роттердам портига бораётган контейнер ташувчи Ўрта Ер денгизи ва Қизил денгизни боғловчи каналда кемалар қатновини тўлиқ тўхтатиб қўйгани ортидан 24 соат ичида Brent маркали нефтнинг нархи 5,77 фоизга, WTI нефтининг нархи эса 5,14 фоизга қимматлади. Ҳодиса туфайли Сувайш каналида 300дан ортиқ кемадан иборат тирбандлик пайдо бўлди.

Даставвал кемани саёзликдан чиқариб олиш учун турли усуллар синаб кўрилиши, масалан, кемани буксирлар билан тортиш, чуқурликка тортиш ва кема бурни тагидаги қумни олиш самара бермаган тақдирда кемадаги контейнерларни тушириш, нефт ва сувни олиш режалаштирилди. Бироқ сўнгги режа бўйича иш кўришга тўғри келса, жараён бир неча ҳафта давом этиши мумкинлиги маълум қилинган, бу эса жаҳон иқтисоди учун хавотирли ҳолат эди.

27 март куни кечқурун контейнер ташувчини илк марта бир неча метрга силжитишга эришилди. Бу ҳодиса рўй берганида буксирларнинг кемалари қувончдан бир вақтда сиреналарини чалишди.

29 март куни тонгда – канал тўсилиб қолганидан олти кун ўтгач, «Ever given» саёзликдан тўлиқ чиқарилди ва каналнинг тор қисмини тарк этди. Канал маъмурияти раҳбари Усома Роби беш юзга яқин кемалардан иборат тирбандликдан халос бўлиш учун уч ярим кунгача муддат керак бўлиши мумкинлигини таъкидлаганди.

Lloyd’s List компанияси Ever Given контейнер ташувчи кемасининг Сувайш канали орқали ҳаракатланишни тўхтатиб қўйиши жаҳон савдосига соатига 400 млн долларга тушаётганини ҳисоблаб чиқди. Ушбу сумма ҳар куни канал орқали кемаларда олиб ўтиладиган товарлар нархига асосланган. Қайд этилишича, ғарбий йўналишда кунига 5,1 млрд долларлик, шарқий йўналишда эса 4,5 млрд долларлик товар олиб ўтилади.

Сувайш канали маъмурияти 1 млрд долларга яқин зарар кўрганини маълум қилган. Сувайш каналини бир ҳафтага тўсиб қўйган кема эгаси бўлган транспорт компанияси кўрилган зарарни иш судгача етиб бормасидан тўлаб бериш ҳаракатида экани айтилганди.

«Allianz» суғурта компанияси каналнинг бир ҳафта давомида тўсилишидан жаҳон савдоси кўрган зарарни 6-10 млрд долларга баҳолаган. The Loadstar маълумотларига кўра, ҳодиса оқибатида канал олдида туриб қолган кемаларнинг операцион харажатлари контейнер ташувчи кемалар учун кунига 3,25 млн долларни, танкерлар учун 500 минг долларни ташкил қилган. Айрим манбаларда канал тўсилиб қолиши оқибатида ҳар куни жаҳон иқтисодиётига етказилган зарар миқдори 9 млрд доллардан ортиқни ташкил этгани ёзилди.

Кеманинг саёзликка чиқиб қолишига дастлаб кучли шамол, кейин эса капитаннинг хатоси сабаб бўлгани ҳақида маълумот берилди.

Сувайш канали Мисрнинг шимоли-шарқий қисмида жойлашган шлюзсиз денгиз канали ҳисобланади. У Aтлантика ва Ҳинд океанлари ўртасидаги энг қисқа сув йўли (Aфрикани айланиб ўтишни 8-15 минг километрга қисқартиради) бўлиб, Осиё билан Aфрика ўртасидаги шартли географик чегара деб қабул қилинган. Африкани Осиёдан ажратиб турувчи ушбу канал орқали жаҳон савдосининг 12 фоизга яқини ўтади. Суюлтирилган табиий газ, хом ва тозаланган нефт каби энергия манбаларининг 5-10 фоизи айнан Сувайш орқали ташилади. Канал трафигининг қолган қисми асосан истеъмол товарларидан иборат.

Канал кема қатнови учун 1869 йил 17 ноябрда очилган. Узунлиги 161 км (каналнинг чиқишдаги давоми билан эса 173 км), кенглиги сиртида 120–150 метр, тубида эса 45–60 метрни ташкил этади. Кемалар канални ўртача 11-12 соатда сузиб ўтади.

Жаҳон савдосини қутқариб қолган номаълум қаҳрамон

Business Insider нашри жаҳон савдосини қутқариб қолган, бироқ ҳеч кимга таниқли бўлмаган номаълум қаҳрамон билан суҳбат уюштирди. У – мисрлик 28 ёшли экскаваторчи Абдулла Абдулжавод.

23 март куни у одатдагидек соат еттида ишга чиққан, бироқ ишхонасининг дарвозалари ёпиқ эди. Орадан ярим соат ўтгач, Сувайш каналини тўсиб қўйган кема ҳақида эшитиб қолади. Шу воқеа туфайли зудлик билан унга канал қирғоғига етиб келиш ҳақида топшириқ берилган. Саккиз йиллик иш тажрибасига эга экскаваторчи ўзининг кичкинагина машинасидан 500 баробар катталикдаги кеманинг бурни саёзликка чуқур ботиб қолганини кўрган.

«Ўша куни ишламасам керак деб ўйлагандим», дея эслайди Абдулла Абдулжавод интервьюсида. Бироқ бунинг акси ўлароқ у кейинги беш кун давомида тинимсиз ишлашига тўғри келган. Раҳбари унинг ёрдамига муҳтож эканини айтганида рад эта олмаган. «Ҳозироқ машинага ўтириб бу ерга етиб келишингиз керак. Чунки кемага энг яқин жойдаги ягона экскаваторчисиз. Бу жуда ғаройиб туйғу», дейди Абдулла.

Иш якунига етиб, вазифа уддалангач, у ва ҳамкасблари ўзларини кучли чарчоқдан чалажон одамдай ҳис қилишган. «Гарчи 5 кунлик оғир меҳнатдан сўнг ўлардай чарчаган бўлсам-да, ватаним учун нимадир қила олганимдан фахрланаман, бунақаси ҳаётда бир марта бўлиши мумкин», дея йигитнинг сўзларини келтирмоқда Business Insider.

28 яшар экскаваторчининг журналистларга айтишича, қилган меҳнатлари учун у ҳалигача рағбатлантирилмаган. «Менга бу иш топширилганда қўрқдим, аммо ўзимни аяб ўтирганим йўқ. Энди эса раҳбарим менга оширилган миқдорда иш ҳақи тўлаб бермаяпти», дейди Aбдулла Aбдулжавод.

Дунё матбуоти мисрлик экскаваторчини жаҳон савдосини қутқариб қолган қаҳрамон сифатида олқишламоқда.