ЕИ Эронга янги санкциялар жорий қилди

Европа Иттифоқига аъзо давлатлар ташқи ишлар вазирлари 29 январ, пайшанба куни Брюсселда бўлиб ўтган учрашувда Эронга қарши янги санкцияларни тасдиқлади. Дипломатик доиралардаги манбалар хабар беришича, ЕИнинг чеклов чоралари тахминан 30 жисмоний ва юридик шахсга нисбатан қўлланади. Уларнинг исмлари яқин вақт ичида Европа Иттифоқининг расмий журналида эълон қилиниши кутилмоқда.

Санкцияларни қаттиқлаштиришга Эрондаги оммавий репрессиялар сабаб бўлди. Ҳуқуқ ҳимоячилари баҳосига кўра, бу мамлакатда яқинда бўлиб ўтган оммавий норозилик намойишлари вақтида бир неча минг киши ҳалок бўлган. ЕИга аъзо айрим давлатлар ташқи ишлар вазирлари 29 январ куни янада даҳшатлироқ рақамларни — 30 минггача қурбон бўлиши мумкинлигини айтган. Шунингдек, ўн минглаб эронликлар ҳибсга олингани хабар қилинмоқда. Зўравонлик кўламини яшириш учун Теҳрон интернет ва телефон алоқасини қаттиқ блокировкага олган.

Европа Иттифоқининг Эронга қарши янги чоралари ЕИ ҳудудида санкция рўйхатига киритилган шахсларнинг активларини музлатишни, ЕИ давлатлари фуқаролари ва компанияларига уларни молиялаштиришни тақиқлашни, рўйхатдагиларнинг ЕИ давлатларига киришини ман этишни, шунингдек Эронга экспорт қилиниши тақиқланган товарлар рўйхатини кенгайтиришни назарда тутади.

Учрашувнинг асосий воқеаси Франция позициясининг ўзгариши бўлди — шу орқали Евроиттифоқ Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси (ИИМК)ни террористик ташкилотлар рўйхатига киритди ва уни “Ал-Қоида”, ҲАМАС ҳамда ИШИД билан бир қаторга қўйди.

Бу қарорни шарҳлар экан, Евроиттифоқнинг ташқи ишлар ва хавфсизлик сиёсати бўйича олий вакили Кая Каллас: “Босим (бошқача фикр билдириш — таҳр.) жавобсиз қолмаслиги керак”, — деди. Унинг таъкидлашича, минглаб ўз фуқароларини ўлдирадиган ҳар қандай режим ўз қулашига замин тайёрлайди.

Германия ташқи ишлар вазири Йоханн Вадефул эса ИИМК ва унинг ёрдамчи тузилмаларини “Эрон режими қассоблари” деб атади. “Айнан улар ўлчовсиз шафқатсизлик билан ўз аҳолисига қарши чиқмоқда, кўчада овозини кўтаришга журъат қилган ўз фуқароларини амалда қатл этмоқда”, — деди Вадефул.

Dpa агентлиги қайд этишича, ИИМКни террористик рўйхатга киритиш муҳим рамзий қадам ҳисобланади, бироқ унинг амалий таъсири чекланган — чунки Эроннинг элита бўлинмалари Теҳроннинг ядро дастури сабабли аллақачон ўн йилдан ортиқ вақтдан бери ЕИнинг қаттиқ санкциялари остида.

Франция узоқ вақт давомида санкцияларнинг такрорланишини асос қилиб, бу қарорни тўсиб келган. Бироқ экспертлар Парижнинг эҳтиёткорлигини Эронда “жосуслик” айблови билан ҳукм қилинган икки нафар Франция фуқароси — Сесил Колер ва Жак Пари тақдири билан боғлаган. Ҳозир улар қамоқдан озод қилинган, аммо Франция элчихонасида туриб, мамлакатдан чиқиб кетишга рухсат кутмоқда.

Аввалроқ АҚШ давлат котиби Марко Рубио Сенатдаги эшитувларда Эрон раҳбарияти ҳозир ҳар қачонгидан ҳам кучсиз эканини айтган. Унинг сўзларига кўра, режим иқтисодий инқироз (коллапс)га дуч келган ва аҳолининг асосий муаммоси — камбағалликни ҳал этишга қодир эмас. Рубио Эронда намойишлар яна қайта бошланишини тахмин қилган.

Теҳрон анъанавий равишда ички инқирозда халқаро санкцияларни айблайди, коррупция ва самарасиз бошқарув каби ўз муаммоларини эса эътибордан четда қолдиради. Экспертлар таъкидлашича, Эронга нисбатан чекловларни бекор қилишга фақат сиёсий йўналишнинг кескин ўзгариши олиб келиши мумкин, аммо ҳозирча бундай ўзгариш аломатлари кўринмаяпти.