46 та давлат учун террористик ташкилот – Эрон ислом инқилоби муҳофизлар корпуси қандай тузилма?
|16:40 / 27.06.202611 038
Бугунги кунда коллектив Ғарбнинг терроризмга нисбатан бўлган қарашлари адолатли деб бўлмайди. Улар ўз таъсир доирасига ололмаган давлатлардаги ҳукуматларни, айрим давлат тузилмаларини ҳам террористик ташкилот деб билади.
Бунга яққол мисол Афғонистонда ҳокимият тепасига келган “Толибон”. Ғарб давлатлари 1990-йилларда Афғонистонни айнан “Толибон” туфайли ўз таъсир доирасидан чиқариб юборгач, уни террористик ташкилот деб эълон қилади.
2022 йилда «Толибон» Афғонистонда ҳокимият тепасига келгандан кейин ҳам Коллектив Ғарб уни террористик ташкилотлар сафидан чиқармай келмоқда.
Афғонистонга қўшни бўлган Эронда ташкил этилган яна бир давлат тузилмаси – ислом инқилоби муҳофизлари корпуси ҳақида ҳам шундай дейиш мумкин.
Бу тузилма ҳам дунёнинг 40 дан ортиқ давлатида террористик ташкилот ҳисобланади. Ажабланарлиси улар орасида бир қатор мусулмон ўлкалар ҳам бор.
Хўш, нега Эрондаги ташкилотни Ғарб давлатлари билан бирга Саудия ва Баҳрайн каби аҳолисининг асосий қисми мусулмон бўлган давлатлар ҳам террористик ташкилот деб ҳисоблайди?
Ҳозир Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпусининг ташкил этилиши ва у нега мусулмон ўлкаларда ҳам террористик ташкилот деб эълон қилингани ҳақида гаплашамиз.
Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпусининг ташкил этилиши
1978 йилда Эронда шоҳ тузумига қарши намойишлар бошланади ва у йил охиригача турли тўлқинларда давом этади. Ўша йили декабрга бориб намойишлар кучаяди.
Биргина Теҳрон шаҳри кўчаларига 2 млн одам шоҳ Ризо Паҳлавийнинг истеъфосини талаб қилиб чиқади. Бундай кенг кўламдаги босимга чидай олмаган шоҳ 1979 йил 16 январ куни ҳокимиятни бош вазир Шопур Бахтиёрга қолдириб, Эрондан қочиб кетади.
1979 йил 1 февралда оятуллоҳ Хумайний 15 йиллик қочқинликдан сўнг Эронга қайтади ва Бахтиёрнинг мамлакатни биргаликда бошқариш ҳақидаги таклифини рад этади.
Кўп ўтмай Бахтиёр ҳам ағдарилади ва Эронда ҳокимият инқилобчилар қўлига ўтади. 11 феврал куни Эрон Ислом республикаси ташкил этилгани эълон қилинади.
Мавзуга оид
12 мин
Бугун Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпуси том маънода Эрон ҳарбий қудратининг юраги ҳисобланади. Форс давлатининг қарийб барча ҳарбий тузилмалари унинг таркибига киради. Шу билан бирга Ливандаги Хизбуллоҳ ва Яммандаги хусийларнинг асосий дастакчиси шу ташкилот ҳисобланади.
Гарчи тузум ўзгарган бўлса-да Эронда шоҳ тарафдорлари кўп эди. Шу сабабли Эрон раҳбарияти инқилобни ҳимоя қилиш ва унга қарши бўлганларга қарши курашиш мақсадида ташкилот тузади.
Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпуси деб номланган бу ҳарбий ташкилот 1979 йил 5 май куни ташкил этилади.
Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси қандай тузилма?
Бу ташкилот ҳарбийлашган тузилма бўлиб, унинг бош қўмондони Эрон олий раҳбари – оятуллоҳ ҳисобланади.
Ташкилотнинг бешта асосий бўлимлари бор. Булар:
· Қуруқликдаги қўшинлар
· Авиакосмик кучлар
· Ҳарбий-денгиз кучлари
· “Қудс” бўлинмаси
· “Басиж” бўлинмаси.
Юқоридагилардан энг аввал ташкил этилгани бу – “Басиж” бўлинмаси ҳисобланади. 1979 йил ноябрда оятуллоҳ Ҳумайний ташаббуси билан ташкил этилган бу бўлинма асосан кўнгилли жангчилардан иборат бўлган.
Кейинчалик Эрон ислом республикаси оёққа туриб олгач “Басиж” бўлинмасининг турли бўлимларида хизмат қилаётганларга маош тўлаш йўлга қўйилган.
Бугунги кунда Эрон аҳолисининг 25-30 млн нафари “Басиж” тузилмаси рўйхатида туради. Уларнинг 400-600 минг нафари ҳарбий тайёргарликдан ўтган ва урушга шай ҳолда.
Эрон бўйлаб ташкил этилган “Басиж” бўлимларида ҳарбийлардан иборат 100 минг ходим ишлаши айтилади.
“Басиж”дан сўнг 1980 йил сентябрда ислом инқилоби муҳофизлари корпуси таркибида қуруқликдаги қўшинлар бўлинмаси ташкил этилади. Маълумотларга кўра, бу бўлинмада 150-200 минг атрофида ҳарбий бор.
1985 йил сентябрда корпус таркибида авиакосмик кучлар бўлинмаси ташкил этилади. Бу бўлинмада 15 минг ҳарбий хизмат қилади.
Ўз навбатида Авиакосмик кучлар таркибида учта бўлинма - Стратегик ракета қўшинлари, Ҳарбий-ҳаво кучлари ва Космик кучлар тузилмалари бор.
Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси таркибидаги тўртинчи бўлинма – ҳарбий денгиз кучлари тузилмаси 1985 йил сентябрда ташкил этилади.
Ҳозирда бу бўлинма таркибида 20 мингдан ошиқ ҳарбий-денгизчи, 120 дан ортиқ жанговар кема, 5 та десант кемаси, 5000 та тезюрар катер, қарийб 80 та вертолёт борлиги айтилади.
Сўнгги тузилма – “Қудс” бўлинмаси 1988 йилда ташкил этилган ва у асосан ҳарбий разведка, уруш олиб бориш усуллари, махфий амалиётлар, Эрондан ташқарида ўтказиладиган ҳарбий операцияларга масъул ҳисобланади.
Аксарият ҳарбий таҳлилчилар “Қудс”ни АҚШнинг Марказий разведка бошқармаси ва Махсус операциялар қўмондонлигига ўхшаш ташкилот деб ҳисоблайди.
Маълумотларга кўра, “Қудс” тузилмасида 5 минг нафар ходим фаолият олиб боради.
Ислом муҳофизлари корпуси бостирган намойишлар
Ислом муҳофизлари корпуси қатнашган ҳарбий амалиётлар икки турга бўлинади: мамлакат ичида ва хорижда.
Мамлакат ичида амалга оширилган амалиётга 1979 йилда Эрон шимолий-ғарбида яшовчи курдлар исёнини бостириш мисол бўла олади. Ўшанда кўплаб курдлар ўлдирилади.
Умуман олганда ислом инқилоби корпуси жангчилари яқин-яқингача Эрон курд демократик партияси аъзоларига қарши кўплаб амалиётлар ўтказган.
Тузилма жангчилари 1979 йилда Эрон ғарбидаги Хузистон вилоятида яшовчи арабларга қарши амалиётларда қатнашади. Бу амалиётларда араб миллатига мансуб анча одам нобуд бўлади.
Шунингдек, ташкилот инқилобдан сўнг 1990-йилларгача Эронда яшаган ва шоҳ тарафдори бўлган одамларни аниқлаш ва жазолашда иштирок этган.
Масалан, биргина 1988 йилнинг ўзида Эронда шоҳ тарафдорлари деб гумонланиб қўлга олинган шахслардан 30 минг нафар одам қатл этилгани айтилади.
2001 йилда АҚШ армияси Афғон урушини бошлагач Эроннинг Сеистон ва Белужистон вилоятларида исён кўтарилади. Тузилма жангарилари ана шу исённи бостиришда ҳам фаол иштирок этади.
2009 йилда Эронда ўтказилган президентлик сайловидан сўнг мамлакатда кенг кўламли намойишлар бошланади. Ана шу намойишларни бостиришда ислом инқилоби корпуси жангчилари ҳам қатнашади.
Шунингдек, тузилма жангчилари 2025-2026 йилларда Эронда бўлиб ўтган кенг кўламли халқ намойишларини куч билан бостиришда иштирок этади.
Ислом муҳофизлари корпуси қатнашган урушлар ва ҳарбий можаролар
1979 йилда содир бўлган давлат тўнтаришигача Эрон ҳеч ким билан келишмовчилик ҳолатида бўлмаган. Қўшни давлатлар ва СССР бошчилигидаги социалистик лагерга кирувчи мамлакатларни айтмаганда бошқалар билан бирдай ҳамкорлик қилган.
Бироқ 1979 йилда содир бўлган давлат тўнтаришидан сўнг вазият ўзгаради. Эрон энди қўшни мамлакатлардаги шиа оқимига эътиқод қилувчиларни қўллаш ва улар ёрдамида ҳокимиятни ўз таъсир доирасига олиш учун ҳаракат бошлайди.
Жумладан, 1980-1988 йилларда аҳолисининг бир қисми шиалар бўлган Ироққа қарши уруш очади. Саккиз йил давом этган бу урушда форслар Саддам Ҳусайн бошчилигидаги Ироқ армияси устидан ғалаба қозона олмайди.
1982 йилда Эрон ислом муҳофизлари корпуси жангчилари аҳолисининг бир қисми шиа оқимига мансуб бўлган Ливандаги фуқаролар урушида қатнашади.
Ўша йили Ливан жанубида Эрон ёрдами билан Хизбуллоҳ жангари ташкилоти тузилади. Ўшандан буён форслар давлати бу ташкилотни ҳарбий ва молиявий жиҳатдан қўллаб келади. Ҳатто Хизбуллоҳ жангариларига маош ҳам Эрон томонидан тўланади.
Шунингдек, 1990-йиллар бошларида Эроннинг ҳарбий ва молиявий кўмагида Яман ҳудудида “Ансоруллоҳ” гуруҳи тузилади. Бу гуруҳ ҳам шиа оқимига мансуб хусий-зайдийлардан иборат бўлиб, улар ўшандан буён Яман ҳукуматига бўйсунмай келади.
2003 йилда АҚШ армияси Ироққа бостириб киради ва тез орада Саддам Ҳусайн ҳокимиятдан ағдарилади. Бу ишдан сўнг Эронга Яқин Шарққа ўтиш учун қуруқликдан йўл очилади.
Гап шундаки, Ироқни Саддам Ҳусайн бошқарган пайтларда Эрон Сурия ва Ливанга қуруқлик орқали бора олмасди. Бу икки давлатга ёрдам асосан денгиз орқали етказиларди.
Саддам тахтдан кетказилгач ислом инқилоби муҳофизлари корпуси Ироқда бемалол фаолият юрита бошлайди. Шунингдек, Ироқ орқали Сурия ва Ливанга бемалол бориб келадиган, бу уч давлатга ҳарбий ва молиявий кўмакларни қуруқлик орқали ҳам етказа оладиган бўлади.
Айниқса, Саддам йиқитилгандан сўнг Ироқнинг суннийлар, шиалар ва курдлар яшайдиган ҳудудлари алоҳида автономияга айлантирилиши ислом инқилоби муҳофизлари корпусига қўл келади. Ташкилот Ироқдаги шиалар автономиясини ўз назоратига олади.
Шунингдек, 1971 йилдан 2024 йилгача Сурияни бошқарган Ҳафиз Асад ва унинг ўғли Башар Асадни ҳам асосан Эрон қўллайди.
Ота-бола мамлакатга ҳукмронлик қилган йилларда ислом инқилоби муҳофизлари корпуси Дамашқда ўз офисини очади ва Башар Асадга Сурияда содир бўлган исёнларни бостиришда ёрдам беради.
Умуман олганда ислом инқилоби муҳофизлари корпуси Яқин Шарқда жойлашган давлатларда яшайдиган шиалар ёрдамида ҳокимиятни ўз таъсир доирасига олишга уриниб келади.
Ташкилотнинг Ироқ, Баҳрайн, БАА, Яман, Саудия, Ливан, Афғонистон ва Ғазо секторидаги фаолиятини бунга мисол қилиб келтирса бўлади.
Шунингдек, 2022 йил февралда Россия армияси Украинага бостириб киргандан сўнг ташкилот Москвани қўллай бошлади.
Унинг авиакосмик кучлар тузилмаси Россияга “Шаҳид” дронларини етказиб бера бошлади. Кейинроқ руслар Эрондан етказиб берилган эҳтиёт қисмлари ёрдамида “Шаҳид”ни Россияда “Герат” номи билан ишлаб чиқара бошлади.
Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпуси террористик ташкилотми?
Юқорида Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпуси дунёнинг бир қатор давлатларида шиаларни қўллаб, уларга қурол-яроғ бериб марказий ҳокимиятга қарши қайраши ҳақида гапириб ўтдик.
Ташкилотнинг бу ишлари жавобсиз қолмади ва дунёнинг кўплаб давлатлари уни террористик ташкилот деб эълон қилди.
Улар орасида Саудия Арабистони, Баҳрайн, Туркия, Албания ва Босния каби аҳолисининг аксар қисми ислом динига эътиқод қилувчи давлатлар ҳам бор.
Шунингдек, АҚШ, Исроил, Европа Иттифоқи ва унга аъзо бўлган 27 давлат, яна Канада, Украина, Аргентина, Исландия, Лихтенштейн, Молдова, Черногория, Шимолий Македония, Сербия каби давлатлар тузилмани террористик ташкилотлар сафига қўшган.
Бу жараён бирданига содир бўлмаган, қайсидир давлат аввалроқ, бошқалари кейинроқ Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпусини террористик ташкилотлар сафига қўшган.
Масалан, Коста-Рика 2026 йил 8 апрелда, Тринидад ва Тобаго 15 апрелда рўйхатга қўшилган. Буюк Британия бош вазири Кир Стармер Бирлашган Қироллик 2026 йил июлдан бошлаб Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпусини террористик ташкилотлар сафига қўшишини айтиб чиқди.
Умуман олганда 2019 йилдан буён Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпусини террористик ташкилотлар сафига қўшган давлатлар рўйхати мунтазам кенгайиб келмоқда.
