ОИТС қандай касаллик?
ОИТС (орттирилган иммун танқислиги синдроми) – ОИТВ (одам иммун танқислиги вируси) томонидан чақириладиган касаллик. Касаллик инсон иммун тизимини ўзгартиради, инфекцион ва бошқа касалликларга сезувчанликни оширади. Агар бу синдром ривожланса, сезувчанлик янада ошади.
ОИТВ вируси одамнинг барча тўқималарида учрайди, зарарланган одамнинг организмига ички суюқликлари орқали юқади. Масалан, сперма, қин ажралмаси, қон ва кўкрак сути орқали тарқалиши аниқланган.
ОИТВ — ОИТСнинг ривожланиши сабабидир. Баъзи ҳолларда эса вирус билан зарарланган одамларда ОИТС ривожланмаслиги мумкин. ОИТС кўп ҳолларда ОИТВни ўз вақтида даволамаслик натижасида юзага келади.
ОИТВ асосан 3 йўл билан: онадан болага, қон ва жинсий алоқа орқали юқади.
Дунёда…
Касаллик бугунги кунда ҳам кенг тарқалган бўлиб, ҳар йили дунё бўйлаб 1,5 миллиондан ортиқ одам ОИТВ билан касалланади.
UNAIDS маълумотларига кўра:
ОИТВ билан касалланганлар сони — 2020 йилда дунё бўйлаб тахминан 37,7 миллион кишини ташкил этди. Улардан 36 миллиони катталар ва 1,7 миллиони 0–14 ёшли болалардир. Яримдан кўпи (53 фоиз) аёллар ва қизлар эди.
Ўзбекистонда ҳолат қандай?
2020 йил маълумотларига кўра, Ўзбекистонда ушбу касаллик билан касалланганлар сони 58 мингтани ташкил этади. Тузалганлар – 2800 нафар. 2020 йил маълумотлари бу касалликдан 1000га яқин одам ўлганини кўрсатади.
Янги ОИТВ
Янги ОИТВ инфекцияларининг 1,3 миллиони 15 ёшдан ошганлар, 160 минг нафари 0–14 ёшли болалар орасида кузатилган.
ОИТВ тести
2020 йилда бутун дунё бўйлаб ОИТВ билан касалланганларнинг тахминан 84 фоизи ОИТВ ҳолатини билишган. Қолган 16 фоизи (тахминан 6,0 миллион киши) ҳали ҳам ОИТВ тести хизматларидан фойдаланишга муҳтож. ОИТВ тести ОИТВнинг олдини олиш, даволаш, ўзини парвариш қилиш учун муҳимдир.
