29 май куни ўзини Чилонзор туман ИИБ биноси 4-қаватидан ташлаб юборгани айтилаётган 21 ёшли йигит вафот этди. 4 июн куни эса Бўка тумани ИИБ тезкор ходимлари 36 ёшли йигитни қийнаб ўлдиришгани маълум бўлди. Расмийлар Чилонзор ИИБда вафот этган йигитнинг ўзини айблаётган бўлса, Бўка туманидаги фожиада тезкор ходимларнинг қўли борлиги тан олинди.
Бу икки ҳодиса сўнгги кунларда ижтимоий тармоқнинг ўзбекзабон сегментида катта муҳокамаларга сабаб бўлмоқда, ОАВ томонидан ҳам кенг ёритилмоқда. Лекин, ўзларини Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари “ҳимоячи”си ҳисоблайдиган икки йирик ташкилот худди бундай фожиалар фонида лом-мим деётгани йўқ.
Буларнинг биринчиси Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили – Омбудсман. 2021 йилдан бу лавозимда Феруза Эшматова фаолият юритмоқда. Аслида тузилишидан моҳияти ва фалсафаси инсон ҳуқуқларини таъминлаш, қийноқларнинг олдини олишга кўмаклашиш бўлган ташкилотнинг вазифаси қонунда ҳам белгилаб қўйилган.
Яъни Омбудсман, унга кимдир шикоят қилмаса ҳам “инсон ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги тўғрисида ахборот мавжуд бўлганда … ўз ташаббуси билан фактлар текширувини ўтказишга ҳақлидир”.
Ундан ташқари, Омбудсманда журналистларнинг “доступи” бўлмаган жойларга, мансабдорларнинг олдига навбатсиз кириш, фактларни текшириш ҳуқуқлари бор. Феруза Эшматова жамиятда катта резонанс уйғотган бундай фожиаларга муносабат билдирмагани ажабланарли. Омбудсман бу икки фожиа ҳақида эшитмай қолган бўлиши эса, шунчаки фожиа.
