— Трампнинг Эронга ваъда қилган мисли кўрилмаган иқтисодий чоралари натижа берадими?
Шавкат Икромов: Эрон – санкциялар шароитида яшашга узоқ йиллар давомида мослашган мамлакат. Теҳрон муқобил йўлларни топиш ва санкциялар оқибатларини юмшатиш имкониятларини шакллантирган, аммо иқтисодий босимга тўлиқ иммунитет ҳосил қилган деб бўлмайди. Шунга қарамай, Эрон узоқ йиллар давомида санкциялар шароитида яшай олишини намойиш этди.
Эрон ҳукумати ва сиёсий элитаси санкцияларга бардош бера олишига урғу бермоқда. Аммо иқтисодий кўрсаткичлар вазиятнинг анча мураккаб эканини кўрсатмоқда.
Ҳозир Эрон ҳарбий тажовуз шароитида. Мамлакат ўз суверенитети ва мустақиллигини ҳимоя қилаётган бир пайтда, иқтисодий қийинчиликларнинг кучайиши табиий. Бироқ бу қийинчиликларнинг охири кўринмаётгани Эрон аҳолиси учун тобора жиддий муаммога айланмоқда. Инфляциянинг юқори даражаси, озиқ-овқат маҳсулотлари нархининг мунтазам ошиши ва аҳолининг турмуш даражаси пасайиши бунинг яққол кўринишидир. Бу ҳолатни Эрон ичидаги ҳам, мамлакат ташқарисидаги манбалар ҳам қайд этмоқда.
Энди бундай шароитда қўшимча санкциялар нимани англатади? Эрон ҳозиргача сақлаб қолган савдо ҳамкорлари ва логистика имкониятларидан янада кўпроқ маҳрум бўлиши мумкин. АҚШ баёнотларида Эрон билан ҳамкорлик қилаётган давлатлар ҳам босим остида қолиши мумкинлиги кўрсатилмоқда. Бу, айниқса, Эроннинг логистика имкониятларидан фойдаланаётган давлатларга ҳам таъсир қилади. Марказий Осиё учун Эрон жанубий йўналишлар орқали халқаро денгиз савдо йўлларига чиқиш имконини берадиган муҳим ҳамкор ҳисобланади. Шимолий йўналишларга муқобил бўлган ушбу транспорт коридорлари уруш сабаб аллақачон қисқарган бўлса, янги санкциялар уларнинг имкониятларини янада чеклаши мумкин. Демак, янги санкциялар фақат Эроннинг ўзига эмас, балки Эрон билан савдо қилаётган ёки унинг логистика имкониятларидан фойдаланаётган давлатларга ҳам иқтисодий зарар етказиши мумкин.
Уруш бошланганда кўплаб халқаро таҳлилчилар Эроннинг қаршилик кўрсатиш имкониятларини паст баҳолаган эди. Эрон узоқ вақт бардош бера олмайди деган прогнозлар янграган. Аммо Эрон бугунгача қаршиликни давом эттирди. Бу – мамлакатда сиёсий ирода борлиги ва жамиятнинг муайян даражадаги бардошлилигини кўрсатади. Шу билан бирга, асосий савол – иқтисодиёт ва аҳолининг бунга қанчагача бардош бера олиши.
Оддий эронликлар ҳукуматнинг мамлакат мустақиллигини сақлаб қолиш сиёсатини қўллаб-қувватлаши мумкин, бироқ улар кундалик турмуш шароитининг яхшиланишини, озиқ-овқат ва бошқа зарур маҳсулотлар тақчиллигининг олдини олишни ҳам истайди. Агар янги санкциялар тўлиқ кучга кирса, бу муаммолар янада кескинлашиши мумкин.
