Kattaqo‘rg‘on fojiasi. Bu holat takrorlanmasligi uchun maktablar mahalliy hokimlik tasarrufidan chiqarilishi kerak

Xullas, 14 mart, chorshanba kuni ish vaqtida majburiy mehnatga olib chiqilgan Diananing yosh go‘dagi yetim qoldi. Ana endi mehnat munosabatlari bilan bog‘liq qiziq vaziyat yuzaga kelmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 192-moddasiga binoan xodim mehnatda mayib bo‘lishi, kasb kasalligi yoki mehnat vazifalarini bajarish bilan bog‘liq holda sog‘lig‘iga boshqacha tarzda shikast yetishi sababli vafot etgan hollarda ish beruvchi marhumning qaramog‘ida bo‘lgan mehnatga qobiliyatsiz shaxslarga, shuningdek 16 yoshga to‘lmagan yoki u vafot etgan kunga qadar undan ta'minot olish huquqiga ega bo‘lgan shaxslarga, marhumning vafotidan keyin tug‘ilgan farzandiga, shuningdek ota-onasidan biriga, umr yo‘ldoshiga yoki oilaning boshqa a'zosiga, agar u ishlamasdan marhumning uch yoshga yetmagan bolalari (ukalari, singillari) yoki nevaralarining parvarishi bilan band bo‘lsa, zararni to‘lashi shart.

Kodeksning 193-moddasida esa zarar miqdori ko‘rsatilgan bo‘lib, vafot etgan boquvchining qaramog‘ida bo‘lgan va uning vafoti munosabati bilan zararni undirishga haqli bo‘lgan mehnatga qobiliyatsiz shaxslarga to‘lanadigan zarar miqdori marhumning o‘rtacha oylik ish haqi miqdorida belgilangan. Demak, Diana Yenekevvaning o‘g‘li 16 yoshga to‘lguncha onasining o‘rtacha oylik ish haqi miqdorida zarar to‘lovini olishi kerak.

194-moddada xodimning sog‘lig‘iga shikast yetkazilganligi yoki uning vafoti munosabati bilan bir yo‘la beriladigan nafaqaning miqdori ko‘rsatib o‘tilgan va u marhumning olti yillik o‘rtacha ish haqidan kam bo‘lishi mumkin emas, deb belgilangan.

Endi qarang, tuman hokimligi va viloyat xalq ta'limi boshqarmasi o‘qituvchi majburiy mehnatga olib chiqilmagan, voqea ish vaqtida sodir bo‘lmagan deya ushbu to‘lovlarni to‘lashdan bo‘yin tovlayaptimi? Axir mutasaddilar to‘g‘ri gapirishyapti deyilsa, Diananing o‘g‘ilchasiga ham, bir yo‘la beriladigan 6 yillik ish haqi ham to‘lanmasligi kerak-ku?!

Ko‘ryapsizmi, hurmatli o‘qituvchilar, hokimiyat va xalq ta'limi boshqarmasidagilar sizlarni qanday manipulyatsiya qila olishadi. Majburiy mehnatga olib chiqishadi, biror kor-hol ro‘y beradigan bo‘lsa — darhol bo‘yin tovlashadi va qonunan kafolatlangan kompensatsiyalarni yaqinlaringizga ham berishmaydi. Bularning qo‘lidan keladi bu!

Yana bir jihat: O‘qituvchi va shifokorlarni majburiy mehnat — ko‘cha tozalash, paxta chopig‘i, yig‘ib terib olishga jalb qilish ishlariga sira barham berilmayapti. Ta'lim va tibbiyot xodimlari kasaba uyushmalari ham bu vaziyatda jim qarab turishadi.

Kattaqo‘rg‘onda sodir bo‘lgan voqeaga respublika darajasidagi rasmiylardan faqat Prezident matbuot kotibi K.Allamjonov va xalq ta'limi vaziri o‘rinbosari A.Sa'dullayev munosabat bildirishdi. Ularning har ikkisi yosh kadr. Albatta, bu quvonarli.

Endi mana shunday yosh kadrlar sovetcha mafkurada qotib qolgan, kommunistlardek fikrlaydigan, hamon amal kursisini saqlab turganlarni siljitishlari uchun bu borada keng qamrovli islohotlarga kamarbasta bo‘lishlari kerak.

Yaponiya bosh vaziridan mamlakatning bu qadar taraqqiy topganining siri nimada ekanligi so‘ralganida, u shunday javob bergan ekan: «Biz o‘qituvchilarga vazirning maoshini, diplomatlarning daxlsizligini va imperatorning hurmatini berdik».

Biz ham taraqqiy topgan davlat qurmoqchi ekanmiz, o‘qituvchilarni boshimizga ko‘tarishimiz, ularga xos bo‘lmagan ishlar bilan ko‘cha-ko‘yda o‘lib ketishlariga barham bermog‘imiz darkor. Mayli, vazirning oyligini bera olmas ekanmiz, hech bo‘lmasa ularni DAXLSIZ qilaylik va e'zozlaylik.

Va bunga chora sifatida birinchi navbatda maktablar va ta'lim muassasalarini mahalliy — tuman va viloyat hokimliklari tasarrufidan chiqarishimiz kerak. Maktablar va maktabgacha ta'lim muassasalari faqatgina tuman, shahar va viloyat xalq ta'limi bo‘limlarigagina bo‘ysunsin.

Xalq ta'limi bo‘limlari ta'lim sifati bilangina shug‘ullanishi kerak.  Maktab direktorlari hokimlikning obodonchilik, qishloq xo‘jaligi va baloyu-battar, hokazo mavzulardagi majlislarida qatnashishiga tamomila chek qo‘yish kerak.

Mahalliy hokimiyat tarafidan maktablarning faoliyatiga aralashish qonun yo‘li bilan ta'qib etilishi va bu borada ta'lim sohasi kasaba uyushmasi mijja qoqmay ishlashishga erishishimiz kerak.

Maktab o‘qituvchisining oylik maoshlari aniq, qishloq joydagi va chet tilida dars beruvchi o‘qituvchilarning ustamalari aniq belgilangan — byudjyetdan pul olishadi. Ularga maoshlari uchun respublika byudjyetidan aniq summani o‘tkazib turish nahotki qiyin bo‘lsa? Maktablarni mahalliy byudjyetlarga qaram qilmaslik kerakki, hokimlar yana eski hunarini boshlaydi.

Davlat tasarrufidagi shifoxonalarda ham aynan mana shunday bo‘lishi kerak.

Toki o‘qituvchilar va shifokorlarni mahalliy yovuz hokimlarning changalidan qutqarmas ekanmiz, ular farzandlarimizga sifatli dars o‘tish, salomatligimizni ta'minlash o‘rniga ko‘chalarda mashina g‘ildiragi ostida nobud bo‘laverishadi...

Shuhrat Shokirjonov,

jurnalist