«Vatandoşingizning ojizligini körib, içingiz açiydi» – Rossiyaga safardan jurnalist taassurotlari
|16:17 / 07.02.202058 4628 min
Kun.uz muxbirlari Rossiyadagi vatandoşlar hayotini yoritiş, ular duç kelayotgan qiyinçiliklarga bevosita guvoh böliş uçun xizmat safari bilan Rossiya Federatsiyasida bölib qaytdi.
Şu asosda tayyorlangan materiallar saytimizda e'lon qilib borilmoqda. Biz muxbirlarimizning bir oydan köproq vaqt davom etgan safari taassurotlari bilan qiziqdik.
«Özbekiston poyezdini nega çegaradan taşqari tranzit bekatlarda ham tekşirişadi?»
Tolib Rahmatov:Poyezd safarida bir narsaga hayron qoldim. Uç kunlik yölning deyarli ikki kuni Qozoğiston hududidan ötadi. Özbekiston temir yöllariga qaraşli tarkib tranzit hududdan ötyapti. Bilişimça, özi odatda tranzit hududdan ötayotgan temir yöl tarkibi, vagonlari Özbekiston hududi hisoblanadi. Biz ruxsat berilgan joyda 10-15 daqiqaga bekatlarda tuşişimiz mumkin, lekin uni tark eta olmaymiz.
Meni nima ajablantirdi? Bojxonadan ötdik. Ikki kun davomida Qozoğiston hududidan yurişimiz davomida har bir bekatda qanaqadir navbatçi çiqib, Özbekiston poyezdi – ya'ni Özbekiston hududida tekşiriş ötkazişi meni ajablantirdi. Hukumatlar kelişuvida bu narsa bor-yöqligidan xabarim yöq, lekin menimça, bunday bölişi kerak emas. Noqonuniy mol olib ötilayotganiga şubha bölsa, ikkita çegarada bojxona punkti bor – ana öşa yerda aniqlaşsin, öşa yerda köradigan çorasini körsin.
Rahmatillo Isroilov: Yaqinda pasportimni yöqotib qöyib, yangisini olgandim. Qozoğistondan ötib, Rossiya çegarasiga kelganda bu kuzatuvçilarda şubha uyğotdi. Pasportdan boşqa hujjatim yöq edi. Bu soxta pasport degan gumon bilan meni şubha ostidagilar xonasiga olib kirişdi.
Mavzuga oid
Öşa yerda turganimda yoşi 50ga yaqinlaşgan kişi bilan suhbatlaşib qoldim. Hujjatlari bilan tuşunmovçilik bölayotgan ekan. «Özi qarz olib kelyapman, uyoqda 3-4 bolam bor... Rossiya çegarasidan Özbekistonga qanday qaytaman, uyga nima deb kirib boraman?» Yordam bergingiz keladi, lekin çegaradan ötkazişmayapti. Özimdan ötganini özim bildim. Vatandoşingizning ojizligini körib, içingiz açirkan.
Rossiyaga kelayotgan yurtdoşlarimiz yangi pasport olişgan bölsa, qöşimça hujjatlarini ham (haydovçilik guvohnomasi, bank kartoçka va hk.) olib olişgani ma'qul ekan. Yangi pasportdan baribir şubhalanişadi.
«Rus politsiyasiga osiyoliklarga şubha bilan qaraş buyurilgan»
Tolib Rahmatov: Safar davomida bir neça marta politsiya xodimlari köçada töxtatib, hujjatlarimizni tekşirişdi. Kelib, özini taniştirib, hujjatlarni köraylik, deydi. Özi sizni töxtatib, hujjatingizni tekşirişga bir neçta asoslar bölişi kerak. Lekin odatda ular bu asoslarni umuman aytmaydi, bunga sizni yaqinlaştirmaydi ham.
Politsiya xodimlaridan birining aytişiça, ularga taşqi körinişi osiyolik bölganlarni tekşiriş buyurilgan. Biz hujjatlarimizni körsatamiz, lekin keyin sen ham bizga şu haqdagi topşiriqni bizga körsatasan, desak, bu faqat oğzaki körsatma, dedi.
Rahmatillo Isroilov: Politsiya xodimlari Özbekiston elçixonasi va konsulxonasiga boradigan yöllarda turib olişarkan. Bilişadiki, diplomatik vakolatxonaga hujjatida muammosi bor fuqarolar tez-tez murojaat qiladi. Saylov arafasida operatorimiz bilan Moskvadagi elçixonamizga ketayotganimizda bizni ham töxtatib, hujjatlarimizni tekşirişdi. Sal nariroqda bir özbek şu politsiyaçilarni körgani uçun u yerdan keta olmay turgandi. Havo sovuq. Yoşi kattaroq inson ekan, «Hozir çiqsam, uşlab olib ketadi», deydi.
Rusçada oddiy savolga javob bera olmagan özbek yigit va Moskvadagi qurilişda işlayotgan fermer haqida
Tolib Rahmatov: Patent oliş uçun bordim. Bir yoş yigit mendan keyingi darçaga borişi kerak edi – qölida navbati yozilgan raqam bor. Qaysi darçaga borişi kerakligini katta ekranda körsatib turibdi, yana u darçadagi ayol aytib turibdi. Lekin foydasiz, yigit rusçani tuşunmaydi. Hatto navbat raqamini anglamayapti. Bir kişi qayerga borişi kerakligini körsatib yubordi, mening yonimdagi darçaga keldi. U yerdan «Rossiyaga nega kelding?» deya rus tilida berilgan savolga javob berolmay, pasportini uzatdi. Mana ta'lim tizimining ahvoli. U ertaga kimning qöliga tuşadi? Qanday qilib öz huquqini talab qila oladi?
Patent bilan quriliş kompaniyasiga işga bordim. Bilasizmi, örtaça kattalikdagi xonada 16ta krovat. Işçilar orasida köpni körganlar ham bor. Işonasizmi, ikkitasi fermer ekan... «Menga yuz gektar qilasan, deb majburlab qöyişdi, – deydi ulardan biri. – Traktorim bor edi, boşqam bor edi, baribim imkonim bölmadi. Paxta ekmaslik kerak bölgan joyga paxta ektiradi… Ketdim».
Masalan neça gektarni eplay olasan, deb söradim. Menga bir gektar bölsa yetadi, deyapti. Bu yerda qança işlayapsan, desam: «Uyimga 300 dollar jönatyapman, menga şu yetadi. Boşoğriq kerak emas», deydi. Mana taassurot. Özbek fermeri Rossiyada qurilişda işlab yuribdi.
«Ruslar ba'zida sörab qoladi: «Siz özbeklarda ham maktablar bormi?»
Rahmatillo Isroilov: Özimiz guvohi bölgan holatlardan yana biri – bir xonada yaşayotgan ikki er-xotin. Örtalariga parda vazifasini bajaruvçi mato tutib qöyişgan...
Tolib aka qurilişga ketgan paytda men tungi smenadagi işga çiqdim. Köpgina muhojirlar kunduzi asosiy işida işlab, keçasi hujjat söralmaydigan norasmiy işda işlaşadi. Borib, röyxatga yozilişadi va bir neça soat işlab, pulini olib ketişadi. Tipografiyada işlab kördim. Kuniga 1200-1300 rubl berişarkan. Işçilar – asosan yoşi katta erkak va ayollar. Kunduzi asosiy iş joylarida bölib, keçasi mana şu yengilroq işda işlaşadi.
Iş jarayonida farğonalik bir ayol bilan suhbatlaşdim. Farğonada adaşmasam kotiba bölib işlagan, 800 ming oylik olgan ekan. «Uyda ikki bolam bor. Bu yerga kelişdan oldin bir tanişim bilan gaplaşgandim, u meni aldadi – u aytgan iş yöq ekan. Hujjatim ham yöq...»
Bir muhojir akamiz aytib qoldi: «Ruslar ba'zida savol berib qoladi: «Siz özbeklarda ham maktablar bormi, sizlar ham öqiysizlarmi?» Bu savolni eşitib, özimdan özim xafa bölib ketaman».
Muhojirlar – oson daromad izlab, romantika istab ketuvçilarmi?
Rahmatillo Isroilov: Kunduzi asosiy işida işlab, keçqurun yana tungi smenadagi işga çiqadi. Mana romantika.
Ikki smenada işlab, halol mehnat qilyapsiz. Uyda ota-onangiz, farzandlaringiz kutib turibdi. Lekin masalan 30-35 ming rubl oylik olganingizda har gal 2 ming patentga, 5 ming kvartiraga, yana har uç oyda qandaydir registratsiyasiga, öz xarajatlaringizga olib qöyasiz... Xullas, bir oy şunça mehnat qilib, topganingizning yarmini Moskvaga taşlab ketyapsiz.
Tolib Rahmatov: Xotini, oltita farzandi bilan Rossiyaga kelib, endi ajraşaman deyapti. Mana romantika. Qaynonasi aytyapti ekan: «Sen beşta qizni çiqarguningça, tamom bölasan. Böldi, yangi uylanasan».
