UzAuto Motors «qovun»lari va «rastamojka» böyiça mujdalar - Özbekiston avtomobil sanoati haqida

Eksport qiliş köpaygan

2021 yilda Özbekiston 28 952 ta yengil avtomobil eksport qilgan. Bu – 2020 yilgi körsatkiç (18 551 ta)dan 36 foizga köp.

Respublikada işlab çiqarilgan avtomaşinalar sotilgan asosiy davlatlar:

• Qozoğiston – 26 970ta; 
• Ukraina – 929ta;
• Rossiya – 456ta;
• Ozarboyjon – 277ta;
• Afğoniston – 128ta;
• Qirğiziston – 94ta;
• Tojikiston – 88ta.

Yil davomida pulini tölab, avtomaşinasini kutayotgan fuqarolar soni qariyb 90 ming kişiga yaqinlaşib qolgan şaroitda kompaniyaning eksportni oşirişi iste’molçilar huquqlari ustidan oçiqçasiga kulişdan boşqa narsa emasdek göyo.

Yana bir rasmiy statistik ma’lumotga e’tibor qaratiş juda muhim hisoblanadi: 2021 yilda Özbekiston taşqi savdo aylanmasida import hajmi 25,5 milliard dollarni taşkil etib, şundan eng köp uluş maşinalar va transport asbob-uskunalari (32,4 foiz yoki 8,2 mlrd ) importiga töğri kelgan, ammo eksport ulişi juda ham past. Bunday holat esa iqtisodiyotning texnik va texnologik qayta jihozlanişiga olib kelmaydi. Natijada mahsulot özimizda işlab çiqarilayotgan bölsa-da, tannarxi evaziga ham yanada qimmatlaşib ketaveradi.

Import ham oşgan

2021 yilda Özbekiston 26 ta xorijiy davlatdan qiymati 588,2 mln dollarga teng bölgan qariyb 27067ta yengil avtomobil import qilgan. Bu 2020 yil bilan soliştirganda 1348 taga köproq.

Avtomobillar eng köp import qilingan davlatlar:

• Xitoy – 8 880ta;
• Koreya – 6 472ta;
• Rossiya – 4 539ta;
• Qozoğiston – 4 470ta;
• Polşa – 1 204ta;
• AQŞ – 490ta;
• Litva – 428ta;
• Tailand – 250ta;
• Germaniya – 115ta;

Yaponiya – 97ta.

Şuningdek, ötgan yilda 11ta xorijiy davlatdan qiymati 16,9 mln dollarga teng bölgan 809ta elektromobil import qilingan. Bu 2020 yilga nisbatan 679taga yoki 6,2 baravarga köp.

«Rastamojka» masalasidagi mujdalar

Ötgan yil sentabr oyida ijtimoiy tarmoqlarda UzAuto Motors avtomobillarning narxlarini tuşiriş va sifatini yaxşilaş böyiça qöyilgan vazifalarni bajarmagani sababli xorijdan avtotransport vositalarini olib kiriş uçun örnatilgan davlat bojlari bekor qilinişi mumkinligi haqida xabarlar tarqaldi. Investitsiyalar va taşqi savdo vazirligi uşbu holatga izoh berib, avtomobil işlab çiqarişda foydalaniladigan xomaşyo va materiallarni olib kiriş böyiça bojxona tölovlari stavkalarini kamaytirişga qaratilgan hujjat ustida işlar olib borilayotganini ma’lum qildi, ammo bojxona tölovlarini kamaytiriş masalasi körilayotgani haqidagi savolni oçiq qoldirdi. 

Boş vazir örinbosari – investitsiyalar va taşqi savdo vaziri Sardor Umrzoqov esa yoşlar forumida Özbekistonning Jahon savdo taşkilotiga a’zo bölişga intilişi va Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqi bilan hamkorlikni yölga qöyayotgani fonida import bojlari qayta körib çiqilişi mumkinligini va avtomobilsozlik sanoatida monopoliya bölişi kerak emasligini ta’kidlagan.

Özbekiston hukumati avtosanoatni elektromobil işlab çiqarişga ötkaziş haqida ayrim rejalarini bayon qilgan, biroq köplab iste’molçilarning talabiga qaramay, yengil avtomobillar importi uçun bojlarni pasaytiriş masalasi böyiça özgariş qilinmadi.

Ma’lumot uçun, Özbekistonga xorijdan avtotransport vositalarini olib kiriş 2018 yil 29 iyunda qabul qilingan «Özbekiston Respublikasining taşqi iqtisodiy faoliyatini yanada tartibga soliş hamda bojxona-tarif jihatdan tartibga soliş tizimini takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi prezident qarori asosida tartibga solinadi.

Qaror bilan tasdiqlangan ilovalarda import bojxona bojlari stavkalari avtotransport vositasining dvigatel hajmi va ot kuçiga qarab farq qiladi. Uşbu bojlar 2019 yil 1 yanvardan amalga kiritilgan. 

Şu kunlarda ijtimoiy tarmoqlarda «Özavtosanoat» yangi avtomobillar olib kirişda bojxona tölovlarini keskin (50 foizgaça) kamaytiriş taşabbusi bilan çiqqani haqidagi xabarlar tarqalmoqda. Uşbu holatga aniqlik kiritiş maqsadida Kun.uz boğlangan «Özavtosanoat» axborot xizmati rahbari Zumrad Şojalilova bu haqda unda heç qanday ma’lumot yöqligi va agar yangilik bölsa, rasmiy axborot berilişini bildirdi. Öz navbatida, bojlar pasaytirilişi haqida tarqalgan xabarlar ham inkor etilmadi.

UzAuto Motors’ning «qovun»lari

«Özavtosanoat»ga nisbatan noroziliklar 2021 yilda yanada oşdi. Dastlab Captiva 5 modeli sotuvi böyiça mijozlar bilan bitimlar tuzib qöyilib, ma’lum vaqtdan keyin maşina sotilmasligi ma’lum qilindi.

Söngra kompaniya 4-pozitsiya Chevrolet Cobalt avtomobillarini örindiqni isitiş modulisiz taklif eta boşladi. Bunga sabab – mikroçiplarning global tanqisligi.

Keyinroq, milliy işlab çiqaruvçi 2021 yilning noyabr-dekabr oylarida yetkazib berişi kerak bölgan avtomobillarni 2022 yilning yanvar-fevralida yetkazib berişini ma’lum qildi.

Şuningdek, kompaniya ötgan yilning 5-17 dekabr kunlari işlab çiqarilgan Nexia, Cobalt va Lacetti avtomobillarini çaqirib oldi. Bu avtomobillarning orqa oyna isitiş tizimini tekşiriş zarurati bilan boğliqligi aytilgan.

Oxiri UzAuto Lacetti va Cobalt’ni magnitolasiz sotişga ötdi. Sabab — mikroçiplar tanqisligi tufayli koreyalik hamkorlar magnitola yetkazib berişni noma’lum muddatga töxtatgan. Lacetti va Cobalt uçun pul tölab qöyganlarga ikki xil variant taklif etildi:

1. Xaridor maşinasini salondan oladi, magnitolani esa bozordan özi sotib oladi. Kompaniya magnitola va uni örnatiş xarajatlarini qoplab beradi. Qoplab beriladigan summa çegarasi körsatilmagan.

2. Xaridor maşinasini salondan oladi va magnitolasiz minib yuradi. Qaçon UzAuto Motorsʼga bu qurilma yetib kelsa, öşanda bepul örnattiradi. Lekin u qaçon yetib kelişi mutlaqo noma’lum. 

UzAuto Motors yarimötkazgiçlar yetişmovçiligini sabab sifatida keltirib, 2021 yilning 20 dekabridan 2022 yilning 1 fevraligaça Nexia, Spark, Cobalt va Lacetti avtomobillarini sotiş böyiça yangi arizalarni qabul qilişni töxtatgandi. Ammo 1 fevraldan boşlab şartnoma tuzişni qayta tiklamadi va bu jarayon qaçon boşlanişi ham noma’lum.

Xulosa

Soğlom raqobat şaroitidagi bozorda taklif qançalik köp bölsa, bu işlab çiqaruvçi manfaatlariga xizmat qiladi. Ammo bugun özbek iste’molçilari oldida boşqa muqobil tanlov yöq. Şu sabab odamlar kompaniyaning haddan ortiq qoliplangan takliflariga könişga majbur bölmoqda. IDC tadqiqot kompaniyasining ma’lumotlariga köra, global miqyosdagi yarimötkazgiç taqçilligi 2022 yilning örtalariga qadar davom etişi mumkin. Bu esa navbatlar yanada oşişiga (albatta, şartnoma tuziş boşlansa) va «xuşxabar»lar bundan-da köpayişiga olib kelişi mumkin. Şu sababdan yengil avtomobillar importi uçun bojlarni pasaytiriş kun tartibidagi dolzarb masala bölib qolaveradi.

Doston Ahrorov tayyorladi.