AEXA Ukrainada yadroviy avariya xavfi borligidan ogohlantirdi

Rossiyaning Ukrainaga qarshi tajovuzkor urushi deyarli to‘rt yildan beri davom etayotgan bir paytda Ukraina dunyodagi eng katta yadroviy xavf-xatarlar episentri bo‘lib qolmoqda, dedi AEXA bosh direktori Rafael Grossi AEXA boshqaruvchilar kengashining Venadagi yig‘ilishida juma kuni, 30 yanvarda. U so‘nggi oylarda agentlikka Ukraina va Rossiya o‘rtasida elektr uzatish liniyalarini ta’mirlashni ta’minlash uchun alohida to‘rt marta vaqtinchalik o‘t ochishni to‘xtatishni muvofiqlashtirishga to‘g‘ri kelganini aytdi — bu liniyalar Zaporijjya AES (ZAES)ni elektr bilan ta’minlaydi.

Grossining so‘zlariga ko‘ra, ZAESdagi shunday ta’mirlash ishlaridan oxirgisi 19 yanvarda yakunlangan: 2 yanvardan beri o‘qqa tutishlar oqibatida shikastlangan stansiya qaytadan o‘zining oxirgi zaxira liniyasiga ulangan. Zaxira liniyasi tiklanguncha, ZAES ishi olti to‘xtatilgan reaktorning sovitish tizimlarini quvvat bilan ta’minlab turgan yagona qolgan magistral liniyaga bog‘liq bo‘lib turgan.

Uning aytishicha, AEXA stansiya xodimlari qish sharoiti bilan qanday kurashayotganini ham diqqat bilan kuzatmoqda — jumladan, sovitish havzasidagi va sug‘orish basseynlaridagi suvning muzlab qolishining oldini olish masalasini. U yana bir bor ta’kidladiki, jang harakatlarini to‘xtatish — xavfsizlikni kafolatlash va ehtimoliy yadroviy hodisaning oldini olishning yagona yo‘li.

AEXA boshqaruvchilar kengashining ushbu yig‘ilishi 12 davlatning vakolatxonalaridan iborat guruh tashabbusi bilan chaqirilgan, deb xabar beradi dpa agentligi. Bu guruh tarkibiga Belgiya, Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Italiya, Yaponiya, Kanada, Litva, Lyuksemburg, Niderlandiya, Portugaliya va Ruminiya kiradi. AQSh bu tashabbusga qo‘shilmagan.

AEXAdagi Rossiya vakili Mixail Ulyanov guruh davlatlarining Ukrainadagi yadroviy xavf bo‘yicha umumiy xavotiriga qo‘shilmasligini aytdi. “Bu yolg‘on bayonot”, — deya dpa uning so‘zlarini keltiradi. U jurnalistlarga Venada shunday degan: Ukraina atom elektr stansiyalari Rossiyaning podstansiyalarga qilgan hujumlarini “osongina bartaraf eta oladi”.

Bundan bir kun oldin, AQSh prezidenti Donald Tramp Rossiya prezidenti Vladimir Putindan qattiq sovuqlar sabab bir hafta davomida Ukraina shaharlari va energiya obektlariga hujumlardan tiyilishni so‘raganini, u esa go‘yoki rozi bo‘lganini aytgan edi. Ulyanovning fikricha, Tramp va Putin jiddiy “real siyosat” yuritmoqda, AEXAning maxsus yig‘ilishi esa, aksincha, “amaliy ahamiyatga ega emas”.

Ukraina Energetika vazirligi 20 yanvar kuni xabar berishicha, Chernobil AES (ChAES) hududidagi barcha obektlar — jumladan yangi sarkofag va ishlatilgan yadroviy yonilg‘ini saqlash omborlari odatiy rejimda Ukraina birlashgan energotizimiga ulangan. Vazirlik ma’lumotlariga ko‘ra, aholi va atrof-muhit uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri tahdid yo‘q. Energetiklar va stansiya xodimlari vaziyatni kuchaytirilgan tarzda monitoring qilishni davom ettirmoqda.

Shu kuni ertalab AEXA X ijtimoiy tarmog‘ida, keng ko‘lamli jang harakatlari natijasida stansiya tashqi elektr ta’minotidan butunlay mahrum bo‘lganini xabar qildi. Agentlik ta’kidlashicha, hujum tufayli ChAESni boshqa stansiyalar bilan bog‘laydigan elektr uzatish liniyalari ham shikastlangan, shuningdek, yadroviy xavfsizlik uchun hayotiy muhim bo‘lgan ayrim Ukraina elektr podstansiyalariga zarar yetgan.

Bundan oldin, 2025 yil 1 oktyabrda Rossiyaning ChAES energoinfratuzilmasini o‘qqa tutishi oqibatida stansiyada elektr ta’minoti vaqtincha o‘chib qolgan, bu holat taxminan uch soat davom etgan. O‘shanda sarkofag va ishlatilgan yonilg‘i ombori elektrsiz qolgan. Stansiya ta’minotini o‘sha kechaning o‘zida tiklashga muvaffaq bo‘lingan, radiatsiya foni esa nazorat qiymatlaridan oshib ketmagan.