Energotariflar bo‘yicha mavhumlik va budjeti kesilgan futbol - hafta dayjesti

Aprel tugayapti, rasmiylar esa sukutda: elektr va gaz tariflari bu yil oshmaydimi? O‘zbek futbolida o‘tish davri: futbolchilarga budjetdan oylik tayinlandi. Toshkent ko‘chalarida yana bir yangilik: do‘konlar qarshisidagi avtoturargohlar pulli bo‘ladi. Kattalashib borayotgan xavfsizlik muammosi: Rossiya armiyasiga yollangan o‘zbeklar soni 5 mingga yaqinlashdi.

Yakunlangan haftaning O‘zbekiston hayotiga oid ayrim mavzulari – Kun.uz dayjestida.

Mahalliy tovarlarni arzonlashtirish vazifasi qo‘yildi

Inglizlarda “yangilik yo‘q bo‘lsa, shuning o‘zi yaxshi yangilik” degan gap bor. 1 may sanasiga to‘rt kun qoldi, lekin elektr energiyasi va gaz tariflari oshishi bo‘yicha hozircha rasmiy xabarlar bo‘lmadi. Qonunchilik bo‘yicha, monopol tovarlarning oshirilgan narxlari kuchga kirishidan kamida 15 kun oldin e’lon qilinishi kerak.

Joriy shart-sharoitlardan kelib chiqsak, narxlar ko‘tarilishini kechiktirish uchun yetarli asoslar bordek ko‘rinadi. Avvalo, o‘zi shundog‘am Yaqin Sharqdagi urush qo‘shimcha inflyatsion bosim yaratgani, shunga muvofiq mart oyi oxiridagi yig‘ilishda ham, juma kungi selektorda ham inflatsiyani jilovlash bo‘yicha davlat rahbari tomonidan qat’iy topshiriq berilganini qayd etish kerak. “Agar inflatsiya oshib boraversa, aholi va tadbirkorlar hayotida ijobiy o‘zgarish sezilmaydi”, dedi Shavkat Mirziyoyev. Prezident narx-navo barqarorligini saqlash uchun mahalliy tovarlarni arzonlashtirish shartligini aytdi.

Ayni paytda, energetika sohasi rasmiylari ko‘z-ko‘z qilayotgan yutuqlar ham mantiqan olib qaraganda tariflarga ijobiy tomondan ta’sir qilishi kerak. Masalan, “O‘zbekneftgaz” shu hafta o‘tkazgan matbuot anjumanida tizimda samaradorlik oshgani, trillionlab mablag‘ tejab qolinganini e’lon qildi. Energetika vazirligi esa dushanba kungi bayonotida yil boshidan beri quyosh va shamol elektr stansiyalarida ishlab chiqarilgan elektr energiyasi hajmi 37 foizga oshib, 3 mlrd kWh'ga yetganini ma’lum qildi. Bular e’tirofga loyiq albatta, lekin piar qilinayotgan yutuqlar oxir-oqibat tariflar va xizmat sifatida aks etmas ekan, iste’molchi uchun quruq raqamlar bo‘lib qolaveradi.

Bundan tashqari, energetik tovarlar narxlari 2024-2025 yillarda sezilarli oshgani – ketma-ket uchinchi yil ham narx oshirishga qanchalik zarurat bor, degan savolni o‘rtaga chiqaradi. Lekin unutmaslik kerakki, hukumat energotovarlar narxini har yili oshirib borishini qonunchilik darajasida belgilab bo‘lgan. Vazirlar Mahkamasining o‘tgan yilgi qaroriga asosan, elektr energiyasi va tabiiy gaz narxlari har yili 1 mayda inflatsiya darajasiga muvofiq, lekin 10 foizdan ko‘p bo‘lmagan miqdorda oshirilishi ko‘zda tutilgan. Ma’lumot uchun, mart oyi yakunlariga ko‘ra, yillik inflatsiya 7,1 foizni tashkil etyapti.

“O‘zbekneftgaz”: Futbolga yiliga 200-300 mlrd so‘m berardik

Energetika tariflari haqida gap ketganda, o‘zbekistonliklar yillar davomida gaz va benzinga pul to‘lash orqali aslida futbol klublarini ham boqib kelganini aytish o‘rinli. Dushanba kungi matbuot anjumanida “O‘zbekneftgaz” futbol klublariga pul ajratishni to‘xtatganini rasman tasdiqladi.

Kompaniya raisi o‘rinbosari Suhrob Hamroyevning aytishicha, bunga qadar “O‘zbekneftgaz” 3–4 ta futbol klubiga har yili 200–300 mlrd so‘m ajratib kelgan. 2026 yil 1 yanvardan boshlab esa, bu ajratmalar birdaniga, uzil-kesil to‘xtatilgan. “O‘zbekneftgaz”, shuningdek, “Bunyodkor”ning Rivaldo oldidagi qarzini ham to‘lamasligini ma’lum qildi.

Ushbu fonda, Superligadagi futbol klublari ilk marta bevosita davlat budjetidan pul ola boshladi. Har bir klubga joriy mavsum uchun va’da qilingan 35 mlrd so‘mning birinchi qismi to‘lab berilgan. Ma’lum bo‘lishicha, soliq to‘lovchilar hisobidan pul berayotgan hukumat klublar oldiga muayyan talablarni qo‘ygan: davlat bergan mablag‘ hisobidan hech qaysi futbolchiga 27 mln so‘mdan ortiq maosh berib bo‘lmaydi. 1 apreldan boshlab futbolchilar daromad solig‘idan mutlaq ozod qilinganini hisobga olsak, ular ajratilgan 27 mln so‘mni to‘liqligicha olishlari mumkin. Lekin bunaqa maoshga ko‘nishadimi-yo‘qmi, bu albatta boshqa masala.

O‘zbek futbolida dabdurustdan boshlanib ketgan bu o‘zgarishlarga nima turtki bergani haqida mish-mishlar bolalay boshlagan. Gap-so‘zlarga qaraganda, ishtahasi karnay mahalliy murabbiylardan biri o‘ziga 350 mln so‘m oylik maosh, qo‘shimchasiga jamoaning har bir g‘alabasi uchun yana shunchadan mukofot puli yozdirgan, bu esa pul beruvchilarda haqli e’tirozlar uyg‘otgan. Va yana aytishlaricha, poytaxt klublaridan birida legioner futbolchilar bunaqa maoshni eshitib mashg‘ulotlarda qatnashishdan bosh tortibdi.

Qisqasini aytganda, futbolimizda – o‘tish davri kechayotgandek. Mavzu bo‘yicha to‘liqroq tafsilotlar bilan O‘tkir Jalolxonov sharhida tanishishingiz mumkin.

Bank kartalarini ishlatishga qo‘shimcha rag‘bat

O‘zbekistonda aholining qarz yuki oxirgi yillarda keskin oshgani hech kimga sir emas. Shu sababli, “kartamga pul tashlasam, kreditga yechib oladi” deya, naqd oldi-berdini afzal ko‘ruvchilarni tez-tez uchratish mumkin. Albatta, olingan qarzni vaqtida qaytarish kerak, va umuman, qarz olishda yetti o‘lchab bir kesgan ma’qul. Lekin hozir gap bu haqda emas. Gap shundaki, endi kreditdan qarzi borlar ham qo‘rqmasdan kartasida ma’lum miqdorda pul olib yursa bo‘laveradi.

Yangi tartibga ko‘ra, endi kredit, nasiya yoki boshqa majburiyatlarga ega shaxsning bank kartasidan avtomatik ravishda pul yechib olinganida, balansni nolga tushirib qo‘yish taqiqlandi. Bunda, pul yechib olinganidan keyin karta hisobida BHMning kamida 3 barobari, ya’ni 1 mln 236 ming so‘m mablag‘ qolishi shart.

Agar kartadagi pul shu miqdordan kam bo‘lsa, avtomatik yechib olish ro‘y bermaydi. Ushbu tartib hozircha Uzcard kartalariga taalluqli, tez orada Humo to‘lov tizimi ham bu haqda e’lon qilishi aytilyapti.

Taxmin qilish mumkinki, bu yangilik – 1 apreldan kuchga kirgan naqd pulsiz savdo talablari bilan bog‘liq. Chunki hatto yoqilg‘i, alkogol va tamaki kabi maishiy tovarlar savdosi ham to‘liq naqdsiz shaklga o‘tkazilgani sabab, shu paytgacha bank kartasidan foydalanmay kelgan ko‘pchilikda endi karta olishga jiddiy ehtiyoj paydo bo‘ldi.

Boshqa bir yangilik – banklar va to‘lov tashkilotlarining mobil ilovalariga nisbatan 22 apreldan kuchga kirgan talablar bilan bog‘liq. Bundan buyon moliyaviy ilovalarda ro‘yxatdan o‘tish uchun telefon raqamingiz faqat o‘zingiz yoki yaqin qarindoshingiz nomida bo‘lishi kerak. Raqam egasini o‘zgartirish xizmatiga ehtiyoj ortgani sabab, bu xizmatning raqamli shakli ishga tushirildi. Ya’ni avvallari telefon raqamni boshqa odamning nomiga o‘tkazish uchun kompaniya ofisiga borish kerak bo‘lgan bo‘lsa, endi buni MyGov orqali ham amalga oshirish mumkin. Portaldagi statistikaga qaraganda, sanoqli kunlar ichida bu xizmatdan foydalanish uchun 24 mingdan ortiq ariza kelib tushgan.

Budjetga qo‘shimcha daromad manbayi

O‘zbekistonda uch nafar haydovchi jarima ballari sabab birinchilardan bo‘lib guvohnomasidan ayrilish arafasida turibdi. Bu – 1 apreldan boshlab kamera va radarlar ham jarima ballari yoza boshlagani bilan bog‘liq. YHXXga ko‘ra, oy boshidan beri qariyb 23 mingta haydovchi 5 balldan to‘plab ulgurgan. Yana uchta ashaddiy qoidabuzar hisobida allaqachon 10 ball bor. 12 ballik limitni to‘ldirib qo‘yish holati esa hozircha qayd etilmadi.

Eslatib o‘tamiz, bir yil ichida haddan tashqari ko‘p qoidabuzarlik sodir etib, 12 ball to‘plab ulgurgan shaxslar kamida 6 oyga haydovchilik guvohnomasidan mahrum qilinadi. Bu muddat tugaganidan keyin guvohnoma olish uchun qayta imtihon topshirishiga to‘g‘ri keladi. Guvohnomasiz rulga o‘tirgan taqdirda, u yana kameralar ta’qibi ostida bo‘ladi: rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, allaqachon 192 kishi guvohnomasiz mashina boshqargani kameralar orqali aniqlanib, tegishli tartibda javobgarlikka tortilgan.

Haydovchilarga oid yana bir yangilik – Toshkentdagi avtoturargohlar bilan bog‘liq. Poytaxtda savdo va xizmat ko‘rsatish obektlari oldidagi avtoturargohlar yagona boshqaruv tizimiga ulanyapti. Yo‘l harakatini tashkil etish markazi xabariga ko‘ra, bu orqali avtoturargohlarni tartibga keltirish va yagona qoidalarni joriy etish maqsad qilingan. Qisqasini aytganda esa, do‘konlar va restoranlar qarshisidagi avtoturargohlar pulli bo‘lishi kutilyapti. Rasmiy xabarda to‘lov miqdorlariga aniqlik kiritilmagan, faqatgina tajriba-sinov bosqichidagi loyiha shahar budjeti uchun “qo‘shimcha daromad manbayi” ekani qistirib ketilgan. Kelib tushgan mablag‘lar shahardagi yo‘llarni yaxshilash uchun ishlatilishi aytilyapti.

Bu hafta yana nimalar ro‘y berdi?

Surxondaryoda kondan sizib chiqqan neft daryo o‘zaniga oqib ketdi. Yodingizda bo‘lsa, dekabr oyi oxirlarida Boysunda Eriell kompaniyasi pudratidagi M25 konidan neft yer yuzasiga sizib chiqa boshlagan, natijada uni saqlash uchun tuproqdan dambalar qurilgan edi. O‘tgan vaqt davomida hovuzdagi neftni maxsus texnika yordamida tashib ketish yo‘lga qo‘yilgan. Lekin 23 aprel kuni kuchli yog‘ingarchilikdan keyin sel kelib, dambalarni yuvib ketgan, natijada neft aralashgan suv avvaliga Bandixonsoyga, undan o‘tib Surxondaryoga quyilgan. Hovuzlarning dambalari o‘sha kunning o‘zidayoq to‘liq tiklanib, suvga neft oqishi to‘xtatilgan, deyiladi Suv xo‘jaligi vazirligi xabarida.

Chorvoq suv ombori bo‘yida kurort-shaharcha qurilishiga navbatdagi yashil chiroq yoqildi. Ma’lum bo‘lishicha, Ekologik ekspertiza markazi 10 fevral kuni “Sea Breeze Uzbekistan” loyihasining birinchi bosqichiga ijobiy xulosa bergan. Lekin bu hali loyihani boshlash uchun rasman va to‘liq ruxsat olinganini anglatmaydi. Ekspertlar xulosasiga ko‘ra, kurort-shaharcha qurilishining atrof-muhitga ta’siri qanaqa bo‘lishi borasida ko‘plab masalalarga hali aniqlik kiritish kerak. Yakuniy tasdiqni olish uchun investor qo‘shimcha ravishda muhandislik-geologiya, gidrologiya, geodinamika, botanika va zoologiyaga oid tadqiqotlar o‘tkazishi, havo, suv, tuproq, bioxilma-xillik, transport yuklamasi va favqulodda holatlar bo‘yicha hisob-kitoblarni taqdim etishi kerak.

Rossiya tomonida Ukrainaga qarshi urushayotgan o‘zbekistonliklar soni 5 mingga yaqinlashib qoldi. Ukrainaning “Xochu jit” loyihasi xabariga ko‘ra, Rossiya Mudofaa vazirligi bilan shartnoma imzolab, Ukrainaga qarshi urushda ishtirok etgan yoki ishtirok etayotgan O‘zbekiston fuqarolari soni 4853 nafarni tashkil etadi. Bu – Markaziy Osiyo davlatlari orasida eng yuqori ko‘rsatkich. Umumiy hisobda, jami 13 mingga yaqin markaziy osiyolik frontga jo‘natilgani aytilyapti. Bir qator faollar nuqtayi nazariga ko‘ra, bu raqamlarning kattaligi – kelgusida mintaqamiz uchun xavfsizlik muammolarini yaratishi mumkin. Ayniqsa O‘zbekistonda, urushga yollangan shaxslarga ko‘plab holatlarda ozodlikdan mahrum qilish bilan bog‘liq bo‘lmagan jazo tayinlanayotgani tarmoqlarda tez-tez muhokamalarni keltirib chiqaryapti.

O‘zbekistonda chet elliklarga auksion orqali yer ijara huquqini sotish to‘xtatiladi. Bu haqda seshanba kuni davlat rahbari huzuridagi taqdimotda ma’lum qilindi. Unga ko‘ra, bundan buyon xorijiy investorlar qishloq xo‘jaligi yerlarini auksion orqali ijaraga ololmaydi. Ular faqat viloyat hokimliklari orqali, kamida 10 mln dollar investitsiya kiritish hamda yaylov, lalmi va foydalanishdan chiqqan yerlarni aylanmaga qaytarish sharti bilan, ikkilamchi ijaraga yer olishi mumkin. Bu qaror milliy manfaatlarni himoya qilish maqsadi bilan izohlandi. Eslatib o‘tamiz, oxirgi vaqtlarda O‘zbekistonda fermerlik bilan shug‘ullanishga ayniqsa xitoyliklarning qiziqishi ortib borayotgani turli xavotirlarga sabab bo‘lib kelayotgan edi.

Oxirgi yillarning eng yirik firibgarlik jinoyatlaridan biri – “Credit House” ishida sud hukmi o‘qildi. Yakkasaroy tuman sudi ikki nafar sudlanuvchi, xususan firibgarlik sxemasiga boshchilik qilishda ayblangan Dmitriy Bajyenovni 9 yil muddatga ozodlikdan mahrum qildi. Yana uch kishiga 8 yildan berildi. Tergov xulosasiga ko‘ra, aybdorlar 1766 kishini jami 486 mlrd so‘mga chuv tushirgan. Bunda, quruvchi kompaniyalar va xaridorlar o‘rtasida vositachilik qilgan firmalar hali bitmagan uylarni uzoq muddatga bo‘lib to‘lashga sotish bilan shug‘ullanib kelgani aytilmoqda. Eslatib o‘tamiz, shu kabi firibgarlik holatlarining oldini olish uchun, ulush kiritish asosidagi uy-joylar qurilishida 2026 yil 1 yanvardan boshlab eskrou tizimiga majburiy ravishda to‘liq o‘tilishi kerak edi, lekin tegishli qonun haligacha qabul qilingani yo‘q.

Muallif – Komron Chegaboyev
Boshlovchi – Bobur Akmalov
Tasvir ustasi – Boymirza Xalilov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova