«Бунёдкор» ва Ривалдо можароси. Қарзни ким тўлайди?

Охирги йилларда Саудия шайхларининг футболга сарфлаётган катта пуллари кенг муҳокамаларга сабаб бўляпти. Бироқ Осиё футболидаги бу «кино»нинг премераси бундан бир неча йил олдин Тошкентда бошланганди. 2008-2010 йилларда «Бунёдкор» жаҳоннинг таниқли футболчи ва мураббийларини Ўзбекистонга чақиришни одат тусига айлантирди. Ўшанда бразилиялик футбол афсонаси Ривалдо ҳам пойтахт клубига олиб келинганди. Орадан шунча пайт ўтган бўлса-да, юзага келган молиявий можаролар ҳали ҳам тугагани йўқ. 

Ривалдо олдидаги қарздорлик

2008 йилнинг август ойи охирида бразилиялик футбол афсонаси Ривалдо «Бунёдкор» билан бир йиллик шартнома имзолайди. Орадан икки ой ўтиб келишув яна 2 йилга узайтирилади. Футболчининг йиллик маоши солиқлардан ташқари 6 млн еврони ташкил этиши, шунингдек, унга реклама ва ҳомийлик шартномаларидан тушган маблағнинг ҳам бир қисми берилиши кўзда тутилади. Айрим манбаларга кўра, Ривалдо «Бунёдкор»даги биринчи йилида таҳминан 8,1 млн евро ишлаб олади.

Орадан бир йил ўтиб, 2009 йилнинг ёзидан клубда молиявий муаммолар юз бера бошлайди, ўйинчиларга ойлик тўлаш тўхтатилади. Вазият ижобий томонга ўзгармагач, бразилиялик футболчи 2010 йилнинг июлида судга мурожаат қилади ва клубдан кетади. У шартномаси бўйича Бунёдкор ва ҳомийлардан умумий ҳисобда 16 млн евро талаб қилади. Худди шу вақтда Ривалдони Ўзбекистонга олиб келган Zeromax компанияси ҳам банкрот бўлади. Футболчи 6 йил давомида – 2016 йилгача Швейцарияда рўйхатдан ўтган Zeromax устидан бир қатор органларга мурожаат қилди, бироқ айтарли маблағ ундиришнинг имкони бўлмайди. Шундан сўнг у «Бунёдкор» устидан ФИФАга ариза бера бошлайди.

Нега Zeromax эмас «Бунёдкор»?

2024 йилда ФИФАнинг интизомий қўмитаси «Бунёдкор» бразилиялик футболчилар Ривалдо ва Денилсонга салкам 9,2 млн евро тўлаши кераклиги ҳақида қарор чиқаради. Клубнинг Ривалдо олдидаги қарздорлиги 8,1 млн евро, Денилсон олдидаги қарздорлиги 1,1 млн еврога баҳоланади. Бу суммалар ичига вақтида тўланмаган мукофот пуллари, тўлаш кечиктирилгани учун ҳисобланган фоизлар, шартнома бекор қилингани учун белгиланган товон пуллари ва футболчиларнинг суд харажатлари киритилади. 

Таниқли футбол мутахассиси Алишер Никимбаев нима учун Ривалдонинг даъволари Zeromax’га қаратилган бўлса-да, қарздорлик «Бунёдкор» бўйнига илинганини қуйидагича изоҳлаганди. 

«Ривалдо ва бошқа легионер футболчилар билан уч томонлама шартномалар бўлган: футболчи, клуб ва Zeromax ўртасида. Футболчилар «Бунёдкор» сафида ўйнайди, аммо маош ва бошқа тўловларни Zeromax амалга оширарди. Тушунишимча, тўловлар Zeromax’нинг Швейцариядаги ҳисобларидан футболчиларнинг хориждаги ҳисобларига ўтказилган, яъни Ўзбекистон банк тизими четлаб ўтилган. Бу эса учала томон учун ҳам солиқ, банк комиссиялари ва ўша пайтдаги валюта конвертацияси муаммоларидан қочиш имконини берарди. Кейинчалик Ривалдо «Бунёдкор» билан янги шартнома имзолаганида, тўлов мажбуриятлари қандайдир тарзда Zeromax’дан клуб зиммасига ўтказилади. Бироқ шартномада Zeromax номи сақлаб қолинган, гарчи бу амалда аҳамиятини йўқотган бўлса ҳам. Шу сабаб, Ривалдонинг «Бунёдкор»га нисбатан даъволари асосли деб топилган», дея ёзганди Никимбаев.

Кейинчалик «Бунёдкор» бразилиялик собиқ футболчилар билан қўшимча келишувга эришганини эълон қилди. Бунда келишилган сумма Денилсонга 2026 йилгача уч қисмга бўлиб тўланиши, Ривалдо билан ҳисоб-китоб эса 2028 йилга қадар ҳар йили бир мартадан амалга оширилиши кўзда тутилганди. 

Қарзни ким тўлайди? 

«Ўзбекнефтгаз» ҳомийликни тўхтатиши фонида «Бунёдкор»да жиддий молиявий муаммолар кузатиляпти. Хусусан, бир неча кун олдин клуб матбуот хизмати вакили коммунал тўловлардан қарздорлик сабаб «Бунёдкор» стадиони ва академияси иссиқ ва совуқ сув, шунингдек, электрдан узилиш даражасигача боргани ҳақида ёзганди.

Kun.uz манбасига кўра, «Бунёдкор»нинг йиллик бюджети давлат томонидан ажратиладиган 35 млрд сўмдан иборат. Ривалдонинг 2028 йилгача бўлиб тўланадиган қарзининг 2026 йил учун тўлавлари эса умумий бюджетнинг учдан икки қисмини ташкил этади. Шунингдек, давлат ҳам 35 млрд сўмдан бразилиялик футболчининг қарзини ёпишга рухсат бермаган.

Ўз навбатида, «Ўзбекнефтгаз» ҳам ҳукумат топшириғига асосан 1 январдан футбол клубларини молиялаштиришни бутунлай тўхтатганини қайд этган ҳолда, компания «Бунёдкор»нинг Ривалдо олдидаги қарзни тўламаслигини маълум қилди. Бу қарздорлик клуб мажбурияти экани билан изоҳланяпти.