Özbekistonda 4 kunlik iş haftasini sinab köriş taklif qilindi. Rivojlangan davlatlarda bu allaqaçon boşlangan
|17:37 / 07.07.202228 3068 min
Prezident huzuridagi Davlat boşqaruvi akademiyasi rektori Adham Bekmurodov xorij tajribasidan kelib çiqib, Özbekistonda ham haftalik iş kunlarini tört kungaça qisqartiriş böyiça tajriba ötkazişni taklif etdi.
Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining jamoatçilik kengaşi yiğilişida bu taklifni örtaga taşlagan Bekmurodov vazirlikdan sörovnomalar orqali davlat taşkilotlarida mehnat unumdorligini baholab çiqişni söradi.
Yiğilişda Davlat boşqaruvi akademiyasi rektoributun dunyo, jumladan, Buyuk Britaniya ham tört kunlik iş haftasiga ötiş böyiça tadqiqot ötkazgani, şu sababli Özbekistonda ham iş rejimi va mehnat unumdorligi masalasida ilmiy-tadqiqot işlari ötkazilişi kerakligini ta’kidladi.
“Biz esa hali yakşanba kuni [dam olişga] kuraşib, erişa olmayapmiz. Şuning uçun bir yaxşilab öylab körişimiz kerak. [Haftasiga] yetti kun işlaganimizdan keyin, sakkizinçi kundagi mehnat unumdorligi jumaga nisbatan qançaga tuşib ketadi? Buni olimlar hisoblasa böladi. Heç bölmasa [şu masala] bir kun kötarilgan paytda: “Mana, bu borada tadqiqot bor, 4 kunlik iş rejimiga ötsak, bizda mehnat unumdorligi bunaqa böladi”, deb ayta olamiz.
Oddiy bitta misol: Markaziy davlat boşqaruv organlari bilan ularning hududiy boşqarmalari örtasida beş yuzdan ortiq bir-birini takrorlaydigan funksional vazifalar bor. Öşa işni kimdir qilişi kerak, lekin bitta işni uçta darajada qiladiganlar bor. Şuning uçun mehnat unumdorligi 8 soatda davlat idorasi xodimi uçun qanaqa intensiv bölişi kerak va şundan kelib çiqib, uni xronometraj qiliş kerak.
Masalan, bir kunda u nima iş qilyapti? Bu savolni kötarsak, darrov bizga e’tirozlar böladiki, özi ötirgan odamlarning foydasi bormi? Biz foydasi bor yoki yöqligini baholaşimiz kerak, buning uçun esa avval ilmiy tadqiqot ötkazilişi kerak”, – dedi akademiya rektori.
Bekmurodovning sözlariga köra, Özbekistonda 120 mingga yaqin davlat xizmatçisi bor. Oxirgi 5 yilda davlat idoralari soni 2 barobarga, mehnat intensivligi esa 4,5–5 barobarga oşgan.
“Ötgan yili 97 mingga yaqin davlat xizmatçisi, ya’ni davlat boşqaruvi organlarining turli darajadagi rahbar-kadrlari akademiyamizda öqidi. Joriy yilning 6 oyi davomida esa 52 ming kişini öqitdik. Ularning aksariyatiga darsga özim kiraman-da, doim közlariga qarab baho beraman: ulardagi mehnat unumdorligini oşirişning birinçi drayveri – iş rejimini optimallaştiriş.
Mavzuga oid
Ötgan şanba kuni Toşkent şahri tumanlarining rahbar-kadrlari öqişi böldi. Tuman darajasidagi bölim boşliqlari, ular akademiyamiz nomenklaturasidagi eng quyi bosqiç hisoblanadi. Köpçiligi darslarda uxlab ötiribdi, çunki zöriqiş haddan ziyod yuqori ularda.
Ulardan söradim: mehnat unumdorliklaringizni oşirişning birinçi yöli nimada? “Domla, har şanba ikki soatga bölsa ham akademiyaga çaqirib öqitinglar”, deyapti. Lekin afsuski ularning öqişi şu bilan keyingi yili böladi. Odatda bizda tahsil oluvçilar darslardan söng öqituvçilarning işlarini baholaşadi. Natijalarni kötartirsam, tumanlardan kelgan mutaxassislar taym-menejment hamda stress-menejment böyiça dars bergan öqituvçilarga yuqori baho berişgan. Nima uçun? Çunki ularga şu fanlar köproq kerak”, deydi Adham Bekmurodov.
Xalqaro tajriba
Adham Bekmurodov ta’kidlaganidek, dunyoning qator mamlakatlarida 4 kunlik iş haftasiga ötiş böyiça faol izlanişlar boşlangan. Jumladan, 2018 yilda Yangi Zelandiyaning Perpetual Guardian kompaniyasida xodimlar iş haqi kamaytirilmagan holda beş kun örniga tört kun işlaşgan va natija a’lo bölgan: xodimlarda hayotdan umumiy qoniqiş yanada ösgan. Bandlik hissi pasayib, zöriqiş darajasi 45 foizdan 38 foizga tuşgan.
2019 yilda Microsoft korporatsiyasining Yaponiyadagi filiali xodimlariga bir oy davomida juma kunlari işlamaslikka imkon berganidan söng tört kunlik iş haftasi kompaniyaning iş unumdorligini oşiradi, degan xulosaga kelgan.
Bundan taşqari, Ispaniya, Belgiya, Germaniya, Şotlandiya va AQŞda iş vaqtini qisqartiriş, 4 kunlik iş haftasiga ötiş böyiça rejalar amalga oşirilayotgani e’lon qilingan. Islandiya poytaxti Reykyavikda esa 2015 yildan beri işçilar haftasiga tört kun işlab kelmoqda.
Özbekistondagi vaziyat
Aslida iş haftasini qisqartiriş, barça uçun beş kunlik qilib belgilaş köp yildan buyon ilgari surib kelinadi. 2018 yili “Mening fikrim” jamoaviy murojaatlar portaliga iş haftasini barça uçun beş kunlik qilib belgilaş haqida petitsiya joylaştirilgan, murojaat muallifi bu amaliyot rivojlangan Yevropa va Osiyo mamlakatlarida keng qöllanib, özining iqtisodiy va ijtimoiy samarasini amalda isbotlaganini ta’kidlagandi.
Qayd etilişiça, mamlakat böylab barça idoralarni 5 kunlik iş rejimiga ötkaziş quyidagi afzalliklarni beradi:
işçilarda qöşimça dam oliş kunining paydo bölişi, ularda dam olişga nisbatan ehtiyojni oşiradi va bu albatta, içki turizmning rivoji uçun muhim hisoblanadi;
işçilarda işga nisbatan iştiyoqning oşişi. Olimlarning ta’kidlaşiça, 5 kunlik iş kuni işçilarda qöşimça ğayrat paydo qilar ekan. Ular haftaning birinçi iş kunini barça uy taşvişlaridan xoli, muammolarsiz boşlaş imkoniyatiga ega bölişadi;
turmuş farovonligining oşişi. Ikki kunlik dam oliş işçi xodimlarda oilasi bilan köproq vaqt ötkaziş imkoniyatini yaratib, ularda oilasi bilan dam oliş, sayohatlarga çiqiş va bola tarbiyasi bilan birgalikda şuğullaniş, uy yumuşlarini kamaytiriş imkoniyatini yaratadi va bu öz navbatida, jamiyatimizning asosiy böğini bölgan oilaning mustahkam bölişiga qulay imkoniyat yaratadi;
budjet taşkilotlari uçun xarajatlarni iqtisod qiliş imkoniyati. Turli xil kommunal xarajatlar örtaça 15–20 foizga qisqaradi. Xodimlar ham qisqartirilgan kunlar hisobiga yöl va ovqatlaniş xarajatlaridan iqtisod qiliş imkoniyatiga ega böladi.
Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi uşbu taklifga munosabat bildirib, Mehnat qonunçiligiga özgariş va qöşimçalar kiritişni talab etadigan bunday taklif maqsadga muvofiq emasligi, qolaversa, barça budjet va nodavlat taşkilotlarni töliq beş kundan iborat majburiy iş haftasiga ötkazişga zarurat yöqligini ma’lum qilgandi.
DXRA sörovnoma ötkazmoqda
2022 yil 28 iyunda Prezident huzuridagi Davlat xizmatini rivojlantiriş agentligi davlat xizmatçilarining iş vaqti masalasi tadqiq qilinayotgani, ayrim toifadagi davlat xizmatçilari moslaşuvçan iş rejimiga ötişi mumkinligini bildirdi.
Agentlik tomonidan tizimni yanada takomillaştiriş, davlat xizmati jozibadorligini oşiriş maqsadida ötkazilayotgan sörovnomadan respondentlarning davlat organi yoxud xususiy sektorda işlaşi, bir kunda örtaça neça soat vaqtini iş joyida ötkazişi, har kuni işga soat neçada kelib neçada ketişi, respondent uçun ma’qul moslaşuvçan iş grafigi, moslaşuvçan iş rejimini taşkil etişga munosabatini aniqlaştiradigan savollar örin olgan.
Sörovnoma anonim xarakterga ega, ya’ni unda iştirok etganlarning şaxsi sir saqlanadi. Sörov natijalari umumlaştirilgan holda tahlil qilinadi.
Mehnat vazirligidagi yiğilişda qatnaşgan Daryo.uz muxbiri tayyorlagan xabar 5 iyul kuni mazkur saytda e’lon qilinganidan keyin köp kötmay öçirildi. Gazeta.uz hamda Repost.uz naşrlari mazkur xabar yöqolib qolganiga e’tibor qaratdi. 6 iyul, soat 19:19 xabar Daryo.uz'ga qayta joylandi va u qayta tahrirlaş maqsadida öçirilgani ma’lum qilindi