Совуқ уруш йилларида ҳам космик разведка кучли восита бўлган — аммо унинг имкониятлари чекланган эди. Юқори аниқликдаги тасвирлар кам-камдан пайдо бўлар, қўмондонлик эса кўпинча таҳлил вақтига келиб бир неча кун олдин олинган фотосуратлар билан ишлашга мажбур бўларди. Бундай кечикиш, айниқса тез ўзгараётган вазият шароитида, жиддий “заиф нуқталар”ни юзага келтирарди.
Бугун космик кузатув ярим аср аввалги даражага нисбатан анча илгарилаб кетди. Замонавий сунъий йўлдош архитектуралари бир хил ҳудудлар устида тез-тез учиб ўтиш ёки деярли узлуксиз қамровни таъминлашни кўзлаб лойиҳаланади, бу эса таҳлилчиларга бир нуқтани соатига бир неча марта кузатиш имконини беради.
Бу трансформация сенсор технологияларининг жадал ривожланиши, паст Ер орбитасига учиришлар нархининг арзонлашиши ва замонавий орбитал гуруҳлар ҳосил қиладиган улкан тасвирлар оқимини қайта ишлай оладиган сунъий интеллект тизимларининг жорий этилиши ҳисобига рўй берди. Қуйида ҳарбийларга деярли реал вақт режимида маълумот етказиб берадиган энг самарали сунъий йўлдош тизимларидан айримлари келтирилган.
1. KH-11/CRYSTAL
АҚШнинг оптик разведкасида асосий устунликни ҳали ҳам KH-11/CRYSTAL серияси сақлаб турибди, уни кўпинча “Ерга қаратилган «Ҳаббл» телескопи” деб аташади. Очиқ манбалар баҳоларига кўра, аппарат диаметри 2,4 метр бўлган ойна билан жиҳозланган. Тахмин қилинишича, унинг имконияти Ер юзасида техника, артиллерия тизимлари ва объектлар конфигурациясини фарқлашга етарли, аммо ҳақиқий характеристикалар махфий сақланади.
Аввалги разведка сунъий йўлдошларидан фарқли равишда, KH-11 рақамли электро-оптик суратга олишни маълумотларни ретрансляция қилувчи сунъий йўлдошлар билан уйғунлаштириб ишлайди. Бу тасвирларни деярли реал вақтда узатиш имконини беради ва маълумот йиғишдан тортиб оператив қарор қабул қилишгача бўлган йўлни кескин қисқартиради.
2. Starshield
SpaceX компаниясининг Starshield дастури Starlink’нинг тижорий моделини миллий хавфсизлик вазифаларига мослайди, унда Ерни кузатиш, ҳимояланган алоқа ва махсус фойдали юкларни жойлаштиришга алоҳида эътибор қаратилган.
АҚШ Миллий ҳарбий-космик разведка бошқармаси (NRO) билан катта шартнома юзлаб сунъий йўлдошларни тарқоқ орбитал гуруҳ шаклида суратга олиш имкониятлари билан жойлаштиришни кўзда тутади. Сунъий йўлдошлар орасидаги лазерли алоқа каналлари ва кучайтирилган шифрлашдан фойдаланиш сезгир маълумотларни доимий равишда ерусти станцияларига таянмаган ҳолда узатишга имкон беради.
