9 sentabr kuni Human Rights Watch Xitoyning Sintszyan viloyatida musulmon aholi ta'qibga uchrayotgani haqidagi ma'ruzasini e'lon qildi: tashkilot ma'lumotlariga ko‘ra, bu yerda keyingi yillarda uyg‘urlar ommaviy va ko‘pincha asossiz ravishda ushlanmoqda hamda qamoq va tarbiya lagerlariga tashlanmoqda; millionlab kishilar ustidan muntazam videokuzatuv tashkil etilgan bo‘lib, ularning ijtimoiy ahvoli va taqdiri «ijtimoiy kredit» tizimida to‘plangan ballarga bog‘liq. Human Rights Watch’ning bildirishicha, Xitoyda bunday miqyosdagi qatag‘onlar Madaniy inqilob davridan buyon kuzatilmagan.
«Meduza» Sintszyanda bo‘lgan jurnalist va sayyohning maqolasini e'lon qildi.
Muallifning yozishicha, Sintszyanda WhatsApp va Facebook bloklangan bo‘lib, ularni o‘rnatganlik uchun qamoq kutadi.
«2017 yil aprelidan dinga qattiq berilish, paranji o‘rash, o‘ta milliy kiyinish, Qur'onni omma oldida o‘qish va hatto farzandiga arabcha ism qo‘yish ham qatag‘on qilish uchun bahonaga aylandi. Norozilar «tarbiyalash lagerlariga» — sahrodagi zirhlangan darvozalar, qalin devorlar, tikanli simlar va ko‘p sonli soqchilar bilan qurshalgan hududga jo‘natiladi», deb yozadi u.
Uning ta'kidlashicha, Sintszyanda musulmonlarni kuzatish uchun ularning telefonlariga JingWang Weishi maxsus ilovasi o‘rnatiladi. JingWang politsiyaga qurilmaning identifikatsiya raqamini, uning modeli va egasining telefon raqamini uzatadi, telefondagi axborotlarni monitoring qiladi hamda egasiga davlat nuqtai nazaridan xavfli sanaladigan ma'lumotlardan ogohlantiradi.
«Ilk yadroviy portlashlar sinab ko‘rilgan Sintszyan yana tajriba maydoniga aylandi —mamlakatda ishlayotgan 20 millionta videokameraning katta qismi shu yerda o‘rnatilgan. Ularning soni naqadar ko‘pligini rasmiy manbalar ham tasdiqlaydi — 2016 yilda Xitoyning ichki xavfsizlik xarajatlari mudofaa xarajatlaridan 13 foizga ko‘proq bo‘lgan. 2014 va 2016 yillar oralig‘ida Sintszyan kuzatuv uchun boshqa hududlarga nisbatan ikki baravar, 2017 yilda uch baravar ko‘p mablag‘ sarflagan», deb yozadi u.
Uning yozishicha, har bir ko‘chada tikanli sim bilan o‘ralgan politsiya posti o‘rnatilgan. Uylarning tomlari, devorlar va maxsus ustunlarda kuzatuv kameralari o‘rnatilgan. Uyg‘ur millatiga mansub har bir fuqaro bir kvartaldan ikkinchisiga o‘tish uchun plastik ID kartasini ko‘rsatishi, sumkasini tekshirtirishi, ko‘zini skaner qildirishi, ayrim hollarda esa telefonini tekshirishlari uchun politsiyaga taqdim etishi shart. Banklar, kasalxona, supermarket va yerosti yo‘llarida ham ularni ana shunday jarayon kutadi. Ko‘chalar zirhli texnika, maxsus harbiylar va ko‘ngillilar guruhlari tomonidan nazorat qilinadi.
