100 mln sömdan oşgan summadagi tovarlar sotib olinganda tadbirkor YaST tölaşga ötkaziladi
|14:49 / 02.04.201925 8567 min
Foto: KUN.UZFoto: KUN.UZ
Yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan tovarlarni (işlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilişdan olingan tuşumni hisoblaş va soliqlar tölaş tartibi töğrisidagi nizom tasdiqlandi, deb yozmoqda Norma.
Eslatib ötamiz, 2019 yil 1 yanvardan yakka tartibdagi tadbirkorlarga soliq soliş kalendar yilida tovarlarni (işlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilişdan olingan tuşum miqdoriga boğliq:
• 100 mln sömdan oşmaganda – qat'iy belgilangan soliq tölanadi;
• 100 mln sömdan oşgan, biroq 1 mlrd sömdan oşmaganda – 4% stavkada YaST tölanadi;
• 1 mlrd sömdan oşganda – yuridik şaxslar uçun nazarda tutilgan umumbelgilangan soliqlar tölanadi (26.12.2018 yildagi PQ–4086-son qarorning 8-bandi).
2019 yil 1 yanvardan kuçga kirgan Soliq kodeksidagi özgartirişlarga muvofiq, qonun hujjatlarida belgilangan tuşum miqdori oşgan oydan keyingi oydan boşlab soliq soliş tartibi özgaradi.
Biroq soliq solişning yangi tartibida noaniq jihatlar talaygina. Şu sababli amaliyotda yuzaga kelgan ayrim muhim savollarga javob beradigan hujjat qabul qilindi.
Tuşum miqdori qanday hisoblanadi
Yakka tartibdagi tadbirkorlarning tuşumi ustidan soliq nazoratini ta'minlaş muşkul. Şu sababli DSQ Moliya vazirligi va SSP bilan kelişuvga köra yakka tartibdagi tadbirkorni YaST tölaşga ötkaziş uçun tuşum miqdorining quyidagi belgilari asos bölib xizmat qilişi mumkinligi haqida qaror qabul qildi:
• yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan taqdim etiladigan soliq hisoboti;
• xizmat körsatuvçi banklardagi hisobvaraqlarida 100 mln sömdan oşgan, biroq 1 mlrd sömgaça tovar aylanmasini amalga oşirganligi töğrisidagi bank ma'lumotlari;
• kameral nazorat natijasida yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan qiymati 100 mln sömdan oşgan, biroq 1 mlrd sömgaça bölgan tovarlar sotib olinganligi;
• bojxona organlaridan olingan ma'lumotga köra summasi 100 mln sömdan oşgan, biroq 1 mlrd sömgaça bölgan tovarlarni import qilganligi;
• belgilangan tartibda ötkazilgan xronometraj közdan keçiriş natijalari bilan tuşumi 100 mln sömdan oşgan, biroq 1 mlrd sömgaça ekanligi hisob-kitob qilingan holatda;
Mavzuga oid
• tegişli taşkilotlardan olingan boşqa ma'lumotlar asosida tuşumi 100 mln sömdan oşgan, biroq 1 mlrd sömgaça bölgan degan xulosaga kelinganda.
Tuşum miqdori bir kalendar yilidagi oylar davomida ösib boruvçi yakun bilan aniqlanadi. Faoliyatning bir neça turi bilan şuğullanganda soliq soliş tartibini aniqlaş uçun jami tuşum aniqlanadi.
Soliq solişning boşqa tartibiga ötganda soliq solinadigan baza qanday aniqlanadi
Qat'iy belgilangan soliq har oyda tölanadi. YaSTda esa hisobot davri – çorak. Yakka tartibdagi tadbirkor tuşum miqdori 100 mln sömdan oşgan oydan keyingi oydan boşlab YaST tölaşga ötişi sababli kolliziya yuzaga keldi: joriy çorakda qat'iy belgilangan soliq tölangan bölsa, nima qiliş kerak?
Belgilanişiça, yakka tartibdagi tadbirkor qat'iy belgilangan soliqni tölaş davrida tovarlarni (işlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilişdan olgan tuşum YaST böyiça soliq solinadigan bazaga kiritilmaydi. Xuddi şu tartibda qat'iy belgilangan soliq yoki YaST tölangan davrda olingan tuşum umumbelgilangan soliqlar böyiça soliq solinadigan bazaga kiritilmaydi.
«Böron ötişini kutiş mumkinmi»
Ayrim tadbirkorlar tuşum miqdori 100 mln yoki 1 mlrd sömdan oşganda keyingi kalendar yiligaça öz faoliyatlarini vaqtinçalik töxtatiş yoxud tugatiş istagini bildirişlari mumkin. Maqsad – yangi yilni yangi körsatkiç bilan boşlaş, zero tuşum yangidan hisoblana boşlaydi.
Biroq endi qonunçilikda qayd etilganidek, tuşumi belgilangan miqdorga yetgan yakka tartibdagi tadbirkorlar faoliyatni tiklaganda baribir YaST yoxud umumbelgilangan soliqlarni tölaydilar. Yakka tartibdagi tadbirkorning «harakatsizlik» muddati ahamiyatga ega bölmaydi.
Faoliyat turining özgartirilişi ham avvalgi soliq soliş tartibini saqlab qoliş uçun asos böla olmaydi. Soliq organlari oldingi faoliyat turi böyiça oborotlarni hisobga olib, «eski» tuşum miqdoridan kelib çiqqan holda soliq soliş tartibini belgilaydilar.
Qanday hisobotlar topşiriladi
Yakka tartibdagi tadbirkorlar quyidagi soliq hisoboti şakllarini topşiradilar:
• tovarlarni (işlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilişdan olingan tuşum 100 mln sömdan oşmaganda – MV va DSQning «Soliq hisobotining şakllarini tasdiqlaş töğrisida»gi qaroriga (21.01.2019 yilda 3126-son bilan röyxatdan ötkazilgan) 11-ilovaga muvofiq har çorakda, hisobot çoragidan keyingi oyning 10-kunidan keçiktirmay;
• 100 mln sömdan oşgan, biroq 1 mlrd sömdan oşmaganda – MV va DSQning «Soliq hisobotining şakllarini tasdiqlaş töğrisida»gi qaroriga (21.01.2019 yilda 3126-son bilan röyxatdan ötkazilgan) 9-ilovaga muvofiq har çorakda, hisobot çoragidan keyingi oyning 25-kunidan keçiktirmay, yil yakunlariga köra – hisobot yilidan keyingi yilning 15 fevralidan keçiktirmay;
• tuşum 1 mlrd sömdan oşganda – umumbelgilangan soliq soliş tizimida yuridik şaxslar uçun belgilangan tartibga köra, buxgalteriya hisobini yuritiş majburiyati bilan.
Soliq kodeksining 374-moddasiga muvofiq, faqat savdo faoliyatini amalga oşiruvçi yakka tartibdagi tadbirkorlar daromadlarni va tovar operatsiyalarini hisobga oliş registrlarida hisob yuritişlari şart. Qabul qilingan hujjat bilan barça tadbirkorlar registrlarni yuritişi şartligi belgilandi.
Bundan taşqari, Soliq kodeksining 374-moddasiga köra, tijorat faoliyati uçun möljallangan tovarlarni olib kiradigan yakka tartibdagi tadbirkorlar har oyning yakunlari böyiça hisobot oyidan keyingi oyning 10-kunidan keçiktirmay hisobot taqdim etadilar. Qabul qilingan hujjatda barça uçun umumiy muddat belgilandi – har çorakda, hisobot çoragidan keyingi oyning 10-kunidan keçiktirmay.
Mazkur holatlar yuzasidan ixtilof yuzaga kelganda «Normativ-huquqiy hujjatlar töğrisida»gi Qonunning 16-moddasidagi qonun hujjatlarining özaro nisbatiga doir qoidalarga rioya etişni tavsiya qilinadi.
Yollangan xodimlar böyiça YaIT qanday tölanadi
Yakka tartibdagi tadbirkorning faoliyatidan tuşum 1 mlrd sömdan oşmasa, yollangan xodimlar böyiça YaIT Soliq kodeksining 311-moddasidagi tartibga binoan tölanadi. Tuşum uşbu miqdordan oşsa – qabul qilingan Nizom mohiyatiga köra YaIT tölaşning umumbelgilangan tartibi qöllaniladi.
