Özbekiston uçun kredit reytingi nimani anglatadi?

(Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot taşkiloti tomonidan tavakkal ehtimolligi mavjud davlatlar reytingida Özbekistonning tarixiy rivojlaniş davri)

Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot taşkiloti Özbekiston kredit reytingini tuzişida quyidagilarni hisobga oladi:

·        Mamlakatning kredit tizimi böyiça tarixi;

·        Moliyaviy ahvol;

·        Qarzni qoplaş uçun zarur bölgan valuta zaxiralari miqdori;

·        Iqtisodiy barqarorlik, uning barqaror ösiş sur'ati.

·        Ma'muriy sohadagi turli qiyinçiliklarni bartaraf etiş;

·        Kredit resurslarini olişda qulay muhitga erişiş;

·        Olingan kreditlarni suğurtalaş xarajatlarini kamaytiriş;

·        Uzoq muddatga kredit oliş imkonining paydo bölişi.

Bugun Özbekistonda içki va taşqi qarzning kamligi, korporativ qarzlarning kamhajmliligi muhiti, şuningdek, arzirli kredit tarixi mavjud. Çunki davlat qarzlarini doim tölab borgan.

Bundan taşqari, bank va moliya sohasida islohotlar qilinmoqda, hukumat xususiy tadbirkorlikni qöllab-quvvatlamoqda.

Uşbu jadvalda Özbekistonning kredit tarixi statistikasi keltirilgan. 2019 yil yanvar holatiga köra, Özbekistonning taşqi qarzi 17.3 milliard dollarni taşkil etadi. Uning 58 foizi hukumatga tegişlidir.

Garçi davlat hajmi katta qismni taşkil etsa-da, joriy yil uning faqat 0.8 foizi tölanadi. Bu umumiy hisobda 143.7 millionga töğri keladi. Keyingi ön yillikda esa qaytariş majburiyatlari 1.96 milliard dollarni taşkil etişi közda tutilgan.

Tahlillarga köra, 2019 yilda davlatning taşqi qarzi YaIMning 0.45 foizidan yoki davlat budjetining 2 foizidan oşmasligi közda tutilgan. Bu davlatning iqtisodiy holatini tavsiflovçi ijobiy körsatkiç.

Şuningdek, Özbekistonning har doim qarz majburiyatini vaqtida bajargani va qarz qaytarmaslik holatlari uçramaganini ham e'tirof etiş zarur.

2018 yilda Özbekistoning joriy operatsiyalar böyiça balansi salbiy körsatkiçda bölgan. (yuqoridagi jadval) Biroq mamlakatning moliyaviy salohiyati iqtisodiyotning barqarorligini uşlab turişga imkon berdi.Özbekistonda töplangan zaxiralar minusdagi balansni ham qoplaş uçun uzoq muddatli kafil böla oladi.

Ayni paytda davlatning oltin-valuta zaxiralari umumiy hisobda taxminan 27.0 milliard AQŞ dollarini taşkil qiladi.

Bu borada örtaça muddatda salbiy balansni bartaraf etiş uçun iste'mol tovarlari, energiya va qişloq xöjaligi mahsulotlari eksportini oşiriş ham asosiy vositalardir. 

Kredit reytingini yaxşilaş Özbekistonga quyidagi imkoniyatlarni berişi mumkin:

-        Ma'muriy sohadagi turli qiyinçiliklarni bartaraf etiş;

-        Kredit resurslarini olişda qulay muhitga erişiş;

-        Olingan kreditlarni suğurtalaş xarajatlarini kamaytiriş;

-        Uzoq muddatga kredit oliş imkonining paydo bölişi.

Ayni damda Özbekiston uşbu tizimni yaqin istiqbolda yaxşilaş maqsadida quyidagi vazifalarni amalga oşirişi kerak:

1.    Uzoq muddatli makroiqtisodiy barqarorlik, iqtisodiy xavfsizlikni ta'minlaydigan, inflatsiya sodir bölişining oldini oladigan «Budjet qoidalari»ni işlab çiqiş;

2.    Eksport strukturasini diversifikatsiya qiliş (yuqori darajada qayta işlanadigan mahsulotlarning uluşini eksportda köpaytiriş);

3.    Budjet daromadlarini oşiradigan sohalarga yönaltiriş uçun taşqi investitsiyalarni jalb qiliş mexanizmini tartibga soliş;

4.    Taşqi iqtisodiy faoliyatni qöllab-quvvatlaş maqsadida Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot taşkiloti mamlakatlari va eksport-kredit agentliklari bilan hamkorlikni kuçaytiriş.

Dilnoza Raimova