AQSh: “Tolibon” va’dalarini bajarmayapti, lekin iqtisodiyotda o‘zgarish bor

AQSh delegatsiyasi “Tolibon” bilan Dohada muhim uchrashuv o‘tkazdi. Asosiy muloqotlar 30-31 iyul kunlari bo‘lib o‘tgan. Rasmiy Vashington doimgidek o‘z e’tiborini eski talablar va bajarilishi kerak bo‘lgan majburiyatlarga qaratdi.

Davlat departamentining ma’lum qilishicha, Dohadagi uchrashuvda AQSh delegatsiyasi tarkibida Afg‘oniston bo‘yicha maxsus vakil Tomas Uest, Afg‘oniston ayollari, qizlari va inson huquqlari bo‘yicha maxsus elchi Rina Amiriy, Dohada joylashgan AQShning Afg‘oniston bo‘yicha missiyasi rahbari Karen Deker bo‘lgan.

Muloqotda, avvalo, gumanitar inqiroz davom etayotgani inobatga olinib, insonparvarlik yordamini to‘xtatmaslik muhimligi aytilgan.

AQShga ko‘ra, BMT organlari bu ishga bosh-qosh bo‘lishi kerak. Uchrashuvda amerikalik rasmiylar Afg‘onistondagi inson huquqlari va xususan ayollar, xotin-qizlar, himoyasiz jamoalarga bo‘layotgan munosabatdan xavotirda ekanini bildirgan. Vashington “Tolibon”dan ularga nisbatan siyosatni o‘zgartirishni talab qildi.

Bundan tashqari, AQSh rasmiylari hibsga olishlar, ommaviy axborot vositalari erkinligiga qarshi tahdid va ta’qiblar, diniy erkinlikka bo‘layotgan cheklovlardan jiddiy xavotirini ma’lum qildi.

Afg‘on xalqining huquqlarini hurmat qilish kerak, mamlakat kelajagini shakllantirish uchun ularning ovozi va talablari juda muhim, degan Vashingtondan kelganlar.

Afg‘oniston iqtisodiyotida nima yangilik?

AQSh delegatsiyasining Afg‘oniston Markaziy banki va Moliya vazirligi vakillari bilan uchrashuvida mamlakat iqtisodiyotining ahvoli va bank sektori duch kelayotgan muammolar muhokama qilingan. Bu borada Amerika “Tolibon” davridagi iqtisodiy o‘zgarishni tan oldi.

Ya’ni AQSh 2023 yilda Afg‘onistonda inflatsiya pasayib borayotgani, ma’lumotlar tovar eksporti va importi o‘sishini ko‘rsatayotganini tasdiqladi. Bundan buyog‘iga iqtisodiyotni barqarorlashtirish bo‘yicha texnik muloqotga Vashington ochiqligi bildirildi.

Aniqroq talablar

Davlat departamenti xabariga ko‘ra, Afg‘oniston hududidan boshqa davlatlar, xususan AQSh va uning ittifoqchilariga tahdid bo‘lmasligi kerak. Bu masala bo‘yicha “Tolibon” jiddiy ogohlantirilgan. Xavfsizlik masalalari bo‘yicha hukumat o‘z majburiyatlarini bajarishi kerak.

Delegatsiya muzokaralarda hibsga olingan AQSh fuqarolarini zudlik bilan, hech qanday shartlarsiz ozod qilish talabini ham qo‘ydi. Aynan shu masala, ya’ni fuqarolarning hibsda yotishi bugunga qadar hamkorlikka jiddiy to‘siq bo‘lgani ma’lum qilindi.

Giyohvand moddalar savdosi kamayadimi?

Afg‘oniston uzoq yillar davomida giyohvand moddalarni yetishtirish, eksport qilish bo‘yicha yetakchi davlatlardan biri bo‘lib qolmoqda. “Tolibon” esa buni to‘xtatishi kerak. Jahon hamjamiyati qo‘ygan asosiy talablardan biri aynan shunday.

AQSh delegatsiyasi “Tolibon” davrida ko‘knori yetishtirish kamayganini qayd etdi. Bu esa ijobiy qadam deyishimiz mumkin. Lekin qayta ishlangan va sintetik giyohvand moddalari savdosi Vashingtonni ko‘proq xavotirga solmoqda. Aynan shu masala bo‘yicha Amerika doim muloqotga ochiqligini bildirdi.

Tan olish – kun tartibida emas

Umuman olganda, AQSh “Tolibon”ga vazifa, majburiyat va va’dalarini eslatdi. Uchrashuv Afg‘oniston emas, Dohadagi ofisda bo‘lgani, bu texnik muloqot ekani inobatga olinsa, hali “Tolibon”ni tan olish kun tartibida emasligi oydinlashadi.

Shuningdek, inson huquqlari, xususan ayollar va xotin-qizlar huquqlari bilan bog‘liq vaziyat achinarli. Toliblar o‘z taqiqlarini ijobiylikka yo‘yadi, ayollarni uyda bo‘lsa ham ish bilan ta’minlaganini aytadi. Ammo, ayni damdagi hayot buning teskarisini ko‘rsatmoqda. Masalan, yaqindagina Afg‘onistonda go‘zallik salonlari faoliyati butunlay to‘xtatildi. 60 mingdan ortiq ayollar ishsiz qoldi.

Biroq, uchrashuvdan boshqa bir muhim xabar shuki, “Tolibon” davrida iqtisodiyot biroz bo‘lsa-da harakatga kelgan. Bu esa humanitar inqiroz yumshashiga umid beradi.

Narkotik moddalar makoni degan statusdan qutulish uchun ham harakatlar yo‘q emasligi tasdiqlandi.

Muzlatilgan aktivlar qaytariladimi?

Dohadagi muzokaralarda “Tolibon”ning muzlatilgan aktivlari muhokama qilingan yoki qilinmagani noaniqligicha qolmoqda. Davlat departamenti xabarida bu haqda hech narsa deyilmagan. Rasmiy sahifadagi press-relizda ham aktivlar masalasi yo‘q. AQSh bu pullarni hali-beri qaytarmaydiganga o‘xshaydi. Demak, talab – va’dalarning bajarilishi.

Eslatib o‘tamiz, AQSh delegatsiyasi “Tolibon” bilan muzokaralardan oldin Ostona shahrida Markaziy Osiyoning 5 davlati vakillari bilan C5+1 platformasi doirasida Afg‘onistonga bag‘ishlangan maxsus yig‘ilishda qatnashgan.

Shohrux Majidov,
jurnalist