Davlatlarning qarz jalb qiliş hajmi tarixiy eng yuqori darajalarga yetdi. Qarzga xizmat körsatiş xarajatlari va byudjet ehtiyojlarining ortişi davlat moliyasiga tobora köproq bosim ötkazmoqda. Jami qarzning katta qismi dunyoning eng yirik iqtisodiyotlari hissasiga töğri kelsa-da, qarzni milliy işlab çiqariş hajmi bilan taqqoslaganda manzara özgaradi.
Infografikada turli mamlakatlarning 2026-yildagi davlat qarzi hajmi böyiça prognozlar keltirilgan. Maʼlumotlar Xalqaro valyuta jamğarmasining (XVJ) «Jahon iqtisodiyotining rivojlaniş istiqbollari» (World Economic Outlook) hisobotining 2026-yil oktabr sonidan olingan. Bunda barça darajadagi hokimiyat organlarining majburiyatlarini qamrab oluvçi davlat boşqaruvi sektorining yalpi qarzi hisobga olingan.
AQŞ 41,4 trillion dollarlik davlat qarzi bilan birinçi örinni egallaydi. Bu jahondagi jami davlat qarzining taxminan uçdan biriga teng.
Sönggi ön yilda AQŞda davlat qarzining YaIMga nisbati 2016-yildagi 107,5 foizdan 2026-yilda 126,8 foizga yetdi: davlatning qarz oliş hajmi iqtisodiyotdan tezroq ösdi. Şu bilan birga, qarzga xizmat körsatiş xarajatlari ham ortib bormoqda. 2026 moliya yilida federal hukumatning sof foiz tölovlari 1,1 trillion dollarga yetdi. Bu mudofaa xarajatlaridan 225 milliard dollarga köp.
Ikkinçi örinda 22,5 trillion dollar qarzi bor Xitoy turibdi. Prognozlarga köra, 2026-yilda Xitoyning davlat qarzi ilk bor YaIMning 100 foizidan oşadi.
AQŞdan farqli ravişda, Xitoyda byudjet muammolarining asosiy manbalaridan biri mahalliy hokimiyat organlarini moliyalaştiriş tizimidir. Köp yillar davomida hududiy maʼmuriyatlar infratuzilma loyihalari va hududlarni rivojlantirişni moliyalaştiriş uçun qarz jalb qilgan hamda yer sotişdan olingan daromadlardan foydalangan. Biroq köçmas mulk bozoridagi pasayiş byudjetlarni töldirişning bu modeliga putur yetkazib, davlat moliyasiga bosimni kuçaytirdi.
Byudjet muammolarining xususiyati turliça bölsa-da, har ikki mamlakat misoli davlat qarzlarining ortişi dunyoning eng yirik ikki iqtisodiyotida moliyaviy vaziyatni qanday özgartirayotganini körsatmoqda.
Davlat qarzi hajmi eng katta bölgan mamlakatlarda qarz yuki ham eng yuqori bölişi şart emas. Qarz iqtisodiyot hajmiga nisbatan baholansa, prognozlarga köra, 2026-yilda 20 mamlakatda davlat qarzi YaIMning 100 foizidan oşadi. Ular orasida yirik sanoatlaşgan davlatlar ham, kiçik rivojlanayotgan iqtisodiyotlar ham bor.
