Yevropa Granadada yig‘ildi: Ukrainaga havo hujumidan mudofaa tizimlari va’da qilindi

Aholisi chorak milliondan kam bo‘lgan Ispaniya Andaluziyasining sayyohlik magniti Granada 5 oktyabr, payshanba kuni 50 ga yaqin davlat rahbarlarining sammiti - Yevropa siyosiy hamjamiyati yig‘ilishiga mezbonlik qildi. Tarixiy markaz yaqinidagi odatda gavjum ko‘chalar bo‘shab qoldi: tadbir bo‘lib o‘tayotgan anjumanlar markaziga olib boruvchi yo‘llar to‘sib qo‘yildi, jamoat transporti aylanma yo‘llar bilan harakatlandi, yaqin atrofdagi binolar aholisi esa uyga yetib borish uchun politsiya kordonlarini aylanib o‘tishga majbur bo‘ldi. «Bizga, albatta, 5 va 6 oktyabrda shunday bo‘lishini ma’lum qilishdi, lekin bir kun oldin ko‘chaga chiqishning iloji bo‘lmasligi - ajablanarli», deydi mahalliy aholi vakillaridan biri. 

Biroq, Granadaga Algambra - 13-14-asrlardagi mavritan saroyi va park arxitekturasining durdona asarini o‘z ko‘zi bilan ko‘rish uchun kelgan sayyohlar umidsizlikka tushgan. Shaharning asosiy diqqatga sazovor joyi ular uchun uch kun davomida yopildi, chunki u faqat sammitning yuqori martabali mehmonlariga ko‘rsatiladi. «Biz yana Granadaga qaytishimiz kerak bo‘ladi», deydi Amerika Qo‘shma Shtatlaridan kelgan keksa sayyoh.

Bunday keng miqyosli sammitlar Yevropa uchun yangi formatdir: birinchi bunday uchrashuv bir yil avval Pragada bo‘lib o‘tgan. Keyin may oyida sammitga Moldova mezbonlik qildi, mehmonlar Kishinyovdan 20 km uzoqlikdagi saroyga taklif qilindi, butun mamlakat osmoni to‘sib qo‘yildi. Endi navbat YeI kengashiga ham raislik qilayotgan va 6 oktyabr kuni Granadada norasmiy sammitni o‘tkazayotgan Ispaniyaga keldi. 

«Yevropada birdamlikni saqlab qolish» 

Yevropa siyosiy hamjamiyatining formati o‘ziga xos xususiyatga ega, chunki u Yevropa Ittifoqidan tashqaridagi ko‘plab davlatlar, jumladan, Ukraina uchun ham muloqot platformasini yaratadi. «Biz uchun asosiy muammo nafaqat Yevropa Ittifoqida, balki butun Yevropa qit’asida birdamlikni saqlab qolishdir», dedi Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy sammitda jurnalistlarga. Odatdagidek, uning kelishi haqida bir necha soat oldin ma’lum bo‘ldi: Zelenskiy ishtiroki «xavfsizlik nuqtai nazaridan» so‘nggi daqiqalargacha tasdiqlanmay turdi. 

Sammit boshida so‘z Ukraina prezidentiga berildi, undan tashqari forum mezboni Ispaniya davlat rahbari va Yevropa Ittifoqi yetakchilari – YeI kengashi rahbari Sharl Mishel, Yevrokomissiya raisi Ursula fon der Lyayyen ham so‘zga chiqdi. Zelenskiy o‘z hamkasblariga Xarkivda bolalarni o‘qlardan himoya qilish va ularga to‘laqonli ta’lim berish uchun metro bekatlarida maktablar qanday tashkil etilgani haqida so‘zlab berdi.

«Biz 2023 yilda yashayapmiz. Rossiya bilan qo‘shnichilik mana shunday narsalarni keltirib chiqaryapti», dedi u va Ukraina razvedkasi ma’lumotlarini keltirdi. Ularga ko‘ra, Rossiya 2028 yilgacha Ukraina Qurolli kuchlari tomonidan yo‘q qilingan harbiy salohiyatini tiklay oladi. Zelenskiy bundan keyin Boltiqbo‘yi mamlakatlari Rossiya hujumlarining potensial nishoniga aylanishi mumkinligini aytdi. «Rossiya harbiy mag‘lubiyat bilan zararsizlantirilishi kerak, - dedi prezident. - Biz Ukrainada g‘alaba qozonishimiz kerak, shunda u bu tajovuzni boshqa birovga o‘tkaza olmaydi». «Sizning shaharlaringiz bolalaringizni himoya qilish uchun yetarli darajada metro stansiyalariga egami?» — deb so‘radi u Yevropa yetakchilaridan. 

Yevropa siyosiy hamjamiyatining sammitidan ko‘zlangan maqsad Yevropa yetakchilari qatnashayotganidan foydalanib, Rossiyaning Ukrainaga bo‘lgan agressiyasiga qarshi turishda «birdamlikni tiklash»dir, deya ma’lum qildi Madrid. Sammit ishtirokchilari birdamlik va Ukrainani ramziy darajada qo‘llab-quvvatlashini namoyish etdi.

Ukraina uchun aniq natijalar bor

Bu sammit formatida jamoaviy qarorlar qabul qilinmaydi va umumiy bayonotlar berilmaydi. Biroq ikki tomonlama muzokaralar chog‘ida Germaniya va Ispaniya Zelenskiy bilan Ukrainaga qo‘shimcha havo hujumidan mudofaa tizimlarini taqdim etishga kelishib oldi. Zelenskiyning so‘zlariga ko‘ra, xuddi shu qo‘llab-quvvatlash Fransiya prezidenti Emmanyuel Makron bilan suhbatda muhokama qilingan. «Men bu tizimlarning barchasini yig‘a olishimizga ishonaman va ularning barchasi Ukrainaga yetib boradi», dedi u Germaniya kansleri Olaf Shols bilan uchrashuvda «kuchli yechim» haqida so‘z yuritilganini ta’kidlab. «Germaniya hukumati hozirdanoq qishki davrda Ukrainani Patriot tizimlari bilan ta’minlashga harakat qiladi», dedi Ukraina prezidenti jurnalistlarga.

Barcha delegatsiyalar ishtirok etgan ulkan «p» harfi shaklidagi stolda yalpi qism yakunlanganidan so‘ng mamlakat rahbarlari guruhlarga bo‘linib ishladi. «Ko‘p tomonlamalik va geostrategiya» guruhida Ukrainadagi urush oqibatlari muhokama qilindi. Ispaniya NATO va Yevropa Ittifoqidagi ittifoqdoshlari bilan birgalikda Kiyevni «qat’iy va to‘liq» qo‘llab-quvvatlashda davom etish niyatini tasdiqladi. «Yevropa Ittifoqi Ukraina va uning xalqiga qanchalik zarur bo‘lsa, shuncha kuchli siyosiy, iqtisodiy, harbiy, moliyaviy va humanitar yordam ko‘rsatishda davom etadi», deya ma’lum qildi Ispaniya tomoni YeI kengashining muvaqqat raisi sifatida. 

Uning rahbari Sharl Mishel Volodimir Zelenskiyga shaxsan murojaat qilib: «Biz siz va Ukraina xalqi bilanmiz», deb ishontirdi. Uning eslatishicha, Yevropa Ittifoqi allaqachon Ukrainaga yordam uchun 82 milliard yevro ajratgan va yangi keng ko‘lamli paket tayyorlamoqda. Mishel, shuningdek, Yevropa Ittifoqi Rossiyaga nisbatan sanksiyalar bosimini oshirish uchun 2024 yildan boshlab G7 darajasida rus olmoslariga embargo qo‘yishni qo‘llab-quvvatlashini ta’kidladi. Keyinroq Zelenskiy Rossiya yadro sanoatiga taalluqli bo‘lgan o‘n ikkinchi sanksiyalar paketi haqida gapirdi. 

«Bizning burchimiz - Ukraina g‘alaba qozonishiga erishish. Bunda, kuch hukmronligi muhim emas. Majburiyatimiz - Yevropa xavfsizlik arxitekturasini tiklash, toki yevropaliklar bu qit’ada tinchlik va erkinlikda yashasin. Yevropa siyosiy hamjamiyatida shu jihatlardan kelib chiqishimiz kerak», - dedi fon der Lyayyen.

Qorabog‘ uchun qo‘ldan boy berilgan imkoniyat 

Shu bilan birga, xalqaro hamjamiyatning ushbu forumda Armaniston va Ozarboyjon rahbarlari o‘rtasida to‘g‘ridan to‘g‘ri muzokaralar o‘tkazish mumkin, degan umidi o‘zini oqlamadi. Prezident Ilhom Aliyev tadbirga kelmadi, Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an ham aniq sabab ko‘rsatmasdan safarni bekor qildi.

Ammo Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan kelib, Mishel, Makron va Shols bilan uchrashdi, ular Yevropa Ittifoqi va Armaniston o‘rtasidagi munosabatlarni har tomonlama mustahkamlashga tayyor ekanini ma’lum qildi hamda Qorabog‘ armanlarining ommaviy chiqib ketishi munosabati bilan qo‘shimcha humanitar yordam ko‘rsatish zarurligiga kelishib oldi. Mishelning so‘zlariga ko‘ra, ijobiy o‘zgarishlar bo‘lgan hamda tez orada Bryusselda Armaniston va Ozarboyjon o‘rtasida muzokaralar bo‘lib o‘tishi kutilmoqda. Lekin buni hali Yerevan va, birinchi navbatda, Boku tasdiqlashi kerak. 

Pashinyan Zelenskiy bilan ham gaplashdi – bu ularning o‘z mamlakatlarida butun rahbarlik davridagi birinchi uchrashuvi bo‘ldi. Siyosatchilar Yevropa siyosiy hamjamiyatining sammiti doirasidagi bunday uchrashuvlar uchun ushbu platformani ma’qul ko‘radi. Ayniqsa, Yevropa Ittifoqiga nomzodlar, Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘lmagan davlatlar va Yevropa Ittifoqi rahbarlari bilan muhim mavzularni muhokama qilish uchun forumdan foydalanadigan kichikroq davlatlarga bu kerak. 

Sammitlar o‘ziga xos qiymatmi? 

Tahlilchilar ham aniq natijalar yo‘qligiga qaramay, ushbu sammitni zarur deb hisoblamoqda. Bryusseldagi Yevropa siyosatini o‘rganish markazi siyosatshunosi Stiven Blokmans bu formatni erkin bog‘langan Yevropa siyosiy hamjamiyati uchun foydali deb hisoblaydi. «Uchrashuvlarni davom ettirish, muloqot uchun ochiq imkoniyatlarni saqlab qolish va konstruktiv yondashuvning o‘zi ijobiy holatdir. Bunday uchrashuvlarsiz imkoniyatlar umuman bo‘lmasdi. Bu Yevropa siyosiy hamkorligi tarafdorlarining fikri», - deydi Stiven Blokmans DW nashriga bergan intervyusida.

Keyingi sammit Buyuk Britaniyada bo‘lib o‘tadi. Uning o‘tkazilishining aniq joyi va sanasi hali noma’lum.