Eron va Saudiya Arabistoni qariyb yarim asrdan buyon mintaqadagi yetakchilikni o‘z qo‘liga olish uchun raqobat qilib keladi. 2016 yil yanvarida Eron rasmiylari Saudiyada shia ruhoniysi Nimr an-Nimraning qatl etilishini tanqid qilgani va Tehrondagi qirollik elchixonasi yoqib yuborilganidan keyin rasmiy Ar-Riyod Eron bilan diplomatik aloqalarini uzgandi. Joriy yil mart oyida Xitoy vositachiligida ikki davlat o‘rtasida yarashuv jarayoni boshlandi. Mamlakatlar diplomatik munosabatlarni tiklashga kelishib olishdi. Shunday bo‘lsa-da, Eron va Saudiya Arabistoni o‘rtasidagi aloqalarni istalgan paytda keskinlashtirib yuborishi mumkin bo‘lgan bir qator omillar mavjud.
Diniy tafovut. Hududida islom dini dunyoga kelgan Saudiya Arabistoni tarixan o‘zini islom olami yetakchisi deb hisoblab keladi. Eron esa asosan shialardan tarkib topgan mamlakat. Ikki tomonlama qarama-qarshilik boshlanishi 1979 yilga to‘g‘ri keladi. Eronda g‘arbparast Shoh Muhammad Pahlaviy taxtdan ag‘dariladi va islom respublikasi tashkil etiladi. Siyosiy hokimiyat oyatulloh boshchiligidagi dindorlar qo‘liga o‘tadi.
Shundan so‘ng Tehron xorijdagi shia guruhlari va partiyalarini qo‘llab-quvvatlay boshlaydi. Islom inqilobini boshqa musulmon mamlakatlarga eksport qilish keng miqyosda targ‘ib qilina boshlanadi. Saudiya Arabistoni, Bahrayn va Kuvaytda mahalliy rejimlarga qarshi shialar harakati kuchayadi.
Ar-Riyod doimo Eron Yaqin Sharqdagi o‘rnini yanada mustahkamlab, yetakchiga aylanishidan xavfsirab keladi, shialar davlati ta’siri kengayishini istamaydi. Chunki, Tehronning «Shia yarim oyi» (Shia crescent) konsepsiyasini Saudiya Arabistoni o‘z hududiy yaxlitligiga tahdid deb biladi. Saudiya aholisining 10-15 foizini shialar tashkil etadi va ular mamlakatning neftga eng boy bo‘lgan sharqiy viloyatlarida yashaydi.
Mintaqadagi yetakchilik uchun kurash. Forslar Erondan tortib to O‘rta Yer dengizigacha cho‘zilgan hududda nazoratni qo‘lga kiritish uchun mintaqadagi yetakchi kuchga aylanishga intilib keladi. Ayniqsa, Iroqda Saddam Husayn rejimi ag‘darilishidan keyin rasmiy Tehronning ta’sir doirasi sezilarli darajada kengaydi. Bu esa bir qancha nuqtalarda Saudiya va Eron manfaatlari to‘qnashishiga sabab bo‘lmoqda.
Eron va Saudiya Arabistoni shu paytga qadar bir-biri bilan bevosita urush olib bormagan. Asosan ular tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan kuchlar mintaqadagi qurolli to‘qnashuvlarda qatnashib keladi.
