Takror qoida buzişlar ortidan halok bölayotgan odamlar – jarima ballarini hisoblaş tizimini joriy etiş nega keçikyapti?

Oradan bir neça oy ötgaç, 2019 yil may oyida qaror loyihasi yana muhokama uçun regulation.gov.uz’ga joylandi. Biroq 2020 yilda tizim joriy qilinmadi.

2021 yil noyabr oyida qaror loyihasi uçinçi marta (!) muhokama uçun regulation.gov.uz’ga joylaştirildi. Şundan söng mana, uç yil ötyapti hamki, yöl harakati qoidalariga amal qilişni jarima ballari asosida baholaş tizimi hali ham işga tuşmadi.

2023 yil noyabr oyida Oliy Majlis Qonunçilik palatasi haydovçilar tomonidan doimiy ravişda qoidabuzarlik sodir etganlik uçun jarima ballari hisoblaş tizimini belgilovçi qonunni köra boşladi. Ammo qani u?

Aşaddiy qoidabuzarlar keskin köpaydi

Yöl harakati qoidalariga amal qilişni jarima ball asosida baholaş tizimini joriy qiliş ortga surilar ekan, oqibatda qoidabuzar haydovçilar yöllarda xohlaganini qilyapti.

Masalan, Hundai Sonata maşinasida soxta davlat raqamlari bilan yurgan va qoidalarni buzib, 152 marta radarga tuşgan haydovçi uşlandi. MIB tomonidan Namangan viloyatida 76 ta qoidabuzarligi bor haydovçidan 31 mln söm, Andijonda 96 ta qoidabuzarligi bor haydovçidan 42 mln söm jarima undirildi.

Toşkentda 2 yil mobaynida 210 marta (!) qoidalarni buzgan bölgan haydovçi, 118 marta buzgan “Matiz”, 55 marta buzgan Tracker-2 uşlandi.

Bular OAVda e’lon qilingan bir neçta holat. Rasmiy axborot berilmagan va MIB va YHXB idoralaridagi hujjatlarda qolib ketgani yana qança, buning aniq hisobi yöq.

Davomli qoidabuzarlik ortidan sodir bölgan ayançli hodisa

Jizzax viloyati Ğallaorol tumanida aholi punktida qoidalarni buzib tez harakatlangan haydovçi uç nafar maktab öquvçisining ölimiga sabab böldi.

2024 yil 15 aprel kuni tuş paytida Baxmal tumanida yaşovçi 26 yoşli haydovçi öziga tegişli “Lasetti” maşinasi bilan Ğallaorol tumani Oqtom mahallasi hududida qoidalarga zid ravişda tezlikni oşirgan.

Şunda u maşina boşqaruvini yöqotgan va yöl çetidan maktabga ketayotgan uç nafar öquvçini urib yuborgan. Oqibatda 5 va 7-sinfda öqiydigan öquvçilar oğir tan jarohatlari olib vafot etgan.

“Lasetti” bolalarni urib yuborgaç, yöldan ança içkarida bölgan qoramol bilan töqnaşib, uni ham bosib öldirgan. Söng devorga urilib töxtagan. Hodisa guvohlarining sözlariga köra şu joyda “Lasetti” salonida bölgan talaba qiz ham vafot etgan.

Viloyat IIB YHXB axborot xizmatining ma’lum qilişiça, 26 yoşli haydovçi 2023 yil dekabr oyidan buyon 11 marta (!) tezlik qoidalarini buzgan.

Viloyat IIB YHXB tayyorlagan videoda haydovçi soatiga 70 km tezlikda yuriş belgilangan aholi punkti içida soatiga 100 km tezlikda harakatlanib kelganini aytgan. Biroq Kun.uz manbasiga köra haydovçi soatiga 160 km tezlikda harakatlanib kelgan.

Jarima ballarini hisoblaş haqidagi dastlabki qarorda nimalar közda tutilgandi?

Yöl harakati qoidalariga amal qilişni jarima ball asosida baholaş tizimini joriy etiş haqidagi dastlabki qarorda quyidagilar nazarda tutilgandi (batafsil bu yerda):

• agar transport vositalari haydovçilarining yöl harakati qoidalarini buzgani uçun yil mobaynida (1 yanvardan 31 dekabrga qadar) töplagan jarima ballarining umumiy miqdori 12 ballga yetsa yoki undan oşsa, u haydovçilik huquqidan mahrum etiladi;
• 12 yoki undan yuqori jarima bali töplagan haydovçining xohişiga qarab unga qayta imtihon topşiriş imkoni beriladi, imtihondan muvaffaqiyatli ötgan taqdirda, yil yakuniga qadar uç jarima baliga teng limit beriladi;
• 12 yoki undan ortiq ballga teng qoidabuzarlik sodir etgan, şuningdek qayta imtihonni topşira olmagan haydovçilar sud tomonidan örnatilgan tartibda yil yakuniga qadar transport vositasini boşqariş huquqidan mahrum etiladi;

Yöl harakati qoidalariga amal qilişni jarima ball asosida baholaş tizimini joriy etiş amaliyotga kiritilsa haydovçilar hozirgiday qoidalarni takror-takror buzişga jur’at qila olişmasdi.

2023 yil noyabrda Qonunçilik palatasida körib çiqilgan qonunda yuqoridagi qoidalarga özgarişlar kiritilgan bölişi mumkin. Buni endi qonun qabul qilinib, tizim amaliyotga joriy etilsa bilib olamiz.

P.S. Yöl harakati qoidalariga amal qilişni jarima ball asosida baholaş tizimi qaçondan joriy qilinişi haqida IIV YHXBB axborot xizmatidan ma’lumot oliş uçun qilgan harakatlarim besamar ketdi. Men bilan gaplaşgan xodim qonun loyihasini körib çiqiş jarayoni ketayotganini va bu haqda aniq ma’lumot olib berişini aytdi. Biroq va’da va’daligiça qolib ketdi...

Ğayrat Yöldoş, Kun.uz muxbiri