Uppsala universitetining (UCDP) şvetsiyalik olimlari 2023 yilda dunyoda qurolli mojarolar soni rekord miqdorga – 59 taga yetganini ma’lum qildi. Bu 1946 yilda ma’lumotlar yiğiş boşlanganidan beri eng yuqori körsatkiçdir.
Avvalgi yuqori körsatkiçlar 2020 va 2022 yilda kuzatilgan bölib, har birida 56 ta mojaro bölgan.
Şu bilan birga, tahlilçilarning qayd etişiça, 2022 yilga nisbatan mojarolardagi zöravonliklar oqibatida halok bölganlar soni (310 mingdan 154 mingga) ikki baravar kamaygan, bu asosan Efiopiyaning Tigray mintaqasida öta qonli uruşning tugaşi bilan boğliq.
«Biroq biz hali ham bir qança halokatli uruşlar davom etayotganini körişimiz mumkin, masalan, ötgan yili deyarli 71 ming kişining hayotiga zomin bölgan Ukrainadagi uruş va Isroilning HAMASga qarşi uruşi, unda 22 mingdan ortiq ölim qayd etilgan», dedi Şon Devis, UCDP tahlilçisi.
2023 yilda töqqizta uruş (har birida mingdan ortiq odam ölgan) bölgan. Köpgina uruşlar Afrikada sodir bölgan, 2023 yilda boşlangan Sudandagi fuqarolar uruşi Ukraina va Isroil/Falastindagi uruşlardan keyin yilning uçinçi eng halokatli mojarosiga aylandi.
«2023 yilga nisbatan bor-yöği uç yil halokatliroq böldi. 1994 yilgi Ruanda genotsididan taşqari, 2021 va 2022 yillar ham röyxatga kiritildi», deb davom etdi Devis.
Köpgina mojarolarda tinç aholi ham nişonga aylanmoqda. UCDP ötgan yili tinç aholiga nisbatan bir tomonlama zöravonlik tufayli ölimlarning umumiy sonining kamayganini qayd etgan bölsa-da, minglab tinç aholi Sudan, Burkina-Faso, Isroil va Myanmadagi mojarolarda zöravonlik qurboni bölgan. Umuman olganda, uşbu turdagi zöravonliklar oqibatida 10 mingdan ortiq tinç aholi ölimi qayd etilgan.
Davlatga aloqador bölmagan guruhlar örtasidagi ziddiyatlarda (nodavlat mojarolari) qurbonlar kamaygani qayd etilgan. 2023 yilda 75 ta nodavlat nizolarda 21 mingga yaqin qurbon qayd etilgan. Aksariyat nodavlat mojarolar Lotin Amerikasida, eng qonlisi Meksika va Braziliyada sodir bölmoqda. Zöravonlik şaharlarda va asosiy giyohvand moddalar savdosi yöllari böylab yuz bermoqda.
