2025 yil 22 mart kuni Arktikada qişki dengiz muzlari hajmi böyiça yillik eng yuqori körsatkiç qayd etildi, bu esa boşqa yillarning eng yuqori darajasi bilan soliştirganda eng past körsatkiç böldi, deb xabar bermoqda NASA hamda Kolorado-Boulder universiteti qoşidagi Milliy qor va muz ma’lumotlari markazi (NSIDC).
Qişki muz qoplami 5,53 mln mil kvadrat (14,33 mln km²) ni taşkil etdi. Bu esa 2017 yilgi rekord past körsatkiç — 5,56 mln mil kvadrat (14,41 mln km²) dan ham kam.
Qoronğu va sovuq qiş faslida dengiz muzlari şakllanib, Arktika dengizlari böylab yoyiladi. Ammo sönggi yillarda yangi muzlar kamroq hosil bölmoqda va köp yillik muz zaxirasi ham töplanmayapti. Bu yil ham sönggi ön yilliklarda kuzatilayotgan pasayiş tendensiyasi davom etdi. Bu yilgi qişdagi eng yuqori körsatkiç 1981–2010 yillar örtaça darajasidan 510 ming mil kvadrat (1,32 mln km²)ga kam böldi.
2025 yilda Antarktikada yozgi muzlar 1 mart kuni 764 ming mil kvadrat (1,98 mln km²) gaça çekindi — bu tarixdagi ikkinçi eng past körsatkiç hisoblanadi. Bu 2010 yilgaça kuzatilgan örtaça daraja — 1,10 mln mil kvadrat (2,84 mln km²) dan 30 foizga kam. Dengiz muzlari kölami deganda, muz konsentratsiyasi kamida 15 foiz bölgan okean maydoni tuşuniladi.
Har ikki qutbdagi muzlar miqdorining kamayişi yana bir tarixiy oqibatga olib keldi — Yer sayyorasidagi umumiy dengiz muzlari hajmi ham eng past darajaga tuşdi. Joriy yil fevral oyi örtasida global miqyosdagi muz qoplami 2010 yilgaça bölgan örtaça darajadan 1 mln mil kvadrat (2,5 mln km²)ga kamaydi. Jami bölib, Yer sayyorasida yöqotilgan muzlar maydoni Missisipi daryosining şarqida joylaşgan butun AQŞ hududiga teng maydonni taşkil etadi.
«Biz yangi yoz mavsumiga oldingi yillarga nisbatan kamroq muz zaxirasi bilan kiramiz, — dedi NASA’ning Goddard fazo parki markazi mutaxassisi Linett Boysvert. — Bu kelajak uçun yaxşi işora emas».
Olimlar asosan AQŞ Mudofaa meteorologiya yöldoş dasturi (DMSP) sun’iy yöldoşlariga tayanadi, ular Yerning mikrotölqinli radiatsiyasini ölçaydi. Bu tabiiy radiatsiya oçiq suv va muz qoplami orasida farq qiladi — mikrotölqinli tasvirlarda muz yorqin köriniş beradi. Bu skanerlar bulut orqali ham köra oladi va har kuni global kuzatuvlarni amalga oşiriş imkonini beradi. DMSP ma’lumotlari 1978–1985 yillarda NASA va AQŞ Milliy okean va atmosfera boşqarmasi tomonidan boşqarilgan Nimbus-7 yöldoşi ma’lumotlari bilan töldiriladi.
«Janubiy yarimşar uzoq muddatli kam muzli yangi normani boşlagani yoki bu Antarktikada vaqtinça kuzatilayotgan holatmi — bu hali aniq emas», — dedi NSIDC’dan muzşunos Valt Mayyer.
