Oxirgi 2 yilda narxlarning rekord darajadagi qimmatlashishi fonida O‘zbekistonning oltindagi aktivlari qiymati 2 barobar yoki 47,8 mlrd dollargacha ko‘paydi. Mamlakat xalqaro zaxiralarida ham oltinning ulushi 80 foizdan oshdi. Qimmatbaho metalning O‘zbekiston iqtisodiyotidagi roli qanday? Narxlarning ko‘tarilishi yana davom etadimi yoki pasayish boshlanadimi?
Oltin ming yillardan buyon boylik, iqtisodiy qudrat ramzi bo‘lib keladi. Oltin ilinjida odamlar dunyoning eng uzoq va borish qiyin bo‘lgan hududlarini ham zabt etishgan, qanchadan qancha qonli urishlar yuz bergan. Insoniyat taraqqiyotining hozirgi bosqichida ham ushbu qimmatbaho metall jahon moliyaviy tizimida o‘zining kuchli ta’sirini saqlab qolyapti. Xususan, so‘ngi yillarda oltin bahosi karrasiga qimmatlashdi. Bu ralli yana davom etadimi? Qimmatbaho metalning O‘zbekiston iqtisodiyotidagi roli qanday?
Oltin va O‘zbekiston
Bir necha kun oldin Markaziy bank O‘zbekistonning xalqaro zaxiralari haqidagi ma’lumotlarni yangiladi. 1 noyabr holatiga ko‘ra, mamlakatning xalqaro aktivlari 59,3 mlrd dollargacha oshdi. Bu mutloq rekord ko‘rsatkichdir. Zaxiralarning 47,8 mlrd dollari yoki 80 foizdan oshiqroq qismi aynan oltin hissasiga to‘g‘ri kelgan. Bu borada O‘zbekiston Boliviya va Venesueladan keyingi uchinchi mamlakat hisoblanadi.
Taqqoslash uchun, 2023 yilning 1 noyabr holatida xalqaro aktivlari 32,9 mlrd dollar, uning tarkibida oltinning ulushi 23,9 mlrd dollar bo‘lgan. Ikki yil oldin qimmatbaho metallning fizik hajmi ham hozirgiga qaraganda ko‘proq edi. Ya’ni narxlarning qimmatlashishi hisobiga O‘zbekistonning oltin aktivlari 2 barobarga yoki 24 mlrd dollarga ko‘paygan.
Bundan tashqari, O‘zbekiston eng yirik oltin ishlab chiqaruvchi va uni eksport qiluvchi mamlakatlardan biridir. Xususan, 2022 yilda 4,1 mlrd dollarlik, 2023 yilda esa 8,2 mlrd dollarlik, 2024 yilda esa 7,5 mlrd dollarlik oltin sotilgan. 2025 yilning 9 oyida bu 9,9 mlrd dollargacha oshgan. Bu umumiy eksportning 37 foizini tashkil etadi. Oltin narxining oshishi eksportdan tushadigan daromadlarni ko‘paytirib, tashqi savdo balansiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va budjet taqchilligi kamayishiga yordam berishi mumkin. Shuningdek, oltin narxining oshishi dollar va boshqa valutalarga nisbatan so‘mning qadrsizlanishini to‘xtatadi yoki sekinlashtiradi. Shu jihatdan, jahon bozorida tilla narxining har bir tebranishi O‘zbekiston iqtisodiyotiga bevosita ta’sir qiladi.
Nima uchun oltin narxi keskin qimmatladi?
