Yangi infografikada 2000–2024 yillar davrida misning yillik qazib oliniş hajmi böyiça mamlakatlar reytingi berilgan, şuningdek Xitoy, Peru va Kongo Demokratik Respublikasi (KDR) kabi işlab çiqaruvçilarning pozitsiyalaridagi muhim özgarişlar körsatilgan. Vizualizatsiya uçun ma’lumotlar AQŞ Geologik xizmati (U.S. Geological Survey) tomonidan taqdim etilgan.
2000-yillar boşidan beri Çili, AQŞ va Kanada kabi mis işlab çiqarişi “pişib yetilgan” mamlakatlarda qazib oliş umumiy hisobda platoga çiqqan — ya’ni ösiş deyarli töxtab, faqat çeklangan darajada kuzatilgan.
Şu bilan birga, jahon miqyosidagi mis taklifining qariyb barça sof ösişi Xitoy mulk huquqlariga, moliyaviy iştirokka yoki sezilarli bozor ta’siriga ega bölgan hududlar hissasiga töğri keldi. Eskidan özlaştirilgan konçilik mintaqalarida töğridan töğri raqobat qiliş örniga, Xitoy yangi xomaşyo manbalari şakllanayotgan “periferiya” bozorlariga pul tikdi.
Xitoyning özida mis qazib olişi 2000 yilda taxminan 510 ming tonnadan 2024 yilga kelib 1,8 mln tonna atrofigaça ösdi. Bu yigirma yil içida uç baravardan köproq ösiş bölib, milliy konçilik va eritiş infratuzilmasiga yirik investitsiyalar kiritilganini aks ettiradi.
Şunga qaramay, agar faqat mamlakat hududidagi qazib oliş hajmiga qaralsa, Xitoy hali ham Çili va Peru kabi eng yirik işlab çiqaruvçilardan orqada qoladi. Biroq Xitoyning roliga faqat içki işlab çiqariş orqali baho beriş uning jahon mis bozoridagi haqiqiy ta’sirini kamaytirib körsatadi.
2000 yildan beri jahon mis taklifidagi eng keskin özgarişlar Kongo Demokratik Respublikasi (KDR)da röy berdi. Bu davrda mamlakatda mis qazib oliş deyarli nolga yaqin körsatkiçlardan 2024 yilga kelib taxminan 3,3 mln tonnagaça oşdi va Kongoni dunyodagi eng yirik işlab çiqaruvçilar qatoriga olib çiqdi. Bu ösişning salmoqli qismi Xitoy davlati tomonidan qöllab-quvvatlanadigan kompaniyalar hissasiga töğri keladi — konlarga egalik, uzoq muddatli konsessiyalar va “infratuzilma evaziga resurslar” kabi kelişuvlar orqali. Rasman qazib oliş Kongo milliy işlab çiqarişi sifatida hisoblansa-da, hajmning sezilarli qismi amalda Xitoy kompaniyalari nazoratida bölib, bu uni jahon bozoridagi “Xitoyga yönaltirilgan” taklifning bir qismiga aylantiradi.
Peru ham mis işlab çiqarişini sezilarli oşirdi: 2000 yilda taxminan 530 ming tonnadan 2024 yilda 2,6 mln tonnagaça. Bu Peruning dunyodagi yetakçi işlab çiqaruvçilar maqomini mustahkamladi.
Xitoy Kongoda bölganidek Peru konçilik sektorini töliq darajada nazorat qilmaydi, ammo u Peru misining eng yirik xaridori bölib qolmoqda va bir qator muhim qazib oliş loyihalarida uluşlarga ega. Şu sabab Pekin Perudan mis eksporti oqimlarining yönalişi va umuman jahon ta’minot zanjiriga ta’sir qiladigan asosiy omillardan biri hisoblanadi.
Rossiya esa mis qazib oliş böyiça dunyoda yettinçi örinda: sönggi qariyb çorak asrda uning mis işlab çiqarişi 520 ming tonnadan 930 ming tonnagaça oşgan.
