Amerika va Eron nihoyat kelishdi. Urushni tugatish bo‘yicha kelishishdi, deyishni istardim, lekin bunday bo‘lmadi. Tomonlar 60 kun davomida o‘t ochishni to‘xtatishni o‘z ichiga oladigan anglashuv memorandumi imzoladi. Aynan shunday – anglashuv memorandumi, sulh emas.
Bu ertadan urush tugaydi, hamma narsani kelishib olishdi degani emas. Tramp xohlaganidek, Eronning kapitulyatsiyasi ham emas. Qaytaga Tehronda kelishuvni «Amerika ustidan qozonilgan g‘alaba» deb talqin qilishmoqda. Isroil esa kelishuvdan norozi. Ishoning, Netanyahu istagan vaqtida urushni qaytalashi mumkin. Unda Amerika fevraldan buyon nima uchun urushdi?
Ho‘rmuz ochilishi natijami?
Amerika–Eron to‘qnashuvi zamonaviy dunyo tarixidagi eng mantiqsiz ikkinchi urush bo‘ldi. Birinchisini uch kunda tugatishmoqchi edi, beshinchi yilki davom etmoqda. Urush deganda, avvalo, ikki jahon urushi ko‘z oldimizga keladi. Ha, bu ikki urush o‘ta mantiqsiz, sanoqli insonlarning ochko‘zligi, ma’naviy buzuq bo‘lgani uchun boshlanib, millionlab oddiy odamlar o‘limiga olib kelgan.
Lekin mana shu mantiqsiz urushda ham natija bo‘lgan. Masalan, Birinchi jahon urushidan keyin to‘rtta imperiya qulaydi, davlatlar boshqaruvning demokratik, bir kishiga bog‘liq bo‘lmagan ko‘rinishiga o‘ta boshlaydi. Rossiyada revolyutsiya bo‘ladi, Turkiyada respublika tuziladi. Falastin yerlari turklar nazoratidan inglizlarga o‘tadi. Butun dunyo tartiboti o‘zgarib ketadi, dunyoda eng katta ta’sir doiraga ega Yevropa elitasi orasiga olis okean ortidan Amerika degan davlat qo‘shiladi. Dunyo xaritasi o‘zgaradi.
Bu urushdan hech qancha o‘tmay Birinchi jahon urushida qatnashib, urush ta’siridan chiqib keta olmagan Adolf Hitler kabi g‘alamislar Ikkinchi jahon urushini boshlaydi. Bu amalda Birinchi jahon urushining davomi edi. Va o‘sha urush natijasiga ko‘ra, Yevropada hech kimni tinch qo‘ymayotgan fashizm SSSR va ittifoqchilari tomonidan yanchib tashlanadi.
Marshal Jukov armiyasi Berlingacha borib, fashistlar kulini ko‘kka sovuradi. Qo‘mondon Jukov benzin solib yoqib yuborilgan Hitlerning jasad qoldiqlarini ko‘zdan kechirib, uning mashhur tishini stomatologini chaqirtirib aniqlagach, Stalinga «ilonning boshi yanchilgani» haqida hisobot beradi.
Urushdan keyin Germaniya va Yaponiya kapitulyatsiya bo‘ladi, Germaniya ikkiga bo‘linadi. Britaniya va Fransiyaning dunyo boshqaruvidagi roli kamayib, SSSR hamda AQSh ikki asosiy kuchga aylanadi. Va nihoyat Nyurnbergda tarixiy sud bo‘lib, omon qolgan fashistlar tribunalga tortiladi. Keyinroq BMT tuziladi, yana ozroq o‘tib, Amerika yordami bilan Falastin yerlarida Isroil degan davlat tuziladi. Xullas, hozirgi dunyo tartiboti ana shu urushdan keyin kelishib olinadi. Ya’ni urushlarda ular boshlanishidan avval mavjud bo‘lmagan qandaydir natijalarga erishiladi.
