Biz to‘rt yil davomida qo‘yilgan 61 mingdan ortiq mashinalar sotuviga oid e’lonlarni tahlil qildik. Taqqoslanadigan barcha 90 ta guruhda avtomobillar narxi pasaygan, median pasayish esa taxminan 33,5% ni tashkil etgan.
Gap faqat avtomobillarning yoshida emas. Narxlarning sezilarli qismi bozorning o‘zgarishi, ya’ni bozorning o‘zi arzonlashgani bilan bog‘liq.
Mashinaning eskirishi bilan butun bozordagi narxlar pasayishini ajratishga harakat qildik
2023-yildagi avtomobilning o‘rtacha narxini olib, uni 2026-yildagi o‘rtacha narx bilan solishtirishning o‘zi yetarli emas.
Bozor tarkibi doimo o‘zgarib turadi. Bir yil ko‘proq yangi Cobalt sotilsa, boshqa yilda eski Matiz’lar ko‘proq sotilishi mumkin. Avtomobillarning modellari, yoshi va e’lonlar soni ham o‘zgaradi.
Shu bois tadqiqot uchun narx indeksini tuzdik. U bir xil model va bir xil yoshdagi avtomobillar narxini turli oylarda solishtirish imkonini beradi.
Agar 2023-yil iyunidagi ko‘rsatkichni 100 deb olsak, 2026-yil iyuliga kelib indeks 70,6 gacha tushgan.
Pasayish bir maromda kechmagan.
2023-yil dekabrida indeks 88,3 darajasida bo‘lgan. 2024-yil iyuniga kelib 80,4 gacha tushgan. 2025-yil davomida bozor ma’lum vaqt deyarli bir xil darajada saqlangan, ammo 2026-yilning birinchi yarmida narxlarning pasayishi yana davom etgan. Yanvar oyida indeks 79,3 bo‘lgan bo‘lsa, iyul oyiga kelib 70,6 gacha tushgan.
Bunda o‘zgarishni faqat dollar kursi bilan izohlab bo‘lmaydi. Aksincha, 2025-yil yakunlariga ko‘ra, so‘m dollarga nisbatan taxminan 6,9% ga mustahkamlandi, yillik inflyatsiya esa 7,3% gacha pasaydi.
Demak, avtomobil aktiv sifatida haqiqatan ham arzonlashgan.
Cobalt qariyb 28%, Damas esa 40% dan ortiq arzonlashdi
Bu ta’sirni deyarli butun model qatorida ko‘rish mumkin.
2020-yilda ishlab chiqarilgan Cobalt’lar 2023-yilda 13 ming dollardan sotuvga qo‘yilgan. 2026-yilga kelib, bunday avtomobillarning median narxi 9 350 dollar atrofida bo‘ldi. Narx 28% ga pasaygan.
- 2019-yilgi Gentra 13 700 dan 9 600 ga.
- 2019-yilgi Spark 9 450 dan 6 750 ga.
- 2022-yilgi Tracker 2 23 500 dan 15 200 dollarga.
Ayrim eski va arzon avtomobillarda pasayish yanada kuchli bo‘lgan.
2020-yilgi Damas narxi 41%, 2013-yilgi Nexia 2 va 2012-yilgi Matiz 38%ga tushgan. Buni birgina model xususiyatlari bilan izohlash qiyin. Pasayish butun bozorni qamrab olgan.
Pasayishning deyarli yarmini mashinaning yoshi bilan izohlab bo‘lmaydi
Bu, ehtimol, tadqiqotning eng asosiy natijasi bo‘lsa kerak.
Avtomobil eskirgani sayin arzonlashishi kerak. Shuning uchun uch yil ichida 30% ga arzonlashganining o‘zi bozorda qandaydir g‘ayrioddiy holat yuz berganini anglatmaydi.
Gap boshqa yoqda: bu 30% ning qanchasi avtomobil uch yoshga eskirgani uchun, qanchasi esa ushbu toifadagi avtomobillarning o‘zi bozorda arzonlashgani uchun yuz berdi?
2023-yilda 2020-yilda ishlab chiqarilgan uch «yoshli» Cobalt taxminan 13 ming dollar turgan. Hozir u olti yoshda, median narxi taxminan 9 350 dollarni tashkil etadi.
Faqat avtomobilning yoshi ta’sirini baholash uchun bugungi kunda uch «yoshli» Cobalt, ya’ni 2023-yilda ishlab chiqarilgan avtomobil narxi qancha ekanligiga qarash mumkin. Uning median narxi taxminan 10 800 dollar.
Hozirgi uch «yoshli» va olti «yoshli» Cobalt narxi o‘rtasidagi farq taxminan 13%ni tashkil etadi. Ammo amalda 2020-yilgi Cobalt tadqiqot davri mobaynida taxminan 28% qiymatini yo‘qotgan.
Demak, narx pasayishining taxminan yarmini avtomobilning yoshi kattalashgani bilan izohlash mumkin. Qolgan qismi esa avtomobil yoshi bilan emas, balki bozordagi narxlar darajasining o‘zgarishi bilan bog‘liq.
Shunga o‘xshash holat boshqa ommaviy modellarda ham kuzatiladi. Bunday taqqoslash imkoni bo‘lgan tanlanmaning bir qismida avtomobil yoshining narx pasayishiga qo‘shgan hissasi umumiy qiymat pasayishining taxminan yarmini tashkil etadi.
Bu muhim tafovut. Oddiy amortizatsiya avtomobil eskirishi natijasida uning qiymati pasayishini bildiradi. Bu yerda esa bir vaqtning o‘zida ham avtomobilning o‘zi, ham bozor arzonlashgan.
Nega avvallari avtomobillar arzonlashmasdi?
Narxlar pasayishini tushunish uchun bir necha yil avval avtomobil bozori qanday bo‘lganini eslash kerak.
Ommaviy yangi avtomobil xaridi ko‘pincha faqat uning rasmiy narxi bilan bog‘liq emasdi. Avvalo shartnoma olish, avtomobilni kutish yoki mavjud mashinani qo‘shimcha haq evaziga sotib olishga to‘g‘ri kelardi.
Shuning uchun qo‘ldagi yangi avtomobil alohida qiymatga ega edi. Bu qo‘shimcha qiymat ikkilamchi bozorga ham o‘tardi.
Agar yangi mashina hammaga va birdaniga bo‘lmasa, foydalanilgan avtomobil yangi mashinaning o‘rnini bosadi. Xaridor nafaqat metall, dvigatel va qolgan resurs uchun, balki bugunning o‘zida mashinaga ega bo‘lish imkoniyati uchun ham pul to‘laydi.
Shu tariqa g‘ayrioddiy holat yuzaga keladi: avtomobil eskiradi, ammo taqchillik uning amortizatsiyasining salmoqli qismini qoplaydi.
Ma’lumotlarimiz bu mexanizm qanday qilib yo‘qolib borayotganini ko‘rsatadi.
- 2023-yilda tadqiqot uchun olingan Telegram-kanaldagi e’lonlarning qariyb uchdan bir qismi bir yilgacha bo‘lgan avtomobillarga to‘g‘ri kelgan. 2024-yilda ham bu ulush deyarli o‘zgarmagan.
- 2025-yilda esa bu ko‘rsatkich 20% gacha pasaydi.
- 2026-yilda esa 9,4% gacha tushdi.
Deyarli yangi avtomobillarni sotish ikkilamchi bozorda avvalgi o‘rnini egallamay qo‘ydi.
Endi xaridorda muqobil variantlar ko‘paydi
Shu bilan birga, yangi avtomobillar bozori ham o‘sib bormoqda.
2026-yilning birinchi choragida O‘zbekistonda 91 088 ta yangi mashina sotildi. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 20,9% ko‘p. UzAuto Motors’ning bozordagi ulushi 82,6%dan 79,3%ga tushdi, BYD Uzbekistan Factory esa bozorning 8,6%ini egalladi.
Yangi ishlab chiqaruvchilar sonining ko‘payishining o‘ziyoq foydalanilgan avtomobil sotuvchisining bozordagi mavqeyini o‘zgartiradi.
Bir necha yil avval qo‘lida 13 ming dollari bor odam cheklangan sondagi yangi avtomobillar, shartnoma kutish yoki ikkilamchi bozordan mashina sotib olish variantlaridan birini tanlashi mumkin edi.
Endi esa xuddi shu pulga u foydalanilgan Chevrolet’ni nafaqat yangi Chevrolet bilan, balki BYD, Kia, Chery, Haval va boshqa ishlab chiqaruvchilarning modellari bilan ham taqqoslaydi.
Ikkilamchi bozordagi avtomobil endi faqat boshqa foydalanilgan avtomobillar bilan raqobatlashmaydi.
Yangi avtomobillar endi narx bilan ham raqobat qila boshladi
3-avgust kuni UzAuto Motors yangi chegirmalar dasturini e’lon qildi. Cobalt MCM uchun chegirma 15 mln so‘mgacha, Captiva uchun 45 mln so‘mgacha, Damas uchun esa to‘liq to‘lov qilinganda 15 mln so‘mni tashkil etadi. Aksiya 10 sentyabrgacha amal qiladi.
Bu ikkilamchi bozor uchun ayniqsa muhim. Yangi avtomobilning narxi foydalanilgan avtomobil narxi uchun yuqori chegara vazifasini bajaradi. Agar yangi avtomobil 10 yoki 15 mln so‘mga arzonlashsa, uch «yoshli» avtomobil sotuvchisi kechagi narxlarga tayanib turolmaydi.
U ham narxni pasaytirishga majbur bo‘ladi. Shu tariqa ishlab chiqaruvchining chegirmasi asta-sekin butun ikkilamchi bozorga o‘tadi.
Hatto ko‘p yurganlik ham narxni kam o‘zgartiradi
Ma’lumotlarda yana bir g‘ayrioddiylik bor. 2020-yilgi Cobalt avtomobillarida 50 ming kilometrgacha yurganlarining 2026-yildagi e’lonlardagi median narxi 10 200 dollar atrofida. 200–400 ming kilometr yurgan avtomobillarda esa 8 700 dollar.
Avtomobil bir necha yuz ming kilometr yursa ham, narxdagi farq taxminan 15% ni tashkil qiladi. Bu kutilganidan ancha kam. Xaridor uchun avtomobilning ishlab chiqarilgan yili muhimroq ekan.
Ammo e’lonlar ma’lumotlari aynan shu sababni isbotlash imkonini bermaydi. Shuning uchun faqat kuzatilgan natija haqida gapirish to‘g‘ri bo‘ladi: bizning tanlamamizda sotuvchi aytgan masofadan ko‘ra avtomobilning ishlab chiqarilgan yili narxni ko‘proq tushuntiradi.
Bu avtomobillar arzonlashishda davom etishini bildiradimi?
Ma’lumotlar bunday xulosa chiqarish imkonini bermaydi. Ular o‘tmish va hozirgi holatni ko‘rsatadi, ammo kelajakni oldindan bila olmaydi. Shunga qaramay, ikkilamchi avtomobil bozoriga bosim saqlanib qolmoqda.
2026-yilning birinchi yarmida narxlar indeksi yana pasaydi. Yangi avtomobillar bozori o‘smoqda, ishlab chiqaruvchilar soni ko‘paymoqda, UzAuto Motors esa chegirmalar va imtiyozli moliyalashtirish dasturlaridan foydalanmoqda.
Yana bir mezon bor. Avgust oyidagi Avtoelon ma’lumotlariga ko‘ra, uch «yoshli» Cobalt yangi avtomobil narxining taxminan 81%ini, Damas 80%ini, Tracker 2 esa 79%ini saqlab qolmoqda.
Taqqoslash uchun, AQShda 2026-yilning birinchi choragida o‘rtacha uch «yoshli» avtomobil dastlabki tavsiya etilgan chakana narxining taxminan 66%iga sotilgan. Lekin 66% ko‘rsatkichini O‘zbekiston uchun qabul qilish xato bo‘lar edi.
Chunki bozorlar soliqlar, import cheklovlari, aholi daromadlari, avtopark tarkibi, kredit olish imkoniyati va ta’mirlash xarajatlari kabi omillar bo‘yicha bir-biridan farq qiladi.
Nimalar o‘zgardi?
Yangi avtomobillar taqchilligi, navbatlar va cheklangan tanlov ikkinchi funksiyani qo‘llab-quvvatlardi. Avtomobil jismonan eskirishi mumkin edi, ammo bozor uning aksariyat mamlakatlardagi kabi tez arzonlashishiga yo‘l qo‘ymasdi.
Endi bu mexanizm zaiflashmoqda.
Yangi avtomobillar ko‘paymoqda. Ishlab chiqaruvchilar ham. Xaridorda avtomobil sotib olishni moliyalashtirishning ko‘proq imkoniyatlari paydo bo‘lmoqda. Yangi mashinalar chegirmalar orqali raqobatlashmoqda. Olibsotarlar e’lonlarida yangi avtomobillar tobora kamayib bormoqda.
Ikkilamchi bozor ham asta-sekin avtomobil egasiga taqchillik uchun emas, balki model, ishlab chiqarilgan yili, holati va keyinchalik foydalanish imkoniyati uchun to‘lamoqda.
Biz qanday hisobladik?
Tadqiqotga 2022-yil may oyidan 2026-yil iyul oyigacha bo‘lgan davrdagi avtomobil sotuvi bo‘yicha 61 mingdan ortiq e’lon kiritildi. Narxlarni tahlil qilish uchun 42 mingga yaqin e’londan foydalandik, natijalar esa Avtoelon va OLX ma’lumotlari bilan solishtirildi.
Tanlamadan bo‘lib to‘lash, kredit, ayirboshlash va g‘ayrioddiy narx ko‘rsatilgan e’lonlar chiqarib tashlandi. Ma’lumotlarning aksariyati amaldagi bitim narxini emas, balki sotuvchi talab qilayotgan narxni aks ettiradi.
Tadqiqot ikkilamchi avtomobil bozorining umumiy dinamikasini ko‘rsatadi, ammo har bir mashinaning texnik holati, bosib o‘tgan masofasi ishonchliligi va muayyan bitimlarning boshqa xususiyatlarini hisobga olmaydi.
