«Miçigan, biz buni uddaladik»: AQŞ Senatiga ilk bor musulmon saylandi
|17:221 4088 min
Miçigan ştatida progressiv demokrat Abdul Al-Said respublikaçi Mayk Rojersni yengib, AQŞ tarixida Senatga saylangan ilk musulmonga aylandi. Ştatdagi eng qimmat saylovoldi kuraşi uning dini va ismiga qaratilgan hujumlar bilan keçgandi.
Abdul Al-Said va uning rafiqasi Sara Jukaku saylovlardagi ğalabadan söng sahnada / Foto: ReutersAbdul Al-Said va uning rafiqasi Sara Jukaku saylovlardagi ğalabadan söng sahnada / Foto: Reuters
3-noyabr kuni bölib ötgan oraliq saylovlarda Miçigan ştatidan AQŞ Senatiga nomzod, progressiv demokrat Abdul Al-Said respublikaçi Mayk Rojersni yengib çiqdi. 42 yoşli Al-Said AQŞ tarixida Senatga saylangan ilk musulmon böldi, u yanvarda lavozimga kirişadi.
AP maʼlumotlariga köra, ovozlarning 96 foizi sanalganida Al-Said 2 million 480 mingdan köproq – 52,4 foiz, Rojers esa 2 million 154 mingdan ortiq – 45,6 foiz ovoz töplagan. Libertarlar partiyasidan Lidiya Kristensen 1 foiz ovoz olgan.
Al-Said qayta saylovda qatnaşmagan demokrat senator Geri Piters örnini egallaydi. Şu tariqa demokratlar 1979-yildan beri öz qölida bölgan örinni saqlab qoldi.
Sönggi sörovnomalar Al-Saidni biroz oldinda körsatgan bölsa-da, poyga oxirigaça keskin hisoblangan. AP xaritasiga köra, Al-Said Detroyt, Grand-Rapids, Lansing va Flint kabi yirik şaharlar joylaşgan okruglarda ustunlik qilgan. Ştatning qişloq hududlari esa asosan Rojersga ovoz bergan.
«Siz nafratni tanladingiz, Miçigan esa umidni»
Sobiq soğliqni saqlaş amaldori Abdul Al-Said ğalabasini AP va yirik telekanallar natijani eʼlon qilişidan bir soatça oldin nişonladi. U Detroytda Miçigan demokratlari uyuştirgan tadbirda sahnaga çiqdi va «Miçigan, biz buni uddaladik», dedi.
Reuers’ning yozişiça, uning nutq odatiy ğalaba nutqlariga öxşamadi: Al-Said birlik va ikki partiya hamkorligiga çaqirmadi. U öz kampaniyasini umid kampaniyasi, raqibi – sobiq kongressmen va FQB agenti Mayk Rojers kampaniyasini esa korporatsiyalar puli bilan yuritilgan reklama kampaniyasi sifatida tasvirladi.
Mavzuga oid
«Siz nafratni tanladingiz, Miçigan esa umidni tanladi», dedi u va raqibiga «Mayk, nafaqangizdan rohatlaning»
deb murojaat qildi.
U bu ğalabani Miçiganda bir yarim yil davom etgan saylovoldi kampaniyasida şakllangan harakatning xizmati, deb bildi. Şuningdek, eng oğir damlarida saylovçilar unga kuç bağişlaganini aytdi.
Al-Saidning aytişiça, uni qoralovçilar benzin va oziq-ovqat narxlari masalasiga eʼtibor qaratiş örniga jamiyatni bölişni tanlagan. Ular buni özlari keltirib çiqargan muammolarga javob topa olmagani uçun qilgan.
«Ular baʼzilarimiz uçun juda tor bölgan Amerikani istaydi. Biz esa Amerika barçamizga siğadigan darajada keng ekanini bilamiz», dedi Al-Said.
Öz nutqida Al-Said AQŞ prezidenti Donald Trampning «Amerikani yana buyuk qilamiz» şioriga ham işora qildi. Uning fikriça, Amerikaning buyukligi ötmişda emas, özini yaxşilay oliş qobiliyatida. «Bizga yana buyuk böliş şart emas. Bizni doim buyuk qilib kelgan narsani - yanada mukammal böliş irodasini qabul qilişimiz kerak. Hozir bu tizimni juda uzoq vaqtdan beri bizga qarşi buzib kelgan korporatsiyalar, milliarderlar va maxsus manfaatdor guruhlarga qarşi çiqiş demakdir», dedi u.
Miçigandagi eng qimmat saylov
Bu saylov Miçigan tarixidagi eng qimmat saylov böldi. AdImpact kompaniyasi maʼlumotiga köra, televidenie va internetdagi reklamaga 278 mln dollar sarflangan, The Detroit News gazetasi esa poygadagi jami xarajatlarni 400 mln dollardan oşgan, deb hisoblagan.
Al-Said iyul örtasidan sentabr oxirigaça 30,7 mln dollar töplab, ştat rekordini yangiladi, Rojers esa bu davrda 9,7 mln dollar yiqqan. Biroq taşqi guruhlar Rojersga köproq pul sarfladi: Bridge Michigan naşrining hisobiga köra, oktabr örtalariga kelib respublikaçilarga yaqin guruhlar Rojers uçun 95 mln dollarga yaqin, Al-Saidni qöllovçi guruhlar esa 42 mln dollar sarflagan.
Al-Said kim va uni kimlar qöllaydi?
Al-Said siyosatga tibbiyot va jamoat salomatligi sohasidan kirib kelgan. U 1984-yilda Miçiganda, Misrdan köçib kelgan muhojirlar oilasida tuğilgan. Miçigan universitetini bitirgan, Oksfordda jamoat salomatligi böyiça doktorlik darajasini, Kolumbiya universitetida esa tibbiyot diplomini olgan.
2015-yilda Detroyt meri uni şahar soğliqni saqlaş departamentiga rahbar etib tayinlagan. 2018-yilda esa gubernatorlikka nomzod bölib, partiya içidagi dastlabki saylov - praymerizda hozirgi gubernator Gretçen Uitmerga yutqazgan. Söng podkast, kitob va televidenie orqali auditoriyasini kengaytirdi. 2023–2025-yillarda Ueyn okrugining soğliqni saqlaş, ijtimoiy va faxriylar xizmatlari departamentini boşqargan.
Foto: Reuters
Piters Senatdan ketişini maʼlum qilgaç, Al-Said 2025-yil aprelida Senatga nomzodligini eʼlon qildi. «Dunyodagi eng boy va eng qudratli mamlakatda yaşab qoliş haddan taşqari qiyin. Kun köriş bunçalik oğir bölmasligi kerak», degandi u öşanda AP’ga. Uni birinçi kundan senator Berni Sanders, 2026-yil iyulidan esa Vakillar palatasi aʼzosi Aleksandriya Okasio-Kortes qöllab-quvvatlab kelmoqda.
4-avgustdagi praymerizda Al-Said öz partiyadoşi, Vakillar palatasi aʼzosi Heyli Stivensni bir foizga yaqin farq bilan ortda qoldirdi.
Stivensni Senatdagi demokratlar yetakçisi Çak Şumer va gubernator Uitmer qöllagandi. Associated Press maʼlumotiga köra, uni qöllagan taşqi guruhlar 60 million dollardan ortiq sarflagan. Şundan 30 milliondan ortiği isroilparast AIPAC lobbi taşkiloti (Amerika-Isroil jamoatçilik işlari qömitasi) va unga aloqador tuzilmalarga töğri kelgan.
Obama va Al-Said / Foto: AP
Praymerizdan söng partiyaning yirik vakillari ham Al-Saidga qöşildi. 12-oktabrda sobiq prezident Barak Obama reklama rolikida uni oçiq qöllab-quvvatladi, 24-oktabrda esa u bilan Detroytda miting ötkazdi. Biroq praymerizdagi raqibi Stivens saylovdan ikki kun oldin, 1-noyabr kuni Rojersni qöllab-quvvatlaşini eʼlon qildi. Bu qadam partiyada keng qoralandi.
Al-Saidning raqiblari va Isroil masalasi
Miçiganda Al-Saidning raqibi Donald Tramp qöllab-quvvatlagan va uning yaqin ittifoqçisi sifatida saylovga çiqqan sobiq kongressmen Mayk Rojers böldi. Rojers Al-Saidni Miçigan uçun haddan taşqari radikal nomzod sifatida körsatdi va unga berilgan ovoz sotsializmga berilgan ovoz ekanini aytdi. Biroq sönggi haftalarda u Eron bilan uruşni va Kanada bilan savdo nizosini töxtatişga çaqirib, prezidentdan uzoqlaşdi.
Mayk Rojers va Tramp / Foto: AP
The Guardian’ning yozişiça, Al-Said kampaniya davomida irqçilik va islomofobik hujumlarga duç keldi. Raqibi va uni qoralovçilar, jumladan, prezident Tramp köpinça uning ismi va diniga işora qilgan. Tramp uni «kommunist» va «jihodçi» deb atagan va Senatga kirişi uçun metall detektordan ötişiga töğri kelişini daʼvo qilgan. Al-Said bu ayblovlarni rad etdi.
Al-Saidning Isroil haqidagi qaraşlari demokratlar saflarini ham ikkiga bölib yubordi. U Isroilning Ğazodagi harakatlarini genotsid deb ataydi va AQŞning Isroilga harbiy yordamini töxtatiş tarafdori. Al-Said umuman xorijiy armiyalarni moliyalaşga qarşi: bu talab Isroil bilan birga Misr, Iordaniya va Saudiya Arabistoniga ham tegişli.
Ğalaba nutqida ham u bu mavzuga töxtaldi: «Biz soliqlarimiz şu yerda - şu yerdagi maktablarga, şu yerdagi soğliqni saqlaşga va şu yerdagi infratuzilmaga sarflanişini istaymiz. Pulimiz aparteid, genotsid yoki uruş qiliş uçun yuborilişini istamaymiz».
Ğalabaning ahamiyati
Al-Saidning ğalabasi Demokratik partiyaning progressiv qanoti uçun muhim yutuq böldi. Musulmonlar huquqlarini himoya qiluvçi Amerika-islom munosabatlari kengaşi (CAIR) natijani – «çeksiz islomofobik hujumlarga qaramay» qölga kiritilgan «tarixiy ğalaba» deb atadi.
Foto: Reuters
Bu ğalaba progressivlarni ruhlantiradi, çunki u raqobatli ştatda ham ular yuta olişini körsatdi. New York Times’ga köra esa Al-Said demokratlar uçun öziga xos sinovga aylangan edi: progressivlar uning qatʼiy çap siyosatini partiya kelajagi deb bilgan, möʼtadil demokratlar esa raqobatli ştatda buni ortiqça tavakkal deb hisoblagan.
