Biri hiyla, biri muzokara bilan yenggan: qadimgi dunyoni oʻzgartirgan toʻrt sarkarda

Filipp makedon falangasini takomillashtirib, uzun sarissa nayzalaridan foydalanishni kengaytirdi. Bunday nayzalar piyodalar safiga old tomondan hujum qilishni qiyinlashtirardi.

Biroq podshoh faqat falangaga tayanib qolmadi. U ogʻir piyodalar, otliqlar, yengil piyoda qoʻshin va kamonchilarning birgalikda harakatlanishiga eʼtibor qaratdi. Piyodalar dushmanni ushlab turgan paytda otliqlar uning zaif qismiga hal qiluvchi zarba berishi mumkin edi.

Filipp diplomatiyadan ham foydalangan. Turli hukmdor oilalar va qabila birlashmalari vakilalari bilan tuzgan yettita nikohi siyosiy aloqalarni mustahkamlashga xizmat qilgan.

Miloddan avvalgi 338-yilda u Xeroneya jangida Afina va Fivaning birlashgan qoʻshinini magʻlub etdi. Keyin yunon davlatlarini Makedoniya rahbarligida birlashtirgan Korinf ittifoqini tuzdi.

Navbatdagi maqsad Fors davlatiga yurish edi. Ammo Filipp miloddan avvalgi 336-yilda oʻldirildi va taxt oʻgʻli Aleksandrga oʻtdi.

Aleksandr: otasining harbiy merosidan ulkan istilolargacha

Aleksandr taxtga chiqqan paytda 20 yoshda edi. Avvaliga u Makedoniya chegaralaridagi tahdidlarni bartaraf etishi va yunon shaharlaridagi qoʻzgʻolonlarni bostirishiga toʻgʻri keldi. Keyin esa Fors davlatiga yurish boshladi.

Miloddan avvalgi 334-yilda Granik daryosi boʻyidagi jangda Aleksandr shaxsan otliqlar hujumida qatnashgan. Bu jangchilarning ruhini koʻtargan, ammo uning oʻz hayotini ham xavf ostiga qoʻygan.

Keyingi yillarda qoʻshin Kichik Osiyo sohillari boʻylab harakatlanib, Misrga yetib bordi. Aleksandr u yerda Aleksandriya shahriga asos soldi.

Yurishning hal qiluvchi bosqichlaridan biri miloddan avvalgi 331-yildagi Gavgamela jangi boʻldi. Aleksandr qoʻshinini asta-sekin oʻngga siljitib, forslarni ham safini oʻzgartirishga majbur qilgan. Dushman jangovar chizigʻida boʻshliq paydo boʻlgach, makedonlarning sara ogʻir otliqlari - getayrlar shu yerga zarba bergan.

Aleksandr hujumni Doro III tomon yoʻnaltirgan. Fors podshohi jang maydonidan qochgach, uning qoʻshinidagi uyushgan qarshilik yemirila boshlagan. Keyingi davrda makedonlar Fors davlatining asosiy poytaxtlarini egallagan.

Shundan soʻng yurish Markaziy Osiyoga koʻchgan. Bu yerda Aleksandr uzoq va qattiq qarshilikka duch kelgan. Ogʻir janglardan keyin mintaqaning katta qismini boʻysundirib, Hindiston tomon yoʻl olgan.

Miloddan avvalgi 326-yilda Gidasp daryosi boʻyida podshoh Por qoʻshinini yenggan boʻlsa-da, yana oldinga yura olmagan. Uzoq safarlardan toliqqan va uyini sogʻingan jangchilar yurishni davom ettirishdan bosh tortgan.

Ortga qaytish ham ogʻir kechgan. Ayniqsa, Gedrosiya choʻlidan oʻtishda suvsizlik, ochlik va holsizlik tufayli minglab jangchilar halok boʻlgan.

Aleksandr miloddan avvalgi 324-yilda Forsga qaytib, yangi yurishlarni rejalashtira boshlagan. Ammo 323-yilda vafot etgan. Uning oʻlimi sabablari tarixchilar orasida hamon bahslarga sabab boʻlib kelmoqda.

Bu sarkardalarning tarixi gʻalaba turli omillarga bogʻliqligini koʻrsatadi: Femistokl jang joyini toʻgʻri tanlagan, Brasid kelishuvdan foydalangan, Filipp armiyani qayta qurgan, Aleksandr esa shu harbiy imkoniyatlarni keng koʻlamli yurishlarda ishga solgan.