Эрдўған Ғарбнинг етакчи давлатлари элчиларини Туркиядан чиқариб юборишга қарор қилди

Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған ТИВга АҚШ, Германия, Франция ва яна етти мамлакат элчиларини персона нон-грата деб эълон қилиши ҳақида топшириқ берганини маълум қилди. Улар филантроп ва ҳуқуқ фаоли Усмон Кавалани озод этишга чақиришганди.

«Мен Ташқи ишлар вазирлигимизга нима қилиш кераклиги бўйича топшириқ бериб шундай дедим: бу ўн элчи зудлик билан персона нон-грата деб эълон қилиниши керак ва буни зудлик билан ҳал қилинг», дея Эскишеҳир шаҳридаги митинг вақтида чиқиш қилган Эрдўғаннинг сўзларини келтирмоқда жаҳон агентликлари.

АҚШ, Германия, Франция, Канада, Нидерландия, Дания, Швеция, Норвегия, Финландия ва Янги Зеландия элчилари 18 октябрь куни қўшма баёнот эълон қилган, унда Туркия ҳукуматидан Кавала бўйича масалага тезкорлик билан адолатли ечим топиш сўралган эди. Элчилар фаолнинг ҳибсда сақланиши Туркия учун «кўланка» эканлигини қайд этган. Баёнот эълон қилинган куннинг эртасига бу 10та мамлакат элчилари Туркия Ташқи ишлар вазирлигига чақирилган.

64 ёшли Усмон Кавала - туркиялик бизнесмен, филантроп ва ҳуқуқ ҳимоячиси бўлиб, у ўз мамлакатида кўплаб маданий ва ҳуқуқ муҳофазасига оид лойиҳаларни молиялаштирган ва бу лойиҳалар фаолиятида иштирок этган. Хусусан, Туркияда этник кўпчилик ҳисобланувчи турклар ҳамда этник озчилик вакиллари - арманлар ва курдлар ўртасидаги ярашув устида ишлаган.

2017 йил ноябрида Кавала 2013 йил Истанбулдаги Тақсим майдонидаги намойишларни ташкиллаштиришда ҳамда 2016 йилги давлат тўнтаришига уринишда иштирок этишда айбланиб ҳибс қилинган. Муқаддам Парижда яшаган ҳуқуқ фаоли 2017 йилдан буён ҳеч қандай суд айблов ҳукмисиз қамоқда сақланмоқда. 

Туркия прокуратураси 2013 йилги намойишларда америкалик миллиардер ва филантроп, дунёдаги кўплаб авторитар ҳукмдорлар томонидан ўз мамлакатларидаги тартибсизликларда айбдор қилиб кўрсатиладиган Жорж Сороснинг қўли борлигини айтишган.

Сорос ҳақида шанба кунги митинг чоғида Ражаб Тоййиб Эрдўған ҳам эслаб ўтди.

«Кавала деган одам - Сороснинг Туркиядаги филиалидир! Ўн элчи ташқи ишлар вазирлигидан унинг кечирилишини сўрамоқда. Қандай юзсизлик!», деган Эрдўған.

2020 йил февралида Кавала суд томонидан 2013 йилги намойишлар бўйича ишда оқланган, аммо у барибир озодликка чиқмаган, чунки прокуратура уни бошқа модда бўйича ҳибсга олишни сўраган, кейинроқ жосуслик бўйича айблов иши ҳам қўшилган.

Кавала ўтган ҳафтада «Франс пресс» учун қамоқхонадан туриб берган интервьюсида ўзини Туркияни қарийб 20 йилдан буён бошқариб келаётган Эрдўған томонидан мухолифатчиларни хориж жосуслари сифатида кўрсатиш учун восита каби ҳис қилаётганини айтганди.

2019 йилда Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди Каваланинг ҳибсга олинишини сиёсий мотивларга кўра таъқиб этиш ҳамда Туркия ҳукумати томонидан «нодавлат ташкилоти ва ҳуқуқ ҳимоячисининг овозини ўчириш, бошқаларни бундай фаолиятдан чекинтиришга ҳамда мамлакатдаги фуқаролик жамиятини парчалашга уриниш» деб топганди.

Жорий йил сентябрида Европа Кенгаши Туркияга Кавалини судгача қўйиб юбориш учун декабрга қадар муҳлат берганди. Акс ҳолда Европа Кенгаши Анқарага нисбатан интизомий чоралар кўриши билан таҳдид қилинганди.

Эрдўғаннинг сўзлари юзасидан Reuters агентлигига изоҳ берган Германия ТИВ айни вақтда қолган тўққиз давлат билан «интенсив маслаҳатлашув» олиб борилаётганини айтиш билан кифояланган.

Норвегия ТИВ агентликка Норвегиянинг Анқарадаги элчихонаси ҳозирча Туркия ҳукуматидан элчининг чиқариб юборилиши борасида ҳеч қандай маълумот олмаганини билдирган.

«Бизнинг элчимиз мамлакатдан чиқариб юбориш учун арзигулик иш қилмаган. Биз Туркияни демократик нормаларга ва қонун устуворлигига риоя этишга чақиришда давом этамиз - бу давлат Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа конвенциясига кўра ҳам бунга мажбур», деган Норвегия ТИВ матбуот котиби Труде Маасейде.