Путиннинг Эронга ташрифи. Диний раҳнамо унинг Украинага қарши урушини қўллаб-қувватлади

Путин Эрон президенти Иброҳим Раисий ва Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған билан уч томонлама учрашувда иштирок этди, шунингдек, ушбу етакчиларнинг ҳар бири билан алоҳида учрашувлар ўтказди. У сафари доирасида Эрон диний раҳбари оятуллоҳ Али Хоминаий билан бешинчи бор учрашди.

Россиянинг Украинага бостириб киришини қўллаб-қувватловчи сўзлар айнан Хоминаийнинг тилидан янгради ва у аслида амалда Путин айтиб келадиган нарративни такрорлади. Оятуллоҳ можаро бошланишида Ғарбни айблади ва россияликлар президентига шундай мурожаат қилди: «Агар сиз ташаббусни қўлга олмаганингизда, қарши томон ўз ташаббуси билан уруш бошлаган бўларди».

2020 йил бошидан Путин хорижий сафарларни кескин камайтирган, 2022 йил февралида Украинада кенг кўламли уруш бошлангач эса халқаро ташрифларини чеклаб қўйганди. Июн ойида у февралдан буён илк ташрифини амалга ошириб, Тожикистон ва Туркманистонга келганди.

Оқ уй матбуот котиби Жон Кирби Россия президентининг Эронга ташрифи Россия Украинага босқиндан кейин нақадар яккаланиб қолганини кўрсатишини айтиб ўтди.

Ташрифнинг илк меваларими?

Владимир Путиннинг Теҳронга ташрифи фонида Россиянинг «Газпром» ва Эрон миллий нефт компанияси NIOC ўртасида ўзаро англашув меморандуми имзоланди ва 40 млрд долларлик битим тузилди, бу битим иккита газ ва олтита нефт конларини ўзлаштиришни назарда тутади.

Битим «Газпром» раиси ўринбосари Виталий Маркелов ҳамда NIOC раҳбари Муҳсин Хойстемир иштирокидаги виртуал маросимда онлайн-режимда тузилган.

Режалаштирилган лойиҳалар қаторига Киш ва Шимолий Парс газ конларини ўзлаштириш, суюлтирилган газ етказиб бериш бўйича аввал бошланган лойиҳаларни якунига етказиш ҳамда экспорт учун газ қувурлари қуриш бўйича лойиҳалар ҳам киради.

Эрон табиий газ захиралари бўйича дунёда Россиядан кейинги иккинчи ўринда туради, аммо Америка санкциялари расмий Теҳронга уларни қазиб олиш учун янги технологиялардан фойдаланишга имкон бермайди ва газ экспортини ривожлантиришга халал беради.

Оли Хоминаий Владимир Путин билан учрашувда Москва билан энергетик ҳамкорликни мустаҳкамлашга чақирди.

«Санкцияларга кўникканлар»

Экспертларнинг ҳисоблашича, мазкур ташриф кўп йиллар давомида Ғарб санкциялари остида қолган ва Москванинг кам сонли иттифоқчиларидан бири бўлган Эрон билан алоқаларни чуқурлаштириш имконини беради.

Аввалроқ Кремл расмийси Дмитрий Песков Россия ва Эрон санкцияларга кўникканини айтиб ўтди. «Эрон кўп йиллардан буён у ёки бу турдаги санкциялар остида бўлиб келган ва Эрон ривожланиш, ўз халқи фаровонлигини оширишга яхши мослашган», деган у.

Кейинги ҳафтада Ғарб давлатлари элчилари санкцияларнинг янги пакетини тасдиқлаш учун йиғилади. Бу вақтда, Россия президенти ёрдамчиси Юрий Ушаковнинг айтишича, Москва ва Теҳрон янги давлатлараро келишув лойиҳаси устида ишламоқда.

Эрон дронлари

Путин Эронга ташрифини Теҳроннинг Россияга юзлаб учувчисиз учиш қурилмалари, жумладан, жанговар мақсадларда қўлланадиган дронлар етказиб беришни режалаштираётгани ҳақидаги хабарлар фонида амалга оширмоқда. АҚШ президентининг миллий хавфсизлик масалалари бўйича маслаҳатчиси Жейк Салливан Россия делегацияси ўтган ойда Эронга келиб зарбдор дронлар билан танишгани ҳақида айтганди.

«Эрон ҳукумати Россияни тезкор равишда бир неча юзтагача учувчисиз учиш қурилмалари, жумладан, қурол олиб юришга қодир бўлган жанговар аппаратлар билан таъминлашга тайёрланмоқда. Бизнинг маълумотларимиз яна шуни кўрсатадики, Эрон россиялик ҳарбийларни бундай учувчисиз учиш қурилмаларидан фойдаланишга ўргатмоқчи», деган у.

Кўп ўтмай Эрон ташқи ишлар вазири Ҳусайн-Амир Абдуллохиён Италиянинг La Repubblica газетасига берган интервьюсида унинг мамлакати Украинада эскалация келтириб чиқарувчи ҳар қандай ҳаракатдан, жумладан қурол етказиб беришдан тийилишини маълум қилди. «Россия билан мудофаа соҳасида келишувлар бор, аммо биз бу можаронинг ҳеч бир иштирокчисига ёрдам бермаймиз», деган у.

Песков Путиннинг Теҳронга ташрифи чоғида дронлар мавзуси муҳокама қилиниши эҳтимоли борасидаги саволга жавоб қайтаришдан бош тортганди. Салливан АҚШ Россияга аллақачон эронликларнинг дронлари етиб борган ёки етиб бормаганидан бехабар эканини айтганди.

Учрашув иштирокчилари Эроннинг Россияга қурол етказиб бериши борасида ҳеч қандай баёнот бермади.

Оқ уйда маълум қилишларича, Россия президенти Владимир Путиннинг Эронга ташрифи Россия мудофаа-саноат комплекси Украинадаги «махсус амалиёт»ни давом эттиришда қийинчиликларга дуч келаётганини кўрсатади. «Шу билан бирга, АҚШда Эроннинг Россияга дронлар етказиб бергани борасида аниқ далиллар йўқ», деган Жон Кирби.

Суриядаги вазият

Уч мамлакат етакчилари Суриядаги узоқ вақт давом этаётган урушни ҳам муҳокама қилишган, бу ҳудудда Эрон ва Россия Сурия президенти Башар Асадни, Туркия эса шимолдаги исёнчиларни қўллаб-қувватлайди.

Уч мамлакат ҳам «террорчи тузилмаларни узил-кесил йўқ қилиш учун ҳамкорликни давом эттириш борасидаги қатъияти»ни яна бир бор тасдиқлади.

Эрдўған «терроризмга қарши кураш»да Россия ва Эрон томонидан қўллаб-қувватлов кутишини айтиб ўтди.

Туркия Сурия шимолидаги АҚШ томонидан қўллаб-қувватланадиган курдларга қарши янги амалиёт бошлаш билан таҳдид солмоқда, Эрон ва Россия ҳам курд тузилмаларига қарши позицияда. Бундай амалиёт Эрдўғаннинг Туркия ва Сурия чегарасида 30 километрлик хавфсизлик зонаси яратиш бўйича режасининг бир қисми саналади.

Ўтган ҳафтада БМТ Хавфсизлик кенгаши олти ойга Суриянинг исёнчилар томонидан назорат қилинадиган ҳудудларига трансчегаравий ёрдам етказиб беришни маъқуллади, бунгача Россия бир йиллик муддат бўйича таклифни блоклаганди.

Ғалла

«Украина ғалласини экспорт қилиш масаласи муҳокама қилинади, бу борада фаол иш олиб борилмоқда», деган Россия президенти ёрдамчиси Ушаков.

24 феврал куни бошланган босқиндан кейин украин ғалласи экспорти ҳажми кескин қисқарди, чунки Қора денгиздаги портлар, хусусан, Одесса ва Миколайивдаги портлардан чиқиш йўли тўсилганди, Азов денгизи соҳилларидаги портлар эса Россия назоратига ўтди. Ғарб экспертлари баҳоларига кўра, Одесса ва унинг атрофидаги ҳудудларда 20 млн тонна ғалла тўпланиб қолган, бу вақтда эса дунёга озиқ-овқат инқирози таҳдид солмоқда.

Шу кунларда Туркия мудофаа вазири Хулуси Оқар томонлар буғдой ташиш йўналишлари хавфсизлигини таъминлаш бўйича келишиб олганини маълум қилганди. «Умид қиламизки, ғалла ва озиқ-овқат муаммоси имкон қадар тез фурсатда ҳал қилинади. Туркия, РФ, Украина ва БМТ вакилларининг кейинги ҳафтадаги учрашувида тегишли ҳужжат расмийлаштирилиши мумкин», деганди у. Бундай учрашувларнинг биринчиси 13 июл куни Истанбулда ўтказилди.

Шахси сир қолиши шарти билан BBC мухбирига интервью берган ғарблик амалдорлар музокаралар «ишбилармонлик руҳида» ўтгани, аммо қарорни Путиннинг Эрдўған билан Теҳронда учрашуви бўладиган 19 июлдан олдин кутмаслик кераклигини айтганди. 

Теҳронда Владимир Путин Россия ва Туркия 13 июл куни Истанбулда ўтказилган музокаралар натижаларидан қониқиш ҳосил қилганини айтди.

«Мен сизга воситачилик бўйича саъй-ҳаракатларингиз учун миннатдорчилик билдиришни истайман. Биз илгариламоқдамиз», деган Путин Эрдўғанга ва ҳали барча масалалар ҳал этилмаганини қўшимча қилган.

Россия президенти музокаралардан сўнг баъзи давлатларда очарчиликка олиб келиши мумкин бўлган Украина ғалласи экспортига тўсиқлар бекор бўлиши учун Ғарб Украинага босқин туфайли жорий этган санкцияларни қисқартириши лозимлигини айтиб ўтди.

Reuters агентлиги ЕИ Россиядаги айрим банкларга қарши қўлланган санкцияларни юмшатмоқчи бўлаётгани ҳақида хабар берди. Агентлик маълумотига кўра, Евроиттифоқ ВТБ, Совкомбанк, Новикомбанк, Промсвязьбанк, ВЭБ, «Открытие» ва ҳатто Путинга яқин шахслар томонидан назорат қилинадиган «Россия» банкининг музлатилган маблағларидан тақиқни ечиши мумкин.

Туркия ва Эрон иштирокидаги навбатдаги уч томонлама саммит Россияда ўтказилади.