Ўзбекистонда 1 км йўл 950 минг долларга тушади. Бошқа давлатларда-чи? 

Сифат бўйича даражамиз қандай? 

Шуни айтиш керакки, эътиборингизга тақдим этилаётган маълумотларнинг барчаси нисбий. Чунки дунё давлатларида йўл сифати, тоифаси, қурилиш ашёлари таркиби, хизмат кўрсатиш даражаси, йўлларнинг яроқлилик муддати бир-биридан тубдан фарқ қилади. Ўзбекистон йўлларининг қиймати бўйича юқоридаги давлатлар ичида арзонроқ кўриниши мумкин. Йўл сифати-чи? Шуниси қизиқки, йўл сифатига кўра давлатларнинг рейтингига Ўзбекистон бир неча йиллардан бери ҳатто киритилмайди ҳам. 

Юқорида номи келтириб ўтилган давлатлар эса Ўзбекистоннинг йўл қурилиши нархларидан кўп фарқ қилмаса-да, дунёнинг йўл сифатига кўра рейтингларида қайсидир ўринларга эга. Масалан, “Quality of roads”нинг 2022 йил сўнгида тақдим этган 141 талик рейтингида: 

• АҚШ – 17-ўрин;
• Туркия – 31-ўрин;
• Хитой – 45-ўрин;
• Қозоғистон – 93-ўрин;
• Россия – 99-ўрин;
• Украина – 114-ўринларни банд этган. Ўзбекистон бу рўйхатда ҳам йўқ. 

Оқсоқлик ва қолоқликлар сабаблари 

Мутахассисларга кўра, Ўзбекистонда йўл қурилиши ишлатиладиган асфальтлар талабга жавоб бермайди. Маълум бўлишича, ҳозирда амалда фойдаланиб келинаётган асфальт учун керакли маҳсулотлардан хориж мамлакатлари 10 йил аввал воз кечган. АҚШ, Европа давлатларида ишлаб чиқарилган асфальт-бетон қопламаси 15-20 йил кафолатга эга. Ўзбекистонда ишлаб чиқарилаётган асфальт-бетон қопламалари учун узоғи 2 йилгача кафолат мавжуд. 

Маълумотларга кўра, Ўзбекистон ҳудудида асфальт-бетон маҳсулотлари ишлаб чиқарадиган 98 та корхона мавжуд. Қайд этилишича, бу корхоналарнинг 70 фоизининг иши стандартларга жавоб бермайди. 

Масалан, Бухоро вилоятида янги қурилган Бухоро ҳалқа йўлининг 16,5 км реконструкция қилинадиган участкасида бир қатлам асфальт-бетон 9 см қалинликда ётқизилиши керак бўлса-да, ўрганишлар давомида қалинлиги 7 см эканлиги маълум бўлган.

2021−2022 йилларда йўл қуриш ва таъмирлашда эса 45 та ҳолатда 34,5 млрд сўмлик маблағлар ноқонуний сарфланган. 

Хомчўт 

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги маълумотларига таянсак, 2022 йилда автомобил йўлларини қуриш ва таъмирлаш, улардан фойдаланиш ва жиҳозлаш харажатларига жами 8,4 триллион сўм йўналтирилган. Бу суммани (8,4 трлн сўм = 727,5 млн доллар) қўмитанинг собиқ раиси Абдураҳмон Абдувалиев айтган 950 минг долларга бўлсак, қарийб 766 кмли мукаммал қурилган йўл, дегани. 

Ушбу сонлар қанчалик ҳақиқатга яқин? Нега сарфлашда бошқа давлатлардан унчалик фарқ қилмаймиз-у, кафолатга келганда бизда 2 йилгина муддат берилади? Нега йўллар қурилишида замонавий дунё аллақачон воз кечган эски стандартлардан фойдаланиб, триллионлаб маблағларни беҳудага сарфлаяпмиз? Смета ишлаб чиқиш, йўл қурувчиларни танлаб олиш, маблағ ажратиш, қуриш, топшириш ва қабул қилиб олиш ҳамда барча жараёнлар устидан назорат қилиш занжирида ким кўпроқ оқсаяпти? 

Эътиборингизга интернетда тақдим қилинган маълумотлар асосида йўл қурилиши нархларини мисол келтирдик. Улар орасида арзонроқ ва сифатлироқ йўллар ҳам бор эди ва бу каби давлатлар кам эмас. Хулосани эса ўзингизга қолдирамиз.

Сардорбек Усмоний