13 май куни Уругвайда миллий мотам руҳи ҳукм сурди. Мамлакатни 2010-2015 йилларда бошқарган Хосе Мухика 90 ёшга тўлишига бир неча кун қолганида саратон касаллиги туфайли вафот этди. Энг камбағал ёки энг саховатли давлат раҳбари сифатида таърифланадиган Эл Пепе ким эди ва нега бу даражада катта машҳурликка эришган?
Партизанлар ҳаракати етакчиси
Хосе Мухика 1935 йилда Монтевидео яқинида туғилган. Отасидан эрта етим қолган бўлажак сиёсатчи мактаб пайтиданоқ оғир меҳнат билан шуғулланишга мажбур бўлади. Унинг ёшлик йиллари Уругвайда анъанавий сиёсий модел — ҳокимиятни навбатма-навбат бошқарган Миллий партия ва Колорадо партияси инқирозга учраб, мамлакат иқтисодий қийинчиликлар гирдобига тушган даврга тўғри келган. Ташқи қарз, инфляция, ижтимоий тенгсизлик ва қашшоқлик ортиб борарди. Ҳар қандай иш ташлаш ёки норозилик намойишлари полиция ва ҳарбийлар томонидан шафқатсиз бостирилган.
Натижада уругвайлик ёшлар радикаллашиб, эр ости ҳаракатларига қўшила бошлайди. Бу жараён Куба инқилоби мисолида бутун Лотин Америкасини қамраб олди. Иштирокчилар қуролли йўл билан ижтимоий адолат ўрнатишни истар эдилар. 1963 йилда Уругвайда «Миллий озодлик ҳаракати – Тупамарос» ташкил топди. Мухика ҳам 26 ёшида ушбу ташкилотга қўшилади.
«Тупамарос» гуруҳининг мақсади кураш учун зарур бўлган маблағ ва қурол топиш эди, шу сабабли улар банклар, казинолар ва қурол омборларини талон-торож қилган, ҳатто озиқ-овқат ортилган юк машиналарини ҳам ўғирлайди. Мухика аксарият шафқатсиз тўқнашувларнинг фаол иштирокчиси бўлган, танасидаги жуда кўп жароҳат излари ана шу можаролардан «эсдалик» эди.
Ўз мамлакатида Эл Пепе лақаби билан машҳур бўлган бўлажак президент 4 марта ҳибсга олинган. 1971 йил сентябр ойида у Уругвай тарихидаги энг йирик қамоқдан қочиш операцияларидан бирида ҳам иштирок этади. Монтевидеодаги қамоқхонадан эр ости туннели орқали бир вақтнинг ўзида 106 киши қочишга муваффақ бўлган. Аммо Мухика 1972 йилда яна қўлга олинади.
14 йиллик қамоқ
Яна қамоққа қайтарилган Хосе Мухика ва бошқа «Тупамарос» етакчиларига қарши ҳеч қандай суд ўтказилмаган, уларга қарши расмий айблов ҳам қўйилмайди. У кўзлари боғланган ҳолда маълум вақт оралиғида бир ҳарбий қисмдан бошқасига кўчирилган ва ерости зиндонларда сақланган. Йиллар давомида қуёш нурини кўрмаган ва доимий изоляцияда бўлган. Хусусан, 14 йиллик қамоқнинг 12 йилини алоҳида камерада ўтайди. У кейинчалик ўша даврларни эслар экан, икки йил давомида қудуқ тубида тўлиқ изоляцияда ўтирганини, ақлдан озмаслик учун эса қурбақалар билан суҳбатлашишга мажбур бўлганини қайд этади.
