Хоминаийнинг ўғли унинг ўрнини эгаллаши мумкин. У ҳақида нималар маълум?

Мужтаба Хоминаий ҳеч қачон ҳукуматда расмий лавозимларни эгалламаган, аммо 2005 ва 2009 йилги президентлик сайловлари чоғида унинг номи сиёсий янгиликларда мунтазам равишда тилга олинган.

Намойишлар бостирилиши

Икки сайловда ҳам президентлик лавозими консерватор сиёсатчи Маҳмуд Аҳмадинажодга насиб этади – у Мужтаба Хоминаийнинг яқин иттифоқчиси эди ва кўпчилик Аҳмадинажоднинг ғалабасида ҳал қилувчи ролни айнан олий раҳнамонинг ўғли бажарган деб ҳисоблайди.

2009 йилги сайловлардан кейин бошланган кенг кўламли намойишлар шафқатсизларча бостирилиши ҳам кичик Хоминаий билан боғланади. Guardian нашри ёзишича, Ислом инқилоби муҳофизлари корпусига алоқадор бўлган ва намойишларни бостиришда асосий ишни бажарган Басиж ҳарбийлашган тузилмасига амалда айнан у раҳбарлик қилган.

Ўшанда намойишлар чоғида ўнлаб кишилар ҳалок бўлган: Эрон ҳукумати сайловлар натижалари эълон қилинганидан кейинги дастлабки олти ҳафта ичида 30 нафар намойишчи ҳалок бўлганини тан олган, аммо журналистлар ва ҳуқуқ фаоллари қурбонлар сони анча кўпроқ бўлганини айтишган.

Молиявий империя ва санкциялар

2019 йилда Мужтаба Хоминаийга АҚШ томонидан санкциялар қўлланган.

Шунга қарамай, у улкан молиявий империя қуришга муваффақ бўлган: бу Форс кўрфазидаги кемачиликдан тортиб, Буюк Британиядаги ҳашаматли кўчмас мулкларни ҳам ўз ичига олади.

Бу активлар расман Хоминаийга эмас, балки эронлик тадбиркор Али Ансорийга тегишли ҳисобланади. Ансорийнинг ўзи Хоминаий билан алоқаларини рад этган.

«Мужтаба – Эрондаги ва хориждаги турли ташкилотларда катта улушга ёки де-факто назоратга эга», – деганди 2025 йил январида Bloomberg билан суҳбатда Вашингтон Яқин Шарқ сиёсати институти катта илмий ходими Фарзин Надими.

Консерватор ёки реформатор?

Мужтаба Хоминаийга яқин ҳисобланган сиёсатчи Абдулризо Давари бир неча марта агар оятуллоҳнинг ўғли диний раҳбарлик лавозимига ворис этиб сайланадиган бўлса, у Саудия валиаҳди Муҳаммад ибн Салмон каби фигурага айланиши мумкинлигини айтган.

«У жуда илғор фикрлайдиган шахс бўлиб, қатъий линия тарафдорларини бир четга суриб қўяди», – деганди Давари урушдан бироз олдинроқ NYT билан суҳбатда.

Таҳлилчилар эса, аксинча, Хоминаийнинг танланиши консерватив сиёсат давом эттирилишини англатади, деб ҳисоблайди.

«Узоқ вақтдан буён у ворис бўлиши тахмин қилинаётганди, аммо сўнгги икки йилда у кўздан ғойиб бўлди. Агар уни сайлашса, бу энди барча нарсани Ислом инқилоби муҳофизлари корпусининг энг қатъий қаноти бошқаришини англатади», – деган NYT учун изоҳида Жонс Ҳопкинс университети вакили Вали Наср.

«Мужтаба – ҳозир энг оқилона танлов, чунки у хавфсизлик кучлари ва ҳарбийлар ишини бошқариш ва мувофиқлаштириш билан яхши таниш», – деган NYT’га Теҳрондаги таҳлилчи Меҳди Раҳмати.

Ворисийлик масаласи

Кичик Хоминаийга қарши аргументлардан бири – ҳокимиятни мерос қилиб қолдириш прецеденти юзага келишидир. Эрон раҳбарияти учун 1979 йилги инқилобдан кейин ислом республикаси қатъиян воз кечган шоҳлар бошқаруви билан кераксиз ассоциацияни юзага келтиради.

Ислом инқилоби етакчиси Руҳуллоҳ Ҳумайнийнинг ўғли Аҳмад эҳтимолий номзодлар қаторида кўрилганди, аммо якунда олий раҳнамо лавозимини Али Хоминаий эгаллайди.

Аҳмад Ҳумайний 1995 йилда юрак хуружидан вафот этган. Айримлар унинг ўлимини шубҳали деб атаган, хусусан, у ўлдирилгани тахмин қилинган.

Аҳмаднинг ўғли Ҳасан Ҳумайний ҳам Али Хоминаийнинг ўлимидан кейин олий раҳбар лавозими учун эҳтимолий номзодлар қаторида саналаётганди. У Мужтаба Хоминаийга қараганда мўътадилроқ экани айтилади.

Али Хоминаий ҳаётлигида, 2024 йилда, Экспертлар кенгаши эҳтимолий ворисни муҳокама қилиш учун йиғилганида, олий раҳбарнинг ўзи ўғлининг номзоди кўриб чиқилмаётганини айтганди.