«23 yaşar, yoşgina öqituvçi ayol öldi!». Samarqanddagi fojianing asl sabablari qayerda?
|00:37 / 18.03.2018219 03713 min
Samarqandlik 23 yaşar yoş öqituvçining baxtsiz hodisaga uçrab halok bölişi odamlarni qayğuga soldi. Uşbu hodisa sabab turli fikrlar yuzaga çiqmoqda, jurnalistlar çiqişlar qilmoqda, ijtimoiy tarmoq foydalanuvçilari ham turli qaraşlar aks etgan postlar qoldirişmoqda. Aslida, nima bölgan edi? Bu mavzuga atrofliça yondaşgan Xabar.uz sayti maxsus muxbiri Karimberdi Töramurod uşbu voqea yuzasidan jurnalistik suriştiruv qilib, maqola e'lon qildi.
Hokimlar sözida turmadi!
Namangan viloyati xokimi Xayrullo Bozorovning va'dasi: “Öqituvçilar va döxturlarni nafaqat obodonlaştiriş işlarida, hatto qişloq xöjaligi işlarida ham işlatib keldik. Bu ikki soha − eng zabardast, işongan sohalarimiz. Mana, hokimlar ham turibdi, öqituvçi va şifokorlarni unaqangi işlarga jalb etiş taqiqlanadi! Çiqarmaymiz ularni bunday işlarga!”
Farğona viloyati hokimi Şuhrat Ğaniyevning va'dasi: “Öqituvçi va şifokorlarni boşqa işlarga jalb qiliş – taraqqiyotga tösiq. Tuman hokimlariga buyruq berdik, endi öqituvçi va şifokorlar öz işidan boşqa işga jalb etilmaydi!”
Andijon viloyati hokimi Şuhratbek Abdurahmonovning va'dasi: “Öqituvçi va şifokorlarni boşqa işlarga jalb qiliş – jinoyat! Birorta tuman hokimi öqituvçi va şifokorlarni boşqa işga jalb qilsa, özim olib borib qamayman!”
Surxondaryo viloyati hokimi ham, Buxoro viloyati hokimi ham, boşqa hokimlar ham bunday va'dalarni bergan edilar. Ammo qaysi viloyatda öqituvçilar va şifokorlar paxtaga olib çiqilmadi?
Kerak bölsa, vodiy öqituvçilari vagonlarga “yuklanib” ota-bobosi körmagan Qoraqalpoqqa olib borib, paxta terdirildi. Sovet zamonida ham, “yangi turğunlik zamoni”da ham öqituvçilar poyezdga “bosib”, paxtaga olib borilmagan edi.
Deputatlar esa tan olmadi
Özbekiston Oliy Majlisi Senati a'zolari bilan televideniyeda bölgan uçraşuvda Senatning agrar, suv xöjaligi masalalari va ekologiya qömitasi raisi örinbosari bunday degan edi: “Respublikamizning turli hududlarida deputatlar bilan ötkazilgan uçraşuvlarning birortasida biror öqituvçi “Bugun biz köça tozalayapmiz”, degan şikoyat bilan çiqqani yöq. Ular biz bilan uçraşuvlarda majburiy mehnat haqida oğiz oçayotgani yöq va bunday holat kuzatilmagan”.
Mavzuga oid
Öşa uçraşuvda jurnalist Barçinoy Jörayevaning “Nafaqat öqituvçilar, şifokorlar, boğça tarbiyaçilari ham köça tozalagani çiqyapti. Buni özimiz ham köryapmiz-ku?” degan savoliga Svetlana Ortiqova bunday javob bergan edi: “Siz bilan biz yaşaydigan yerni siz bilan biz tozalamasak, taşqaridan kelgan odam tozalab beradimi?”
Şundan keyin ham men köça supurayotgan öqituvçilar va şifokorlarni köp kördim, ammo ularning orasida vatanni sevadigan, uning tozaligini istaydigan parlament vakillarini körmadim.
Yolğonçilik nega kerak?
Prezident falon viloyatga borarmiş, degan gap çiqişi bilan öşa viloyatning barça öqituvçilari köça supuriş, yuviş, böyaşga çiqişi kimga sir?
Prezident ötadigan yöllarninggina yaltiratib qöyilişini prezident bilmaydimi?
Prezident Urgutga kelganida oçiq qilib aytgan edi: “Bu yöllarni prezident keladi deb, tuni bilan uxlamasdan şu oqşom qilganlaringni ham bilaman, hammani aldasalaring ham, meni alday olmaysizlar, közimga çöp suqmasdan, halol işlanglar!”
Mana, qurbon ham berildi
23 yaşar, yoşgina öqituvçi ayol öldi! Şunçaki ölmadi, KamAZ yuk maşinasi ostida qolib, majaği çiqib ketdi!
Kattaqörğon tumanidagi 42-maktabning mehnat ta'limi öqituvçisi, 23 yoşli Diana Yenekeyeva majburiy mehnat qurboni böldi.
− Bizni Samarqand-Buxoro katta trassa yöliga çiqarişdi, − deydi Diana bilan birga köça tozalaşga çiqqan Javlon ismli öqituvçi. – Qora “Lasetti”da kelgan XTB vakili bizga alohida hududni çegaralab berdi. Men unga “Bu katta trassa, yuk maşinalari katta tez yuradi, odamlarga yaqin yerda tezlikni pasaytiriş lozimligini körsatuvçi yoki ta'mirlaş işlari ketayotganini bildiruvçi belgilar qöyilmaydimi, GAI xodimlari bizga yaqin yerda turişmaydimi?” dedim. Ammo u “Ana, maşinalarida GAIlar ötiribdi, sizlarga qaraydi”, deya maşinasiga ötirib, jönab ketdi. Maşinadagi GAI xodimlari bizga yaqin ham kelişmadi, biror belgi ham qöyilmadi, birortamizga aqalli birorta bayroqça ham berişmadi, ana, şu fojia sodir böldi. Biz yöl çetidagi daraxtlarni oqlayotgan, kimdir yöllarni supurayotgan, Dianalar bardyurni ohaklayotgan edi. Katta tezlikda kelgan KamAZ Dianani urib ketdi...
− Men Diana bilan birga edim, − dedi geografiya fani öqituvçisi Haydarali Mamatov. – Biz daraxtlarni oqlayotgandik. Diananing otini aytib çinqirişganida maşina uni urganini kördim. Bir “Damas”ni töxtatib, uni şaharga, “Tez yordam”ga olib keldik. Böyin tomirini uşlab kördim, yuragi urayotgan edi. Afsus, kasalxonada joni uzildi. Dianani biz, hamkasblar ham, öquvçilari ham bir umr unuta olmaymiz, u juda ham bolalarni sevadigan, öz kasbining fidoyisi edi.
Öquv işlari böyiça direktor örinbosari Dilrabo Erkayeva imkon qadar savollarimga javob bermaslikka harakat qildi. “Heç bölmasa, Diana qanday öqituvçi edi, şuni ayting”, deganimdan keyingina uning şa'niga juda yaxşi gaplarni aytdi:
− Öz kasbini yaxşi körardi, deyarli hamma vaqtini maktab uçun sarflardi. Öquvçilarini yaxşi körardi. Ularga turli narsalar yasattirib, tanlovlarga olib borardi. Öquvçilari bir neça bor tuman tanlovlarida ğolib bölgan edi.
− 14 mart kuni ham darsi bormidi? – sörayman.
− Ha, tört soat darsi bor edi, − dedi D.Erkayeva. − Ammo darslari ötilmay qoldi...
Ha, endi Diananing darslari ötilmaydi!
− Nega darslarni qoldirib, köça tozalaşga ketişiga ruxsat berdingiz?
− Bitta bizda bölibdimi? Hamma maktabdan har kuni öqituvçilar çiqadi, bilmaysizmi yo körmayapsizmi? – dedi D.Erkayeva.
U haq edi. Eng qiziği, bir öqituvçini maşina bosib öldirganidan keyin ham katta trassadagi işlar töxtatilgani yöq, 15 mart kuni ham öqituvçilar “köçaga haydaldi”. Buni özim kördim, albatta, ertasi kuni işlayotgan öqituvçilarni YHX xodimlari “qöriqlab” turişardi.
Şunça gapdan keyin, mana, bugun ham Kattaqörğonga borar ekanman, yölning ikki çeti muallimlar bilan töla! Töxtab, Past Darğom tumanining 103-maktabi öqituvçilari bilan gaplaşdim. Hammasi “öqitilib” qöyilibdi:
− Bizni birov majbur qilgani yöq, özimiz köça tozalaşga çiqdik, − dedi bir muallima.
Hokimlar, XTB mudirlari heç narsadan qörqmas ekan-da, deb Kattaqörğon XTBga bordim. Mudir Alişer Jumanazarov bugun işga kelmabdi. Tobi yöq emiş. Ikkita telefoniga ham bir neça bor qönğiroq qildim, kötarmadi.
− Ovora bölmang, mudirimiz hozir heç kimning qönğiroğiga javob bermayaptilar, − dedi XTBning bir xodimi. – U kişiga ham qiyin. Qon bosimlari kötarilib ketgan. Imkon qadar mudirimizni suyab yozing!
Ana bölmasa! Men prokuror yo qozi emasman, jurnalistman. Qolaversa, u ham buyruqni bajargan.
Albatta, mudir öz qöl ostidagi xodimlarini himoya qila olmagani uçun tegişli joyda javob beradi, heç bölmaganda Qiyomat kuni Diana uning yoqasidan olganida javob berişi aniq. Ammo hozirça tobi qoçgani rostga öxşaydi.
XTB mudirining OAVga aytgan oxirgi sözi mana bu bölib turibdi:
− Heç kim majburan köça tozalaşga olib çiqilmagan!
“Ularni özim çiqarganman”, deganimi, “Direktorlar olib çiqqan” deganimi yoki “Öqituvçilarning özlari otilib çiqişdi” deganimi, bunisini bilmadim.
XTB mudirining tobi qoçganida maktab direktori kim bölibdi? Ança kutdirib bölsa-da, maktabga kelgan direktor opa Nargiza Boltayeva ham qon bosimi kötarilib ketganini, hozirgina “kapelnitsa” olib kelayotganini aytdi.
− Men özi Toşkentda, davolanişda edim, fojiani eşitişim bilan yetib keldim, − dedi direktor. – Örinbosarim XTBga yiğilişga borgan va topşiriq böyiça öqituvçilarni köça tozalaşga olib çiqqan. Qolganini rahbarlarimizdan sörab olaverasiz. Diana otiga işlaydigan öqituvçim emas edi. U öz işini, öquvçilarini qattiq sevadigan öqituvçim edi. Unga juda açinyapman, kuyyapman...
Öqituvçisiga açinadigan, kuyadigan direktor uni tirikligida ehtiyot qilişni bilmadi. Avaylaşni bilmadi. Uni saqlab qolmadi. Eng yomoni, qolgan öqituvçilarini hali ham köça tozalaşga, balki ölimga yuboryapti...
Nega közlaring ma'yus, bolajon?
Diananing uyiga bordim. Ota-onasi farzand doğida ado bölibdi.
Marhumaning ota-onasi
− Qizim nega bunça şoşganini endi anglagandek bölyapman, − deydi otasi Aleksandr Marsoviç Yenekeyev. – Işonasizmi, u beş yoşida maktabga borgandi. A'lo baholar bilan maktabni tugatdi. Bolalarni yaxşi körganidan öqituvçi bölaman, dedi. Kattaqörğon pedagogika kollejiga öqişga kirdi. Uni ham a'lo baholar bilan tugatdi. Uyda rusça tarbiya olgani bilan maktabda ham, kollejda ham özbekça öqidi, özbekçani juda yaxşi bilardi. Maktabdoşi Yegorni yaxşi kördi, töyi ham barvaqt böldi. 23ga kirgan köp tengdoşlari hali turmuşga çiqmadi, u esa farzandli bölişga ham ulgurdi. Maktabda olti yil işlabdi. Endi bilsam, köproq iş qilişga ulgurib qoliş uçun şoşgan ekan-da...
− Men heç kimga heç narsa da'vo qilmayman, − deydi Oksana Anatolevna Yenekeva. – Hamkasblari köngildan çiqarib bergan pullarni oldim, ammo XTBdan yordam deb olib kelgan uç million sömni olmadim. Yagona qizimni heç qanaqa millionlar qaytarib bermaydi endi. Kuyovim öğlimdek bölib qolgan. Otasi Turkmanistondan uni gödakligida olib kelgan edi. Oldin otasi, keyin onasi ölib, kuyovim dunyoda heç kimsiz qolgan edi. Qizim bilan bir-birini qattiq sevişar edi. Şuning uçun özimiz ham rozi bölib, ularni nikohlab qöygandik. Mana, ğirt yetim ösgan, xotinidan boşqa qarindoşi bölmagan kuyovim yana yolğiz qolib, yetimlikni öğli, mening nevaram ham meros qilib oldi. Prezidentimizga rahmat, kuyovimga vaqtinça yaşaş ruxsati bergan edi. Umid qilamanki, kuyovimga Özbekiston fuqaroligini ham beradi. Nevaramga ham ğamxörlik qiladi. Men bunga işonaman.
Marhumaning oilasi
− Mening Dianadan boşqa heç kimim yöq edi, biz ikkimiz bir butun odam edik, − deydi Diananing eri Yegor. – Endi yarmim yöqdek, bir qölli, bir oyoqli odamga öxşayman.
Qaynonasi uning ikki kun içida rostdan ham ozib ketganini, ikki kundirki, oğziga uşoq solmayotganini aytdi.
Oilada motamsaro onaga kömakçi bölib yurgan qiz e'tiborimni tortdi. Durdona Hikmatzoda Diananing dugonasi ekan. Fojiani eşitib, kasalxonaga kelgan köyi Diananing onasida ajralmay, unga dalda bölib yuribdi ekan.
− Eng yaqin dugonalar edik, birga tikuvçilikni örganişga qatnar edik, bir daqiqa ham ajralmasdik, − deydi Durdona. − Fojiadan sal oldinroq qönğiroq qilgan edi. “Trassadamiz, bu yer şamol, şovqin, işimizni tugatsak, senga qönğiroq qilaman, ustozimiz Oksana opanikiga birga boramiz”, degan edi. Yarim soat ötmasdan bu maş'um xabarni eşitdim. Heç kimdan yordamini ayamaydigan, hammaga mehribon qiz edi...
Diananing öğilçasini ham kördim. Bolani erkalatdim, ammo kuldira olmadim.
Marhuma turmuş örtoği va farzandi
− Biz gödakning oldida hali biron marta onasiga nima bölganini gapirganimiz yöq, − deydi Diananing xolasi Ira. – Ammo oldin nuqul kuladigan şöx Danila endi faqat onasini sörab, yiğlaydi. Uning közlari ma'yus bölib qoldi. Eng ajablanarlisi, onasining suratiga qarab, nuqul “Mama, KamAZ”, deydi...
Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyevga
Hurmatli Şavkat Miromonoviç! Sizdagi ğayrat-şijoat tahsinga loyiq. Şu elni, şu yurtni deb, tinim bilmasdan viloyatlarga çiqyapsiz, qöşni davlatlarga borib, xalq uçun nafi tegadigan islohotlarni amalga oşirmoqdasiz, hammasini olqişlaymiz.
Siz közböyamaçilik qilişlarini istamaysiz. Siz içkarida ahvol qandayligini ham yaxşi bilasiz. Uşbu masalani ham özingiz qat'iy nazoratga oling, iltimos.
