Hukumat iste'molchilarga o‘rnatilgan elektr hisoblagichlar bo‘yicha yangi qaror qabul qiladi (batafsil)

Tadbirkorlik sub'yektlarini elektr tarmoqlariga ulash tartibi soddalashtiriladi va biznes muhitini yanada yaxshilash chora-tadbirlari qabul qilinadi. Vazirlar Mahkamasining bu haqdagi tegishli qarori loyihasi muhokama uchun joylashtirildi.

“Hududiy elektr tarmoqlari” AJ 2020 yil 1 yanvardan boshlab iste'molchilarga o‘rnatilgan elektr hisoblagichlarni metrologiya xizmatlari qiyoslovidan o‘tkazish bo‘yicha yagona vakolatli organ etib belgilanadi va qiyoslov bo‘yicha barcha xarajatlarni elektr ta'minoti tashkilotlari o‘z mablag‘lari hisobiga qoplaydi.

“Elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimini joriy etish Direksiyasi” mas'uliyati cheklangan jamiyat “Hududiy elektr tarmoqlari” aksiyadorlik jamiyatining filialiga aylantirish yo‘li bilan qayta tashkil etiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ 2020 yil 1 iyunga qadar elektr ta'minoti korxonalarida yangi billing tizimini hamda resurslarni boshqarish, ishlab chiqarish va boshqarish jarayonlarini avtomatlashtirish tizimi (YeRP)ni joriy etish bo‘yicha o‘rnatilgan tartibda tanlovni yakunlab, pudratchi bilan shartnoma tuzilishini ta'minlaydi.

“Hududiy elektr tarmoqlari” AJ va “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ faoliyatini tashkil etish uchun ularning tarkibidagi tashkilotlar tomonidan ajratilayotgan ajratmalar O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksiga muvofiq soliq solish obekti hisoblanmaydi.

O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi Adliya vazirligi bilan birgalikda 2020 yil 1 iyulga qadar tadbirkorlik sub'yektlarini elektr tarmoqlariga ulash bosqichlarini va qurilish muddatlarini kamida 15 kunga kamaytirish bo‘yicha yangi tartibni ishlab chiqib, Vazirlar Mahkamasiga kiritadi.

Bunda qurilish ishlarini amalga oshirish bo‘yicha tabaqalangan muddatlarni belgilash, o‘z vaqtida qurilish-montaj ishlarini bajarmagan tashkilotlarning majburiyatlarini aniqlash va qurilish uchun zarur bo‘lgan elektr qurilmalar va materiallarning narxlari bo‘yicha on-layn platformani yaratish nazarda tutiladi.

Yuridik va jismoniy shaxslarning elektr energiyasini hisobga olish uskunalarini (hisoblagichni) yechish, qiyoslashdan o‘tkazish va o‘rnatish bo‘yicha nizomga ko‘ra, elektr energiyasini hisoblash uchun faqatgina O‘zbekiston Respublikasi O‘lchash vositalari davlat reyestriga kiritilgan turlardagi hisobga olish asbobidan foydalanilishi shart.

Davlat dasturlari asosida yangidan qurilayotgan uy-joylarda faqat elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimi uchun tasdiqlangan texnik talablarga mos keladigan elektr hisoblagichlar o‘rnatilishi shart.

Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi iste'molchilar tomonidan foydalanilayotgan hisobga olish asbobini quyidagi hollarda qiyoslovdan o‘tkazadi:

davriy qiyoslashdan – hisobga olish asbobini qiyoslashlararo interval muddati tugaganda;

navbatdan tashqari qiyoslashdan – hisobga olish asbobining qiyoslashdan o‘tkazilganligini tasdiqlovchi plombasi shikastlanganda yoki qayta sozlash ishlarini o‘tkazish zarurati vujudga kelganda;

ekspert qiyoslashdan – hisobga olish asbobining sozligi yoki uning qo‘llashga yaroqliligi, metrologik tavsiflari bo‘yicha munozarali savollar tug‘ilganda.

Hisobga olish asbobining qiyoslashlararo interval muddati o‘n yilni tashkil qiladi.

Elektr ta'minoti korxonasi o‘zining ma'lumotlar bazasi orqali har bir hisobga olish asbobining qiyoslashlararo interval muddati o‘tishini kuzatib boradi va davriy qiyoslashdan o‘z vaqtida o‘tkazish uchun javobgar hisoblanadi.

Iste'molchi o‘z hisoblash asbobini metrologiya xizmatlarida mustaqil qiyoslov o‘tkazish huquqiga ega. Bunda elektr ta'minoti korxonasi iste'molchining talabiga ko‘ra elektr energiyasini hisobga olish asbobini bepul yechish, o‘rnatish, plombalash va ro‘yxatdan o‘tkazishga majbur.

Hisobga olish uskunasi iste'molchining aybisiz vaqtinchalik buzilganda yoki qiyoslashdan o‘tkazish uchun yechib olinganda elektr ta'minoti korxonasi tomonidan iste'molchiga hisobga olish asbobi vaqtincha o‘rnatiladi.

Hisobga olish asbobi ekspert tekshiruvidan tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organning mansabdor shaxsi, surishtiruv, tergov, prokuratura organlari yoxud sudning qaroriga (ajrimiga) asosan o‘tkazilishi mumkin.

Hisobga olish asbobini davriy qiyoslashdan o‘tkazish ishlarini tashkil qilish

Hisobga olish asbobini davriy qiyoslashdan o‘tkazish ishlari elektr ta'minoti korxonasi tomonidan tashkil etiladi. Bunda kelgusi yil uchun hisobga olish asbobini qiyoslashdan o‘tkazish ishlari bo‘yicha reja-jadval ishlab chiqiladi va har yili 20 dekabrga qadar hududiy elektr tarmoqlari korxonasi rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

Hisobga olish asbobining qiyoslashlararo interval muddati tugashidan kamida bir oy oldin elektr ta'minoti korxonasi tomonidan iste'molchiga xabarnoma yozma yoki elektron (elektron pochta, messenjer, sms va boshqalar) ko‘rinishda taqdim etiladi.

Xabarnomada quyidagi ma'lumotlar ko‘rsatilishi lozim:

hisobga olish asbobining qiyoslashlararo interval muddati tugaydigan vaqt;

hisobga olish asbobini yechib olish uchun elektr ta'minoti korxonasi xodimi boradigan kun;

xabarnoma yuborayotgan elektr ta'minoti korxonasining rekvizitlari;

boshqa zarur ma'lumotlar.

Iste'molchining hisobga olish asbobini yechib olish, qiyoslashdan o‘tkazish, hisobga olish asbobini joyiga o‘rnatish elektr ta'minoti korxonasining xodimi tomonidan amalga oshiriladi.

Hisobga olish asbobini davriy qiyoslashdan o‘tkazish uchun yechib olish

“Hududiy elektr tarmoqlari” korxonasi tomonidan qiyoslashdan o‘tkazish uchun belgilangan reja asosida hisobga olish asbobini yechib olish uchun elektr ta'minoti korxonasi tomonidan vakolatli xodim yuboriladi.

Vakolatli xodim soat 8.00 dan 17.00 gacha iste'molchining hisobga olish asbobini yechib olish va o‘rnatish uchun kelish huquqiga ega. Bunda vakolatli xodim o‘z xizmat guvohnomasini iste'molchiga ko‘rsatishi lozim.

Hisobga olish asbobini yechib olishda vakolatli xodim iste'molchi ishtirokida hisobga olish asbobi va o‘rnatilgan plombalarning butligini tekshirib, hisobga olish asbobi yechib olinganligi haqida uch nusxada dalolatnoma tuzadi. Bunda dalolatnomaning bir nusxasi iste'molchiga beriladi, ikkinchi nusxasi elektr ta'minoti korxonasida hamda uchinchi nusxasi metrologiya xizmati organiga taqdim etiladi.

Dalolatnomaning barcha nusxalari vakolatli xodim va iste'molchi tomonidan imzolanadi. Dalolatnomada hisobga olish asbobining turi, zavod raqami, ishlab chiqaruvchining tovar belgisi va uning yechib olingan vaqtdagi ko‘rsatkichlari hamda boshqa zarur ma'lumotlar qayd etiladi.

Iste'molchi vakolatli xodim o‘z vazifalarini amalga oshirishi uchun zarur sharoitlar yaratishi shart.

Iste'molchining hisobga olish asbobi yechib olingandan so‘ng, uning o‘rniga elektr ta'minoti korxonasi tomonidan boshqa hisobga olish asbobi vaqtincha o‘rnatiladi.

Hisobga olish asbobini davriy qiyoslashdan o‘tkazish uchun metrologiya xizmati organiga topshirish

Vakolatli xodim hisobga olish asbobini, u yechib olingandan so‘ng uch ish kuni ichida metrologiya xizmati organiga uning yechib olinganligi haqidagi dalolatnoma bilan birgalikda taqdim etadi.

Hisobga olish asbobida ishlab chiqaruvchining tovar belgisi, hisobga olish asbobining turi va zavod raqami aniq bo‘lmasa yoki u shikastlangan holatda bo‘lsa, metrologiya xizmati organi uni qiyoslashdan o‘tkazish uchun qabul qilishni rad etishga haqli.

Hisobga olish asbobini qabul qilib olgan metrologiya xizmati organi xodimi uning qabul qilganligini tegishli jurnalda qayd etadi.

Hisobga olish asbobini qiyoslashdan o‘tkazish uchun qabul qilish rad etilgan taqdirda, bu haqda ikki nusxada dalolatnoma tuziladi va metrologiya xizmati organi xodimi hamda vakolatli xodim tomonidan imzolanadi. Bunda dalolatnomaning bir nusxasi vakolatli xodimga beriladi, ikkinchisi esa metrologiya xizmati organida qoladi.

Hisobga olish asbobi qiyoslashdan o‘tkazish uchun qabul qilinganda, elektr ta'minoti korxonasi bilan metrologiya xizmati organi o‘rtasida hisobga olish asbobini qiyoslashdan o‘tkazish bo‘yicha shartnoma tuziladi.

 Hisobga olish asbobini davriy qiyoslashdan o‘tkazish

Metrologiya xizmati organi tomonidan hisobga olish asbobi uch ish kuni ichida qiyoslashdan o‘tkaziladi.

Hisobga olish asbobini qiyoslashdan o‘tkazish natijasi ijobiy bo‘lgan taqdirda, hisobga olish uskunasi foydalanishga yaroqli deb topiladi va metrologiya xizmati tomonidan hisobga olish uskunasining qiyoslashdan o‘tkazilganligi haqida sertifikat rasmiylashtiriladi.

Hisobga olish asbobining hisoblash mexanizmi va sozlash elementiga o‘zgartirish kiritishning oldini olish maqsadida metrologiya xizmati tomonidan tamg‘alanadi.

Hisobga olish asbobini qiyoslashdan o‘tkazish natijasi salbiy bo‘lganda, hisobga olish uskunasi foydalanishga yaroqsiz deb topiladi va bu haqda shu kunning o‘zida metrologiya xizmati mas'ul xodimi tomonidan hisobga olish uskunasining yaroqsizligi rasmiylashtiriladi. Bunda elektr ta'minoti korxonasi tomonidan yangi hisoblash asbobi o‘rnatiladi.

“Elektr energiyasidan foydalanish qoidalari”da nazarda tutilgan elektr energiyasini hisobga olish iste'molchining aybi bilan buzilgan taqdirda (tok va kuchlanishni o‘lchash transformatorlarining ishdan chiqishi, shuningdek, ikkilamchi kommutatsiya, hisobga olish asbobining shikastlanishi va ularning yo‘qolishi) hisobga olish nazorat qilish asbobini va ularga tegishli asbob-uskunalarni almashtirish, ta'mirlash, qiyoslashdan o‘tkazish va o‘rnatish iste'molchi tomonidan ular qiymati va ko‘rsatilgan xizmatlar uchun haq to‘langan holda, elektr ta'minoti korxonasi tomonidan amalga oshiriladi.

Hisobga olish asbobini ekspert qiyoslashdan o‘tkazishda manfaatdor shaxslar yoki ularning vakillari bevosita ishtirok etishlari mumkin.

Zamonaviy portativ priborlar yordamida hisoblash asbobi qiyoslashdan o‘tkazilganda, uni o‘rnatilgan joyidan yechish talab etilmaydi.

Qiyoslashdan o‘tkazilgan hisobga olish asbobini joyiga o‘rnatish

Vakolatli xodim qiyoslashdan o‘tkazilgan hisobga olish asbobini o‘rnatib, uning klemmnik qopqog‘ini (sxemasini) plombalaydi va iste'molchiga hisobga olish asbobining qiyoslashdan o‘tganligi haqidagi sertifikatning nusxasini beradi.

Hisobga olish asbobi o‘rnatilgandan so‘ng, bu haqda ikki nusxada dalolatnoma tuziladi. Dalolatnomada hisobga olish asbobining turi, zavod raqami, ishlab chiqaruvchining tovar belgisi va uning o‘rnatilgan vaqtdagi ko‘rsatkichlari hamda boshqa zarur ma'lumotlar qayd etiladi.

Dalolatnoma vakolatli xodim hamda iste'molchi tomonidan imzolanadi. Dalolatnomaning bir nusxasi iste'molchiga beriladi, ikkinchi nusxasi, elektr ta'minoti korxonasida saqlanadi.