Avvalo bir narsani tushunish kerak: Kechagi savdolarda hech kim neftni ko‘chaga chiqarib qo‘yib «Oling, evaziga pul beramiz», degani yo‘q. Bochkadagi qora quyuq ko‘rinishda bo‘ladigan neft xomashyosi emas, may oyida yetkazib berish bo‘yicha fyuchers qog‘ozlarining narxi manfiy qiymatga tushib ketdi. Fyuchers bu – birjadagi moliyaviy hujjat bo‘lib, u oldi-sotdi shartnomasi hisoblanadi. Fyuchersda tovarlarning hajmi emas, faqat yetkazib berish vaqti kelishilgan bo‘ladi.
Kechagi savdolarda aynan may oyida yetkazib berish bo‘yicha fyucherslar narxi pastlab ketdi. May oyi uchun fyucherslar muddati 21 aprel kuni yakunlanardi. Shu bois neft hech kimga kerak bo‘lmagan bugungi kunda investorlar fyucherslarning amal qilish muddati tugashi arafasida omborlardagi neftdan qutulishga majbur bo‘lishdi. Omborlarga ijara puli to‘lashdan ko‘ra uni olib ketganlarga pul berish arzonroq tushgani sabab narx manfiyga qarab ketgan.
Gap shundaki, AQSh bozorlarida, ayniqsa birjada iqtisodiyot shunchalik avtomatlashib ketganki, u ba'zan real hayotga ham mos kelmay qoladi. Kecha aynan mana shunday voqea sodir bo‘ldi va neft manfiy qiymatga tushib ketdi. Hozir neft omborlari to‘lib ketdi. AQSh va Singapurdagi asosiy omborlarga talab shunchalik kattaki, ularda mahsulot saqlash uchun narxlar ikki baravar qimmatlab ketgan. Yo‘q, ular atayin narxni ko‘tarishmagan, jahon bozorida narx-navo taklif asosida o‘zgaradi. Hozir omborlarga talab katta.
Iyun oyida neftga bo‘lgan talab biroz ortishi mumkinligi hisobida iyunda yetkazib berish bo‘yicha savdolarda WTI 22 dollargacha sotilgan. Bugungi savdolar boshida 26 dollardan sotilgan Brent navli neft narxi ham pastladi. Oliy navli bu neftning 1 barreli 2002 yildan buyon ilk marta 19 dollardan pastladi. Texas neftining pastlashi tabiiyki qolgan navdagi xomashyo narxiga ham ta'sir qilmay qolmadi. Rossiyaning Urals neftining 1 barreli -2 dollargacha tushib ketdi. Vaqtincha, albatta.
Tarixiy qulash. Neftning bir barreli noldan quyiga tushdi
Pulingiz bo‘lsa, tanker oling
Omborlar neft bilan to‘lib toshgandan so‘ng neft sotuvchi korxonalar xomashyoni dengizdagi tankerlarda ham saqlashda majbur bo‘lishmoqda. Ayni damda dengizlardagi tankerlarda 160 million barrel neft borligi aytildi. Ular neftni hech qayerga tashimay suzma ombor vazifasini bajarmoqda.
