O‘zini o‘zi band qilgan shaxslar soliq organlarida qanday ro‘yxatga olinadi?

Qonun hujjatlari ta'sirini baholash tizimi portalida Vazirlar Mahkamasining «O‘zini o‘zi band qilgan shaxslarni davlat soliq xizmati organlarida ro‘yxatga olish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida»gi qarori loyihasi joylashtirildi.

Qaror loyihasi Prezidentning 8.06.2020 yildagi «Tadbirkorlik faoliyati va o‘zini o‘zi band qilishni davlat tomonidan tartibga solishni soddalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-4742-son Farmoniga muvofiq tayyorlangan.

Norma’ning yozishicha, nizom o‘zini o‘zi band qilgan shaxslarni davlat soliq xizmati organlarida ro‘yxatga olish tartibini belgilaydi hamda amal qilishi mehnat maqomi O‘zbekistonning normativ-huquqiy hujjatlari bilan belgilangan yakka tartibdagi tadbirkorlar, hunarmandchilik faoliyati sub'yektlari va dehqon xo‘jaliklari a'zolariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

O‘zini o‘zi band qilgan shaxslar to‘g‘risida ma'lumotlar bazasi (registr) mehnat organlari tomonidan yaratiladi va parallel ravishda Yagona milliy mehnat tizimida (YaMMT) shakllantiriladigan jismoniy shaxsning shaxsiy ishga joylashishi tarixiga integratsiya qilinadi.

O‘zini o‘zi band qilgan shaxslar o‘z faoliyatida yollanma xodimlar mehnatidan foydalanishga hamda tadbirkorlik sub'yektlariga yollangan xodim sifatida mehnat faoliyatini amalga oshirishga haqli emas.

O‘zini o‘zi band qilgan shaxslar tomonidan mehnat faoliyati doimiy yashash manzilida yoki ishlar (xizmatlar) buyurtmachilariga tegishli joylarda amalga oshiriladi. Dehqon bozorlaridagi savdo rastalari va pavilonlari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarori bilan ajratilgan maxsus joylar bundan mustasno.

O‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida ro‘yxatga olingan fuqaro Bandlikka ko‘maklashish davlat jamg‘armasi mablag‘lari hisobiga ishsizga to‘lanadigan ishsizlik bo‘yicha nafaqani hamda kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va malaka oshirish davrida stipendiyani ololmaydi.

O‘zini o‘zi band qilish tartibida mehnat faoliyatini amalga oshirish natijasida olingan daromadlarga jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i tatbiq etilmaydi. Bunda o‘zini o‘zi band qilgan shaxslarning mehnat faoliyatidan tashqari olingan daromadlari Soliq kodeksida belgilangan tartibda soliqqa tortiladi.

O‘zini o‘zi band qilgan shaxs maxsus mobil ilova yoki soliq to‘lovchining shaxsiy kabineti orqali ro‘yxatdan o‘tadi, bunda o‘zini o‘zi band qilgan shaxs tomonidan so‘rovnoma to‘ldiriladi.

So‘rovnomada quyidagi ma'lumotlar ko‘rsatiladi:

o‘zini o‘zi band qilgan jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (JShShIR), ro‘yxatdan o‘tkazish elektron raqamli imzo orqali amalga oshirilgan holatlar bundan mustasno;
ushbu Nizomga ilovaga muvofiq amalga oshiriladigan faoliyat (ishlar, xizmatlar) turlari;
o‘zini o‘zi band qilish tartibida mehnat faoliyatini yuritishning mo‘ljallanayotgan manzili;
o‘zini o‘zi band qilgan shaxsning mobil telefoni va u bilan bog‘lanish mumkin bo‘lgan boshqa ma'lumotlar;
o‘zini o‘zi band qilgan jismoniy shaxsning F.I.O., pasport ma'lumotlari, yashash manzili to‘g‘risidagi ma'lumotlar DSQ va IIVning ma'lumotlar bazasida mavjud ma'lumotlar asosida avtomatik tarzda shakllanadi.

O‘zini o‘zi band qilgan shaxslar doimiy yashash joyidan qat'i nazar, ular mehnat faoliyatini amalga oshiradigan hudud bo‘yicha soliq organlarida hisobga qo‘yiladi. Ularga maxsus mobil ilova yoki shaxsiy kabinet orqali soliq organlarida hisobga qo‘yilganligi to‘g‘risida matritsali shtrix-kodga (QR-kod) ega bo‘lgan ma'lumotnoma yuboriladi. Ushbu ma'lumotnoma cheklanmagan muddatga beriladi.

O‘zini o‘zi band qilgan shaxslar tomonidan ijtimoiy soliq qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va miqdorlarda to‘lanadi. Ushbu summa to‘liqligicha budjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasiga o‘tkaziladi va undan kelib chiqqan holda, yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun o‘rnatilgan tartibda pensiya hisoblash uchun daromad hajmi aniqlanadi.

Shuningdek Nizom loyihasida quyidagilar qayd etilgan:

o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar tomonidan mehnat faoliyatini amalga oshirishning o‘ziga xos xususiyatlari;
o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar va ularning mahsulotlaridan (xizmatlaridan) foydalanuvchilar o‘rtasidagi fuqarolik-huquqiy munosabatlar;
o‘zini o‘zi band qilgan shaxslarni o‘qitishni tashkil etish.

Nizomga ilovada o‘zini o‘zi band qiladigan shaxslar uchun faoliyat (ishlar, xizmatlar) turlari ro‘yxati keltirilgan. Amaldagi ro‘yxatga solishtiriladigan bo‘lsa, unga yana bir faoliyat turi – «Nomoddiy madaniy meros obektlarini (dorbozlar, askiya va lapar) asrash va ulardan foydalanish faoliyati» kiritilgan.

Loyiha o‘zgartirilishi, unga qo‘shimcha kiritilishi yoki rad etilishi mumkin.