Yaqin yillargacha Toshkent xalqaro aeroportida uchib kelgan yoki ketayotgan yo‘lovchilar soatlab qolib ketishardi: qo‘lida chiptasi bilan aeroportga kirgan yo‘lovchi to samolyotga chiqib o‘tirguncha bir nechta nazorat bosqichlaridan o‘tar, bu ularning ham vaqtini olar, ham asabini charchatardi. Bugun esa vaziyat biroz boshqacha.
Aeroport har qanday mamlakatning darvozasi hisoblanadi: kimdir kirib keladi, kimdir chiqib ketadi. Bu jarayonda xavfsizlikni ta’minlash juda muhim. Ayniqsa, yo‘lovchilar taqiqlangan tovarlarni olib chiqib ketmasligi yoki olib kirmasligini nazorat qilish bojxona xodimlaridan alohida mas’uliyatni talab qiladi.
Toshkent xalqaro aeroporti orqali kuniga qariyb 11,5 ming nafaryo‘lovchi kelib-ketadi. 2022 yil davomida aeroportda 29 606 ta xalqaro aviareysda 4 164 451 nafar yo‘lovchi tashilgan. Albatta, ularning har birini to‘xtatib, bagajini birma-bir ko‘rikdan o‘tkazish imkonsiz. Xo‘sh, unda bojxonachilar buncha yo‘lovchining yukini qanday nazorat qiladi?
Dastavval uchib ketish haqida to‘xtalsak. Dunyoning ko‘plab aeroportlarida yo‘lga qo‘yilgan masofaviy bojxona nazorati tizimi 2022 yilning iyul oyidan Toshkent xalqaro aeroportida ham joriy qilingandi. Ya’ni uchib ketish zalida yo‘lovchilar bojxona xodimlarini deyarli ko‘rishmaydi. Bu uchib ketish oldidan yo‘lovchilar o‘tishi kerak bo‘lgan bir nechta nazorat bosqichlarining bir xalqasi uzildi, degani.
“Uchib ketish zalida bojxona xodimlariga ko‘zingiz tushmaydi. Boshida yo‘lovchilar ham hayron qolishgan, ularda bojxonadan o‘tmaymizmi, degan savollar paydo bo‘lgan. Dunyo amaliyotida, eng gavjum xalqaro aeroportlarda bu tizim keng qo‘llanadi. Bojxonadan o‘tayotganini yo‘lovchining o‘zi payqamaydi. Ya’ni sodda qilib aytganda bojxonachisiz bojxona nazorati hisoblanadi.
2022 yilda ilk bor Samarqand xalqaro aeroportida masofaviy bojxona nazorati tizimi yo‘lga qo‘yildi. Va bu amaliyot Toshkent xalqaro aeroportida, shuningdek, respublikadagi qolgan xalqaro aeroportlarda ham uchib ketish yo‘nalishida bosqichma-bosqich joriy qilinmoqda.
Yo‘lovchining qo‘l yuki va bagaji tekshirilmasa, bojxonadan nazoratdan o‘tmasa, qanday qilib xavfsizlik ta’minlanadi, degan savol tug‘iladi. Aslida yo‘lovchi qo‘l yuki va bagaji bilan bojxona nazorati zonasidan harakatlanar ekan, aslida u bojxona nazoratidan o‘tayotgan bo‘ladi. Faqat buni o‘zi payqamaydi. Buning barchasi aqlli texnologiyalar hisobiga amalga oshiriladi
