Yaqin yillargaça Toshkent xalqaro aeroportida uçib kelgan yoki ketayotgan yölovçilar soatlab qolib ketişardi: qölida çiptasi bilan aeroportga kirgan yölovçi to samolyotga çiqib ötirgunça bir neçta nazorat bosqiçlaridan ötar, bu ularning ham vaqtini olar, ham asabini çarçatardi. Bugun esa vaziyat biroz boşqaça.
Aeroport har qanday mamlakatning darvozasi hisoblanadi: kimdir kirib keladi, kimdir çiqib ketadi. Bu jarayonda xavfsizlikni ta’minlaş juda muhim. Ayniqsa, yölovçilar taqiqlangan tovarlarni olib çiqib ketmasligi yoki olib kirmasligini nazorat qiliş bojxona xodimlaridan alohida mas’uliyatni talab qiladi.
Toshkent xalqaro aeroporti orqali kuniga qariyb 11,5 ming nafaryölovçi kelib-ketadi. 2022 yil davomida aeroportda 29 606 ta xalqaro aviareysda 4 164 451 nafar yölovçi taşilgan. Albatta, ularning har birini töxtatib, bagajini birma-bir körikdan ötkaziş imkonsiz. Xöş, unda bojxonaçilar bunça yölovçining yukini qanday nazorat qiladi?
Dastavval uçib ketiş haqida töxtalsak. Dunyoning köplab aeroportlarida yölga qöyilgan masofaviy bojxona nazorati tizimi 2022 yilning iyul oyidan Toshkent xalqaro aeroportida ham joriy qilingandi. Ya’ni uçib ketiş zalida yölovçilar bojxona xodimlarini deyarli körişmaydi. Bu uçib ketiş oldidan yölovçilar ötişi kerak bölgan bir neçta nazorat bosqiçlarining bir xalqasi uzildi, degani.
“Uçib ketiş zalida bojxona xodimlariga közingiz tuşmaydi. Boşida yölovçilar ham hayron qolişgan, ularda bojxonadan ötmaymizmi, degan savollar paydo bölgan. Dunyo amaliyotida, eng gavjum xalqaro aeroportlarda bu tizim keng qöllanadi. Bojxonadan ötayotganini yölovçining özi payqamaydi. Ya’ni sodda qilib aytganda bojxonaçisiz bojxona nazorati hisoblanadi.
2022 yilda ilk bor Samarqand xalqaro aeroportida masofaviy bojxona nazorati tizimi yölga qöyildi. Va bu amaliyot Toshkent xalqaro aeroportida, şuningdek, respublikadagi qolgan xalqaro aeroportlarda ham uçib ketiş yönalişida bosqiçma-bosqiç joriy qilinmoqda.
Yölovçining qöl yuki va bagaji tekşirilmasa, bojxonadan nazoratdan ötmasa, qanday qilib xavfsizlik ta’minlanadi, degan savol tuğiladi. Aslida yölovçi qöl yuki va bagaji bilan bojxona nazorati zonasidan harakatlanar ekan, aslida u bojxona nazoratidan ötayotgan böladi. Faqat buni özi payqamaydi. Buning barçasi aqlli texnologiyalar hisobiga amalga oşiriladi”, — deydi Bojxona qömitasi axborot xizmati boş inspektori Husan Tangriyev.
Uçib kelgan yölovçilar va ularning bagajininazoratdan ötkaziş ham oldingiday soatlab davom etadigan jarayon emas: dunyoning qaysidir burçagidan Toshkent xalqaro aeroporti tomon kötarilgan samolyot havoda paytidayoq undagi yölovçilar va ularning yuki haqidagi töliq ma’lumotlar elektron tarzda taşkil etilgan “Monitoring markazi”ga yetib keladi. Uşbu markazda yölovçilarga doir barça ma’lumotlar ular aeroportga kelgunlariga qadar tahlil qilinadi. Şu tariqa, xavf guruhiga mansub yölovçilar aniqlab olinadi hamda tekşiruvdan ötkaziladi. Bir reysdan faqatgina 2-3 foiz yölovçi maqsadli tekşiriladi.
“Toshkent-AERO” ixtisoslaşgan bojxona kompleksining bojxona nazorati va rasmiylaştirişni taşkil etiş bölimi boşliğiAkmal Eşonovning ta’kidlaşiça, 2022 yil masofaviy bojxona nazorati tizimi işga tuşgaç, “Monitoring markazi” taşkil qilingan:
“Har bir uçib kelayotgan yoki uçib ketayotgan yölovçilar haqidagi ma’lumot turli aviakompaniyalar tomonidan bojxona organiga taqdim qilinadi. Bunda bitta reys böyiça uçib kelayotgan yölovçilarning soni, ularning bagajlari töğrisidagi ma’lumotlar bojxona organiga reys uçib kelişidan kamida 2 soat oldin berilişi kerak.
Mazkur ma’lumotlar “Monitoring markazi”da tahlil qilinadi. Oldin bitta reysda kelgan yölovçilarning 50-60 foizi bojxona nazoratidan ötkazilgan bölsa, hozirgi kunda bu raqam 5-6 foizni taşkil etadi. Ya’ni xavf tizimi tomonidan berilgan topşiriqqa muvofiq yölovçilarning ma’lum bir qismigina bojxona nazoratidan ötkaziladi”.
Yölovçilarning bagajlari maxsus joyda skaner qurilmasi orqali tekşiriladi. Buni yölovçilar sezmaydi ham. Faqat skaner jarayonida biror sumkada taqiqlangan buyumlar borligi şubha ostiga olinsa, unga maxsus qizil lenta boğlab yuboriladi. Ularni esa bojxona xodimlari bagaj egasi guvohligidan bojxona körigidan ötkazadi.
Umuman olganda, yaqin tarixda Toshkent xalqaro aeroportida yölovçilar soatlab navbatlarda turişgan. Bugungi kunda MDH davlatlaridan uçib kelgan yölovçilar 25-35 daqiqada, tijorat reyslaridauçib kelgan yölovçilar esa 40 daqiqadan bir yarim soatgaça bölgan vaqt oraliğida aeroportni tark etişmoqda. Bu xalqaro aviareyslar va yölovçilar soni yildan yilga ortib borayotgan aeroportda amalga oşirilayotgan özgarişlar samarasidir.
Bojxona qömitasi axborot xizmati bilan hamkorlikda tayyorlandi.
