“O‘zim tengilarga dars berish oson bo‘lmagan” – 17 yoshidan buyon kimyo fanidan dars o‘tib kelayotgan qiz

Kimyo seriallardan ko‘ra qiziqroq

Odatda, kimyoviy jarayonlar, reaksiyalarni ko‘proq kino-seriallardagi voqealarga qiyoslab tushuntiraman. Bu o‘quvchilarimga yoqadi va shuning uchun darslarimni yaxshi ko‘rishadi.

Yoshlar orasida kimyoga qiziqish darajasini oshirishni o‘z oldimga maqsad qilib olganman. Hozirda kimyo bo‘yicha «Mendeleyev kids» hamda «Ximiya v kolbe» loyihalarini yo‘lga qo‘yganmiz. O‘zim ikkala loyihaning ham rahbariman. «Mendeleyev kids» loyihasida 6 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarga kimyo bo‘yicha dastlabki tushunchalarni o‘rgatamiz, turli xil kimyoviy reaksiyalarni bajarib ko‘ramiz. Bilasizmi, o‘z qo‘li bilan qandaydir reaksiyani qilib ko‘rgan bola kimyoga qattiq qiziqib qoladi. Shu sababli to‘garagimizga kelayotganlar soni oshib bormoqda. Alohida ta’kidlashim joiz, 1,5 yil ichida 3 mingga yaqin bolalarni loyihaga qabul qilib, ko‘plab bolalarni kimyoga qiziqtira oldik va bu bizning faxrlanarli yutug‘imizdir.

«Ximiya v kolbe» loyihasi esa faqat qizlar uchun mo‘ljallangan. Unda har haftada bir marotaba qizlar uchun kimyo fani bo‘yicha bepul master-klasslar tashkil etiladi.

Atrofimizdagi hamma narsa aslida kimyo. Ba’zilar kimyo desa, ma’lum doiradagi tushunchalarni tushunishadi. Biroq har bir narsa kimyoviy tarkibga, reaksiyaga ega. Hayotimizning o‘zi to‘liq kimyoviy jarayonlardan iborat. Eng birinchi laboratoriya – bu oshxona, eng birinchi kimyogar esa ayol kishi, degan gap ham bejiz aytilmagan.

O‘quvchilarga nimadir o‘rgatsam, tushunmaganini tushuntirsam, shundan maza qilaman. Daftarlariga eslatmalar yozdirayotganimda ham so‘zlarni qiziqarli qilib aytishga harakat qilaman. Ular xursand bo‘lib, kayfiyati ko‘tarilsa, bundan menam xursand bo‘lib ketaman. Odatda, darslarga charchab kirib, chiqayotganda hordiq olib chiqaman.

Kimyo bo‘yicha maktab darsliklari – murakkab

Maktablarda kimyo darsi 40-45 daqiqa davom etadi, bu vaqt ichida kimyoviy reaksiyalar bilan ishlash, har bir o‘quvchini jarayonga qamrab olish qiyin. Masalan, biron bir reaksiya qilib ko‘rmoqchi bo‘lsangiz, unga yetarli vaqt kerak, reagentlar atrof va o‘quvchilarga zarar yetkazmasligi uchun reaksiya jarayonlarini boshidan oxirigacha kuzatib, nazorat qilib turish lozim. Bu ishni bir sinfda 30 tadan oshiq o‘quvchilar bo‘lgan dars jarayonida bajarib ko‘rish – biroz noqulay.

Maktablarda nazariyaga ko‘proq e’tibor qaratiladi, natijada o‘quvchilar kimyoga qiziqishmaydi. Menimcha, darsliklarni osonlashtirish kerak.              7-sinf bola kitobdagi murakkabliklarni ko‘rib, o‘qigisi kelmay qoladi. Kuzatuvlarimdan xulosa chiqarib, hozirda o‘zim kimyo bo‘yicha aynan bolalarga mo‘ljallab kitob yozyapman, yaqin bir oylarda nashrdan chiqadi. Boshida kitobga muharrir topish qiyin bo‘ldi – yangicha yo‘nalish bo‘lgani uchun. Kitobda kimyoviy nazariylar sodda tilda yozilgan, dizayn bolalarni qiziqtira oladigan darajada rang-barang ishlab chiqilgan.

Ilmning qadri tushib ketyapti

Nimagadir bugun yoshlar jamiyatida yaxshi kiyingan odam ilmli odamdan ko‘ra hurmatliroq bo‘lib bormoqda. Ilmning qadri tushib ketgan. Tengdoshlarim kam ishlab, ko‘proq pul topishga harakat qiladi. Ilm yo‘lida oz mehnat qilib, katta daromad topib bo‘lmaydi, ilmning o‘ziga yarasha zahmati, mehnati bor. Yoshlar o‘rtasida kimyoni targ‘ib qilishni yaxshi ko‘raman, hozir ham ko‘proq shu ish bilan shug‘ullanyapman. Odamlarga kimyo fanining qiziq ekanini ko‘rsatish, shu soha bo‘yicha bilimlarini oshirish – asosiy maqsadim. Ko‘p oilalarda kimyo texnologiya qizlar uchun emas, degan qarash ham bor, shu stereotipni parchalab tashlash harakatidaman.

Sohani yaxshi bilsangiz, oyiga 20 000 dollargacha daromad topasiz

O‘zbekistonda kimyo texnologiyalari bo‘yicha yaxshi mutaxassis kam, sohadagi kadrlar bozorida raqobat deyarli yo‘q. Kimyoni yaxshi o‘zlashtirib, bu sohada bemalol katta daromad topsa bo‘ladi, masalan, boshlanishiga 3 million so‘mdan tajriba va malakaga qarab 20 000 dollargacha.

O‘z maqsadingiz bo‘lmasa, o‘zgalar maqsadi uchun ishlaysiz

Ko‘pchilik birovning maqsadlari bilan yashaydi. Kimdir mashina olsa, men ham shunaqa mashina xarid qilaman deydi, o‘zgalar ayfon olsa, men ham shundan olaman deydi. Biroq men uchun hech qachon mashina, uy olish kabilar maqsad bo‘lmagan, bular katta marra emas. Fikrimcha, hayotda har bir odam o‘zidan yaxshi ish qoldirishga urinishi kerak. Bu yo‘lda insonning o‘zi istayotgan haqiqiy maqsadini topishi juda ham muhim.

Diyoraxon Nabijonova suhbatlashdi.
Operator: Abduqodir To‘lqinov
Montaj ustasi: Nizomjon Toshpo‘latov