AQŞga qoçgan diplomat: okean ortidan siyosiy boşpana söragan sovet amaldori
|19:21 / 20.10.202425 27210 min
1978 yil bahorda SSSRning BMTdagi vakili, taşkilot boş kotibining örinbosari bölgan şaxs Moskvaga qaytişni xohlamaydi va Amerikada qoladi. Bu sovetlar tarixida yuqori lavozimli davlat mulozimining ilk marta duşman davlat tomoniga qoçib ötişi edi.
Foto: Getty ImagesFoto: Getty Images
1975 yilda sovet taşqi razvedka idorasining Nyu York bölimiga general mayor Yuriy Drozdov rahbar etib tayinlanadi. Bungaça u «madaniy inqilob»dan söng SSSR bilan munosabatlarni sovitgan Xitoyda işlagandi.
Drozdov Nyu Yorkka yetib borganidan söng taşqi razvedka xizmati, KGB xodimlari va BMTdagi sovet vakillarining amerikaliklar bilan apoq-çapoq bölib yurganiga guvoh böladi.
Şundan söng general şubhali xatti-harakatlar qilayotgan xodimlarning röyxatini tuzadi va ularni doimiy kuzatuv ostiga oladi.
Drozdovning öylaşiça, amerikaliklar bilan «döstona» munosabatda bölayotgan josuslar yoki elçixona vakillari xoinlik qilayotgan bölişi mumkin edi.
Öşanda general adaşmagandi. SSSRning BMTdagi vakili, taşkilot boş kotibining siyosiy masalalar böyiça örinbosari Arkadiy Şevçenko ançadan buyon Amerika xavfsizlik xizmati bilan hamkorlik qilib kelayotgandi.
Foto: dzen.ru
Amal pillapoyalaridan tez kötarilgan diplomat
Arkadiy Şevçenko 1930 yilda Donetsk oblastining Gorlivka şahrida tuğiladi. Keyinroq uning oilasi Qrimdagi Yevpatoriya şahriga köçib ötadi.
U 1949 yilda Moskva davlat xalqaro aloqalar institutiga öqişga kiradi va 1954 yilda qizil diplom bilan bitiradi.
Söng aspiranturada tahsil oladi va dissertatsiyani muvaffaqiyatli yoqlaydi. Şu tariqa u yuridik fanlari nomzodiga aylanadi. Köp ötmay 25 yoşli Arkadiy SSSR taşqi işlar vazirligiga işga ötadi.
Oddiy bir yigitning birdaniga taşqi işlar vazirligiga işga kirişi tasodif emasdi. Gap şundaki, Arkadiy institutda öşa paytda SSSR taşqi işlar vaziri lavozimida işlagan Andrey Gromikoning öğli Anatoliy bilan tanişib, döstlaşgan edi.
Anatoliy özidan ikki yoş katta bölgan iqtidorli talabani bir neça marta uyiga olib borgan va Arkadiy Andrey Gromiko bilan şu taxlitda tanişgan edi.
Şevçenko aspiranturani bitirgaç, Andrey Gromiko uni yoniga çaqirib oladi va TIVning xalqaro taşkilotlar bilan işlaş bölimiga işga joylab qöyadi.
Keyinçalik Arkadiyning xotini Andrey Gromikoning xotini bilan döstlaşadi va ikki oila örtasidagi riştalar yanada çuqurlaşadi.
Mavzuga oid
Andrey Gromiko AQŞ prezidenti Jon Kennedi bilan
livejournal.com
Arkadiy 15 yilga yaqin TIVda turli lavozimlarda mehnat qiladi va Gromikoning işonçini oqlaydi. Şu sababli Gromiko uni 1970 yilda taşqi işlar vazirining şaxsiy maslahatçisi lavozimiga tayinlaydi.
1970 yilda şaxsan Andrey Gromikoning tavsiyasi bilan Arkadiy Şevçenko SSSRning BMTdagi favqulodda va muxtor elçisi lavozimiga tayinlanadi.
Arkadiy Nyu Yorkka yetib borgaç uni BMT boş kotibining siyosiy masalalar böyiça örinbosari etib tayinlaşadi.
Keyinçalik, Şevçenkoning öğli otasining juda yuqori lavozimga tayinlanişiga onasining Andrey Gromikoning xotiniga bergan qimmatbaho sovğasi sabab bölganini aytgan.
Gap şundaki, Arkadiyning xotini Leongina Gromikoning xotiniga bir paytlar uruşdan söng ota-onasi Avstriyadan olib kelgan 56 ta brilliant bilan bezatilgan taqinçoqni sovğa qilgan. Xursand bölgan ayol eriga aytib Arkadiyni Nyu Yorkdagi obröli işga jönattirgan.
Andrey Gromiko (çapda) va Arkadiy Şevçenko (öngda) BMT boş kotibi K. Valdxaym bilan birga
Foto: Peoples.ru
Sotqinlik va qoçiş
Arkadiy Şevçenko Nyu Yorkka yetib borgaç bir muddat tinç işlaydi. Xalqaro taşkilotda muhim lavozim egasi bölgani uçun ham amerikalik hamkasblari bilan döstona aloqada böladi.
1975 yilda KGB generali, taşqi razvedka xizmati xodimi Yuriy Drozdov BMTning Nyu-Yorkdagi boş qarorgohiga işga yuboriladi.
Bu şaxs SSSRning BMTdagi vakili niqobi ostida sovetlarning Amerikadagi josuslik tarmoği rahbari etib ham tayinlangandi.
Drozdov Nyu Yorkka borgaç KGB, taşqi razvedka xizmati, elçixona va xalqaro taşkilotlarda işlovçi xodimlarni amerikaliklar bilan «apoq-çapoq» bölib yurişda ayblaydi.
Söng özini şubhalantirgan xodimlar ortidan doimiy kuzatuvni yölga qöyadi. Uning bu işi boşqalar qatori Arkadiy Şevçenkoga ham yoqmaydi. Şundan söng u Amerikadan siyosiy boşpana söraşga qaror qiladi.
Ba’zi manbalar, u Drozdov Nyu-Yorkka borgunça Markaziy razvedka boşqarmasi bilan hamkorlik qilgani va amerikaliklarga köplab maxfiy ma’lumotlarni bergani haqida ham yozgan.
Yuriy Drozdov
Foto: nnm.ru
Jumladan, KGB foydasiga josuslik qilgan MRB xodimi Oldriç Eyms Arkadiy Şevçenko amerikaliklar bilan hamkorlikni 1970-yillar boşlarida, SSSR TIVda işlab yurgan paytlarida boşlaganini aytgan.
1975 yilda Arkadiy Amerikaning BMTdagi elçisi Daniel Moynihenga AQŞdan siyosiy boşpana söraşga qaror qilgani haqida ma’lum qiladi.
Moynihen uning bu qarori haqida Vaşingtonga xabar beradi. Şundan söng Arkadiy AQŞ davlat departamenti xodimlari bilan yaşirinça uçraşadi.
Uçraşuvda qatnaşgan MRB xodimlari Arkadiyga hozirça BMTda işlab turaverişni va maxfiy ma’lumotlar berişda davom etişini, mabodo xavf tuğilsa uni himoya qilişlarini aytişadi. Sovet elçisi rozi böladi.
Arkadiy amerikaliklar bilan hamkorlik qilar ekan, uning xatti-harakatlaridan şubhalangan general Drozdov bu haqda Moskvaga xabar beradi.
Biroq KGBdagilarda Arkadiyning sotqinligi haqida aniq dalillar yöq edi. Keyinçalik, 2003 yilda Rossiya telekanallaridan biriga bergan intervyusida Drozdovning özi ham Arkadiydan şubhalanganini, biroq aniq dalillarga ega bölmaganini aytgan.
1977 yilda Arkadiy SSSRga ta’tilga keladi va özini kuzatişayotganini payqab qoladi. Ta’til tugagaç u Nyu Yorkka qaytadi va özini Amerikada ham kuzatib yurişganini sezadi.
1978 yil aprel oyida SSSRning BMT va uning xavfsizlik kengaşidagi doimiy vakili Oleg Troyanovskiy Arkadiyga SSSRga qaytişini, Moskva BMTga boşqa elçi yuborişini ma’lum qiladi.
Foto: Getty Images
Arkadiy undan çala qolgan işlarini bitiriş uçun ma’lum muddat Nyu Yorkda qoliş uçun ruxsat söraydi, biroq Troyanovskiy bunga könmaydi. Şundan söng u yaşirinça qoçişga qaror qiladi.
Qoçişdan oldin Arkadiy xotiniga ikki enlik xat yozib yaşirinça jönatadi. Xatda u xotiniga vaziyat haqida yozgan va uni yoniga çaqirgan qönğiroq qilişini kutişini aytgandi.
Xatda yozilgan vaqtda u Moskvaga qönğiroq qiladi. Şunda telefonga xotini emas, KGB xodimi javob beradi. Şunda Arkadiy xotini u yozgan xatni KGBga topşirganini tuşunadi.
Arkadiy Şevçenkoning Amerika tomoniga qoçib ötgani aniq bölgaç, darhol uning Jyenevadagi BMT qurolsizlaniş komissiyasi a’zosi bölgan öğli Gennadiy KGB xodimi Viktor Suvorov tomonidan Moskvaga olib kelinadi.
Qiziği şundaki, Viktor Suvorov Arkadiyning öğlini Moskvaga olib kelgandan bir yarim oydan ötib oilasi bilan Britaniyaga qoçib ketadi.
Moskvada KGB Gennadiy Şevçenkoni ança payt hibsda saqlab, tergov qiladi. Biroq u otasining Amerika tomoniga ötib ketişidan bexabar bölganini aytadi.
Şundan söng Gennadiyni SSSR TIVdagi vazifasidan ozod qilişadi. KGB majburlab uning familiyasini Şevçenkodan Smirnovga özgartiradi. U haqiqiy familiyasini 1990 yilga kelib qaytarib oladi va SSSR parçalanib ketgunça turli kiçik vazifalarda işlab yuradi.
Arkadiy Şevçenko öğli Gennadiy bilan
Foto: Pinterest
Arkadiy Amerika tomonga qoçib ötgandan bir oy ötib 1978 yil 6 may kuni uning xotini Leongina Şevçenko bedarak yöqoladi.
Militsiya ayolni qidira boşlaydi. 8 may kuni Şevçenkolarning kenja farzandi Anna uydan qölansa hid çiqayotganini sezib qoladi va militsiya çaqiradi. Çaqiruv böyiça kelgan uçastka noziri xonadonga kirib xonada naftalin hidi borligini aytib çiqib ketadi.
Şundan söng Gennadiy Şevçenko qölansa hid çiqayotgan joyni qidirayotib uydagi şkafni oçadi va möynali palto orasida osilib turgan onasining jasadiga közi tuşadi.
Arkadiy Şevçenko xotinining vafotidan 11 may kuni xabar topadi va Leonginaning ölimida KGBning qöli borligini aytib çiqadi.
U keyinçalik, öz kitobida xotini yuqori lavozimli davlat mulozimining köp sirlarini bilganini, şu sababli uni öldirişganini yozgan.
Amerikadagi hayot
Arkadiy Şevçenko KGB yoki taşqi razvedka xizmati xodimi emasdi. U Amerikada BTMdagi mas’ul şaxs niqobi ostida josuslik qilmagan, faqat xalqaro taşkilotda faoliyat olib borgandi.
Şeçenko AQŞ fuqaroligini qabul qilayotgan payt
Foto: alamy.com
Şu sababli sovetlar uni yöq qiliş uçun ta’qib qilişmaydi. Şu sababli Arkadiy AQŞda erkin yaşaydi va asosan institutlarda SSSR böyiça tahlilçi vazifasida işlaydi.
Keyinçalik, uning öğli Gennadiy amerikaliklar otasiga har oy 7 ming dollar tölanadigan umrbodlik nafaqa tayinlaşganini aytgan.
1985 yilda Arkadiy Şevçenko AQŞda «Moskvadan ayriliş» nomli kitobini çop ettiradi. Kitob Amerikada bessellerga aylanadi va köplab tillarga tarjima qilinadi. Muallif kitobning barça naşrlari uçun million dollar gonorar oladi.
Şevçenko SSSR tarqab ketgunça Moskvada yaşayotgan qizi bilan uçraşişga harakat qiladi. Biroq buning imkoniyati bölmaydi. Sovet ittifoqi parçalanib ketgandan söng 1992 yilda öğli Gennadiy va qizi uning oldiga borişadi.
Arkadiy Şevçenko 1998 yilda jigar sirrozi kasalligi tufayli vafot etadi. Öşanda u 68 yoşda bölgan. Arkadiy Şevçenko SSSRdan AQŞga qoçgan birinçi yuqori lavozimli amaldor sifatida tarixda qolgan.
