Inson bosh terisida 100 mingdan 150 minggacha soch follikulasi mavjud bo‘lib, har kuni o‘rtacha hisobda 50–100 ta tolaning to‘kilishi tabiiy yangilanish jarayoni hisoblanadi. Ammo kundalik yo‘qotishning 100 tadan oshishi sochlarning patologik to‘kilayotganidan, ya’ni organizm ichki muvozanatida jiddiy o‘zgarishlar yuzaga kelganidan darak beradi. Irsiy omillar, gormonal buzilishlar, stress, noto‘g‘ri ovqatlanish yoki ayrim dori vositalarining nojo‘ya ta’siri soch to‘kilishining turli ko‘rinishlariga sabab bo‘lishi mumkin:
Noto‘g‘ri ovqatlanish. Temir, rux, D vitamini, biotin (B7), oqsil yetishmovchiligi soch follikulalarini zaiflashtiradi. Ayniqsa, ketogenik parxez yoki o‘zini-o‘zi ochlikka mahkum qilish (masalan, ekstremal parhezlar) ham soch to‘kilishiga olib keladi.
Stress va psixologik bosim. Kuchli hayajon, xavotir yoki ruhiy bosim ta’sirida soch ildizlari “dam olish” holatiga o‘tadi. Ya’ni ular faol o‘sishdan to‘xtaydi va biroz vaqt o‘tgach, to‘kila boshlaydi. Bu jarayon odatda 2–3 oy ichida yuz beradi va ko‘plab sochlar ildizi bir vaqtning o‘zida mo‘rtlashadi.
Gormonal muvozanat buzilishi. Ayollarda polikistik tuxumdon sindromi (PSOS), tug‘uruqdan keyingi davr, menopauza kabi holatlar, estrogen va testosteron darajasidagi o‘zgarishlar sababli erkaklarda esa dihidrotestosteron (DHT) nomli gormonning ortishi tufayli soch to‘kiladi.
Medikamentoz omillar. Qandli diabet, qalqonsimon bez kasalliklari, revmatoid artrit, yallig‘lanishli ichak kasalliklari uchun mo‘ljallangan dori vositalari, shuningdek, kimyoterapiya yoki antidepressantlar soch o‘sishini to‘xtatishi mumkin.
Asosiy turlari
Irsiy soch to‘kilishi (androgenetik alopesiya): Bu turdagi soch to‘kilishi nasldan-nasl o‘tadi. Erkaklarda 18–25 yosh oralig‘ida ilk belgilari sezila boshlaydi. Jarayon peshona chizig‘ining orqaga chekinishi yoki boshning tepa (vertex) qismida soch siyraklashishi shaklida namoyon bo‘ladi. Ayollarda 25–40 yosh oralig‘ida kuzatiladi, ularda erkaklarnikidan farqli ravishda soch butun bosh terisida tarqoq tarzda kamayadi. Peshona chizig‘i saqlanib qoladi, ammo soch umumiy zichligi ozayadi. Mazkur turdagi alopesiyani butunlay to‘xtatish qiyin bo‘lsa-da, tashxisni ertaroq qo‘yish va to‘g‘ri davolash bilan jarayonni sekinlashtirish, mavjud sochlarni saqlab qolish mumkin. Shuning uchun dastlabki belgilar sezilganidayoq mutaxassisga murojaat qilish muhim hisoblanadi.
