Insoniyat tarixida yangi davr boshlandi – bu global bog‘liqliklar davri. Bundan keyin xavfsizlikni ta’minlash, rivojlanish va raqobatdosh bo‘lish uchun katta hamjamiyatlar shakllantira olish, kuchlarni birlashtirish va qudrat yarata olish – hal qiluvchi omil bo‘ladi.
7 oktyabr kuni Ozarboyjonning Gabala shahrida Turkiy Davlatlar Tashkilotining 12-sammiti bo‘lib o‘tdi. Unda, tashkilotga a’zo O‘zbekiston, Ozarboyjon, Turkiya, Qozog‘iston va Qirg‘iziston prezidentlari hamda kuzatuvchi davlatlar hisoblanmish Turkmaniston Xalq Maslahati raisi, sobiq prezident Berdimuhammedov hamda Vengriya bosh vaziri Viktor Orban ishtirok etdi.
Sammitning nomi “Mintaqaviy tinchlik va xavfsizlik” deb nomlandi. Bunday nomlanish mintaqadagi beqarorlik va geosiyosiy zo‘riqishlarga ishora edi. TDT raisligi Qirzig‘istondan Ozarboyjonga o‘tdi. Kelasi sammit Turkiyada bo‘lib o‘tishi, norasmiy sammit esa Qozog‘istonda rejalangani bildirildi.
Shu o‘rinda har qanday oddiy o‘zbekistonlikda “nega bu kabi tashkilot kerak?” degan oddiy savol tug‘ilishi tabiiy.
Insoniyat tarixida yangi davr boshlandi – bu global bog‘liqliklar davri. Bundan keyin xavfsizlikni ta’minlash, rivojlanish va raqobatdosh bo‘lish uchun katta hamjamiyatlar shakllantira olish, kuchlarni birlashtirish va qudrat yarata olish – hal qiluvchi parametr hisoblanadi. Birlashuv uchun eng kuchli va tabiiy platforma esa bu o‘zliklar hisoblanadi. O‘zliklar – mushtarak til, tarixiy bog‘liqlik, diniy birlik yoki yaqinlik kabilar orqali shakllanadi.
Misol uchun, zamonaviy dunyoda tili, dini, tarixiy yaqinligi asosida shakllangan bir qancha hamjamiyatlarni keltirish mumkin. Anglasaksonlar: AQSh, Birlashgan Qirollik, Kanada, Avstraliya va Yangi Zelandiya – bularning bari ingliz tilida gaplashadi, protestant mazhabiga e’tiqod qiladi. Garchi anglasaksonlar o‘rtasida bitta kuchli xalqaro tashkilot tuzilmagan bo‘lsa-da, bu davlatlarning ikki taraflama va ko‘p taraflama hamkorligi juda yuqori darajada. Bular – juda kuchli va tabiiy ittifoqchilar.
Yoki, ispan tilli davlatlar. Janubiy va Markaziy Amerikada bir qancha ispan tilli davlatlar mavjud bo‘lib, bu davlatlarning tarixiy markazi – Ispaniya. Bu davlatlar o‘zaro mushtaraklik va hamkorlikni mustahkamlash uchun “Ispanidad” tashkilotini ham tuzishgan. Fransuz tilida gaplashuvchi jamiyatlar esa “Frankofoniya”ga birlashgan. Portugal tilida gaplashadigan davlatlar o‘rtasida ham norasmiy juda kuchli hamkorlik va ittifoqchilik loyihalari juda kuchli.
Xo‘sh, anglasaksonlar, ispan yoki portugal tilli davlatlar alohida xalqaro tashkilot tuzmasdan, o‘zaro hamkorlikni yuqori darajada amalga oshirib kelyapti ekan, nega turkiy davlatlar o‘zaro hamkorlik uchun tashkilot tuzishdi? Bu nima uchun kerak edi? Buning sabablari bir qancha.
