Ikki Haram atrofidagi xavotirlar: Madinada dron quladi, Makkada esa vahima tarqatgan shaxs ushlandi
|16:132 6409 min
Saudiya Arabistonidan joylashgan Islom olamining ikki muqaddas shahri – Makka va Madina soʻnggi kunlarda xavfsizlik bilan bogʻliq xabarlar sabab eʼtibor markaziga tushdi.
Makkadagi voqea 1-oktabr kuni ijtimoiy tarmoqlarda tez tarqalgan video va undagi daʼvolardan boshlandi. Anadolu agentligining yozishicha, ushbu postlarda portlovchi kamar taqqan gumondor Masjidul Harom markazidagi Kaʼbaga yaqinlashgani va xavfsizlik xodimlari uni qoʻlga olgani aytilgan. Ayrim sahifalar esa “Masjidul Haromda xudkush hujumning oldi olindi“, deb yozgan.
Bunga javoban Saudiya Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Jamoat xavfsizligi boshqarmasi qisqa bayonot va video eʼlon qildi. Unda “muqaddas poytaxtdagi xavfsizlik idoralari oʻtkinchilarni bezovta qilgan va ular orasida qoʻrquv hamda vahima tarqatgan shaxsni qoʻlga oldi, oʻsha zahoti choralar koʻrildi“, deyiladi. Saudiya rasmiylariga koʻra, uning ishi prokuraturaga oshirilgan.
Boshqarma bayonotida, shuningdek, “voqea yuzasidan tarqatilayotgan daʼvolarda hech qanday haqiqat yoʻq”, deya taʼkidlangan va odamlar maʼlumotni faqat rasmiy manbalardan olishga chaqirilgan.
Rasmiy bayonotda bir qancha masalalarga izoh berilmagan. Xususan, qoʻlga olingan shaxsning kimligi va fuqaroligi ochiqlanmagan. Bundan tashqari, voqea aynan Masjidul Harom ichida yoki shaharning boshqa qismida sodir boʻlgani ham aniq koʻrsatilmagan. Rasmiy bayonotda faqat “muqaddas poytaxt“, yaʼni Makka shahri tilga olingan. Shuningdek, rasmiylar bu hibsni husiylar yoki boshqa biror guruh bilan bogʻlamagan.
RT Arabic telekanalining yozishicha, ijtimoiy tarmoqlarda “xudkush” videosi sifatida tarqatilgan lavha feyk – u boshqa, 2017-yilgi voqeaga tegishli.
Madinada esa dron hujumi
1-oktabr kuni Madinadagi voqea haqida rasmiy ayblov eʼlon qilindi. Saudiya boshchiligidagi koalitsiya rasmiy vakili general-mayor Turki al-Malikiy husiylar Madinadagi “Toyba“ elektr taqsimlash stansiyasiga dron bilan hujum qilganini maʼlum qildi.
Mavzuga oid
Al-Malikiyning aytishicha, hujum 29-sentabr kuni mahalliy vaqt bilan soat 05:11 da sodir boʻlgan.
Reuters'ning koalitsiyaga tayanib yozishicha, mazkur fuqarolik obyekti Masjidun Nabaviyni elektr energiyasi bilan taʼminlaydi. Dron zarbasi natijasida bitta transformator ishdan chiqqan, biroq umumiy elektr tarmogʻiga taʼsir qilmagan.
Foto: SPA / Reuters
Hujum seshanba kuni sodir boʻlgan boʻlsa-da, u haqda faqat ikki kundan keyin rasman maʼlum qilindi. Al-Malikiyning soʻzlariga koʻra, vakolatli idoralar operativ tahlil oʻtkazib, dron qoldiqlarini oʻrgangan va husiylarning hujumni rejalashtirish hamda amalga oshirishda bevosita ishtirok etganini aniqlagan. Saudiya davlat axborot agentligi stansiyaga yetkazilgan zarar va dron qoldiqlari aks etgan suratlarni tarqatdi.
Foto: SPA / Reuters
Rasmiy vakil hujumni keskin baholadi. “Masjidun Nabaviyni elektr bilan taʼminlovchi fuqarolik obyektini nishonga olgan bu qoʻrqoqona terrorchilik harakati mazkur ekstremistik guruhning Ikki muqaddas Haramni nishonga olishga urinishlarining davomidir“, dedi u.
Koalitsiya bayonotida, shuningdek, husiylar Makka va Madinaga hujumlar orqali butun dunyo musulmonlarining tuygʻularini qoʻzgʻashga urinayotgani aytiladi. Koalitsiya muqaddas joylar va ziyoratchilar xavfsizligini taʼminlash choralarini davom ettirishini maʼlum qildi.
Husiylar: “Bu – yolgʻon va tuhmat”
Husiylar Madinadagi hujumga aloqadorlikni qatʼiyan rad etdi va koalitsiya ayblovini siyosiy maqsadda oʻylab topilgan daʼvo sifatida baholadi. Reuters agentligining yozishicha, husiylarning pozitsiyasi 1-oktabr kuni ular nazoratidagi Saba agentligi orqali harbiy manba tilidan eʼlon qilingan.
Manbaning aytishicha, Saudiya tarqatayotgan daʼvolar “yamanliklarga qarshi qaratilgan, hech qanday asosi yoʻq yolgʻon va katta tuhmat“dir. U bu ayblovni Ar-Riyodning avvalroq Makkani nishonga olish haqidagi “yolgʻonini“ isbotlay olmaganini yashirishga urinish deb atadi.
Bayonot ogohlantirish bilan yakunlandi. Manbaning soʻzlariga koʻra, “Yaman qurolli kuchlari“ bu tuhmatga jim qaramaydi va “soxta ayblovlarga javob berish huquqini“ oʻzida saqlab qoladi. Husiylar oʻz qurolli tuzilmalarini aynan shu nom bilan ataydi.
Bu husiylarning soʻnggi haftalardagi muqaddas qadamjolarga hujum boʻyicha ikkinchi raddiyasi boʻldi. Sentabr oʻrtalarida Saudiya boshchiligidagi koalitsiya Makka yaqinida dron urib tushirilganini daʼvo qilgandi.
Oʻshanda ham husiylarning harbiy manbasi “Yamandan Makka shahri yoki boshqa biror muqaddas joyga qaratilgan har qanday tahdid borligini qatʼiyan rad etamiz“, degan va Saudiya bayonotlarini “dezinformatsiya“ deb atagandi. Husiylar oʻz hujumlari muqaddas shahardan “juda uzoqda“ joylashgan Saudiya neft obyektlari va harbiy bazalariga qaratilganini aytgan.
Musulmon dunyosining munosabati
Madinada dron hujumiga doir ayblov eʼlon qilinishi bilan qator davlatlar va tashkilotlar hujumni qoraladi. Ularning aksariyati koalitsiya talqiniga tayangan holda husiylarni aybladi.
Fors koʻrfazi arab davlatlari hamkorlik kengashi Bosh kotibi Josim al-Budayviy hujum “barcha qizil chiziqlarni bosib oʻtdi“, dedi. Uning soʻzlariga koʻra, hujum dunyo musulmonlari tuygʻularini ochiqchasiga qoʻzgʻatdi va muqaddas joylar daxlsizligini buzishda jiddiy eskalatsiya boʻldi.
Qatar ham hujumni Islom olamining muqaddas joylari daxlsizligiga qarshi ogʻir tajovuz, Saudiya suvereniteti va xalqaro huquqning buzilishi deb atadi. Shuningdek, Doha Ar-Riyodga toʻliq birdamlik bildirdi. Arab davlatlari ligasi hujumni “qabul qilib boʻlmaydigan tajovuz“ va xavfli eskalatsiya deb baholab, u butun dunyo musulmonlarining tuygʻularini qoʻzgʻatishini bildirdi.
Saudiya, Turkiya va Pokiston yetakchilari avgustda Makka paktini imzolagandi / Foto: AP
Saudiyaning ittifoqchisi Pokiston esa hujumni “jiddiy provokatsiya“ deb atadi, Ikki muqaddas Haram daxlsizligi va ziyoratchilar xavfsizligi har qanday sharoitda hurmat qilinishi kerakligini taʼkidladi.
Yana bir ittifoqchi Turkiya “Saudiya suvereniteti va xavfsizligiga tahdid soluvchi, islom olamining muqaddas qadriyatlarini nishonga olgan bu provokatsion hujumlar darhol va soʻzsiz toʻxtatilishi kerak“, deya bayonot berdi.
Bundan tashqari, Kuvayt, Bahrayn, Misr, Islom hamkorlik tashkiloti, Musulmon olami ligasi, Arab parlamenti va Ikki Haram ishlari boshqarmasi ham qoralovchi bayonot berdi.
Soʻnggi zarbalar va mojaro foni
Madina boʻyicha ayblov eʼlon qilingan kunning oʻzidayoq janglar har ikki tomonda yana kuchaydi. 1-oktabr kechqurun husiylar nazoratidagi Sanoda kuchli portlashlar eshitildi. Yamanning xalqaro tan olingan hukumatiga sodiq kuchlar Sanoda va boshqa hududlarda “yuqori ahamiyatga ega nishonlar“ga havo hujumi uyushtirganini maʼlum qildi. Husiylar esa buni “Saudiya tajovuzi“ deb atab, tinch aholi ham zarar koʻrganini daʼvo qildi.
Koalitsiya shundan soʻng husiylarning ballistik raketa va dronlari tutib qolinganini bildirdi. Lekin qurbonlar va zarar haqida maʼlumot berilmadi.
Makka va Madina atrofidagi voqealar Saudiya bilan husiylar oʻrtasidagi, 2014-yilda boshlangan urushning shu yilgi keskin qayta alangalanishi fonida yuz bermoqda. 2022-yil aprelida BMT vositachiligida tuzilgan sulh hujumlarni deyarli toʻxtatgan boʻlsa-da, Saudiya husiylar nazoratidagi portlar va Sano aeroportiga nisbatan cheklovlarni saqlab qoldi. Husiylar esa buni “qamal“ deb atab keldi. 2026-yil fevralida AQSH va Isroil Eronga hujum qilgach, Tehron Hoʻrmuz boʻgʻozidagi kemalar qatnovini keskin chekladi. Saudiya nefti uchun Sharq–Gʻarb quvuri hamda Bob al-Mandab boʻgʻozi hal qiluvchi yoʻlakka aylandi.
Sano aeroportiga hujum / Videodan lavha
Bevosita burilish iyul oyida yuz berdi. 13-iyulda Sano aeroportiga zarba berildi – Yamanning xalqaro tan olingan hukumati Eron samolyoti qoʻnishining oldini olish uchun buni oʻzi qilganini aytdi. Husiylar esa Saudiyani aybladi va 20-iyulda qirollikka qarshi dengiz blokadasini eʼlon qildi. Sentabrda ular Bob al-Mandab yaqinidagi Hanish va Mayyun orollari egalladi va Saudiya tomon raketa va dron hujumlarini kuchaytirdi.
Diplomatik maydonda esa Saudiya ittifoqchilarga tayanishga urinmoqda. Biroq AQSH hozircha bevosita aralashishdan tiyilmoqda. Axios nashrining yozishicha, valiahd shahzoda Muhammad ibn Salmon prezident Trampdan husiylarga qarshi harbiy yordam soʻraganida rad javobini olgan. Avgustda Saudiya, Turkiya va Pokiston imzolagan Makka qoʻshma mudofaa kelishuvi esa amaliy sinovga duch kelmoqda.
