Shu paytga qadar bu ikki qo‘shni davlat o‘rtasidagi aloqalar strategik sheriklik darajasida edi. Endi rasmiy Toshkent va Bishkek – ittifoqchi davlatlar hisoblanishadi.
Ittifoqchilik o‘zi nima beradi, ittifoqchilik munosabatlari zamirida nimalar turadi? Sovuq urush tugagan 1990-yillar boshida taniqli amerikalik siyosatshunos Semyuel Hantington o‘zining “Tsivilizatsiyalar to‘qnashuvi” kitobida: “Mafkuralar davri tugadi, endi o‘zliklar asosidagi halqaro munosabatlar davri boshlanayapti” degan edi. Bu fikr ma’lum asoslarga ega ekani kuzatilmoqda. Bugun dunyodagi eng kuchli alyanslar, ittifoqlar yoki eng katta xalqaro tirashuvlar ham yaqin yoki ayni o‘zliklar atrofida kechayotganini ko‘rish mumkin.
Insoniyat tarixida lokalizm davri tugadi, globallashuv davri boshlandi. Globallashuv davrida insoniyat yagona axborot maydonida bo‘ladi, hammaning hammaga ta’siri ortib boradi. Mana shu davrda yashab qolishning muhim shartlaridan biri – dushmanlarni kamaytirish, do‘stlarni ko‘paytirish, yoki potensial dushmanlarga qarshi do‘st-birodarlarning jips bo‘lishini ta’minlash hisoblanadi.
Keyingi o‘n yilliklarda xalqaro huquq poymol bo‘lmoqda, xalqaro o‘yin qoidalari qo‘pol va agressiv kuchga asoslanib bormoqda. Davlatlarning eng muhim resurslaridan biri ham – ishonchli va mustahkam alyanslarga ega bo‘lishi hisoblanadi. Qudratli davlatlar ittifoqchilar, alyanslar zanjirini mustahkamlashga qattiq harakat qilishadi.
Qirg‘iziston – O‘zbekistonning navbatda beshinchi ittifoqchi davlati bo‘ldi. Birinchi ma’muriyat davrida, O‘zbekiston faqatgina bitta davlat bilan ittifoqchilikka kirishgan edi. U ham bo‘lsa, 2005-yilning noyabrida Rossiya Federatsiyasi bilan rasmiylashtirilgan ittifoqchilik edi. Ko‘pchilik yaxshi anglaydiki, o‘sha vaqtda rasmiy Toshkent o‘zining siyosiy va geosiyosiy muammolarini yechish uchungina, ya’ni majburiyat yuzasidan RF bilan ittifoqchilik o‘rnatgan edi. Lekin ma’no-mazmuniga ko‘ra, bu ittifoqchilik zamirida o‘zaro ishonch u qadar kuchli bo‘lmagani ma’lum.
2016-yildan keyin O‘zbekistonning ittifoqchilik borasidagi tafakkuri mutlaq o‘zgardi. Keyingi davrda O‘zbekiston to‘rtta davlat bilan ittifoqchilik munosabatlari o‘rnatdi. 2002-yilning boshida post-sovet hududida katta urush boshlandi va bu urush hozirga qadar davom etmoqda. O‘sha 2022-yilning dekabr oyida O‘zbekiston qo‘shni Qozog‘iston bilan ittifoqchilik o‘rnatdi.
2024-yilning birinchi yarmida O‘zbekiston qo‘shni Tojikiston bilan, o‘sha yilning ikkinchi yarmida esa Janubiy Kavkazdagi yagona turkiy davlat hisoblanmish Ozarboyjon bilan ittifoqchilik munosabatlari o‘rnatildi.
Va nihoyat, mana, 2026-yil 30-iyul kuni rasmiy Toshkent qo‘shni Bishkek bilan ham ittifoqchilik munosabatlarini rasmiylashtirdi.
Mustaqillikning o‘tgan 35 yilida O‘zbekiston va Qirg‘iziston munosabatlari murakkab davrni, evolyutsiyani boshidan kechirdi. Istiqlolning ilk davri – 1990-yillarning birinchi yarmida bu ikki davlat o‘rtasida ma’lum umumiy intilishlar, loyihalar belgilandi. Lekin ularning ko‘pi amalga oshmadi. 2000-2010 yillardagi bu ikki davlat munosabatlarini “ishonchsizlik”, “sovuq” yoki “konfrontatsiyaga to‘yingan” degan so‘zlar bilan ifodalash mumkin. Faqat 2016-yilga kelib, O‘zbekistonda hokimiyat o‘zgargach, rasmiy Toshkentning barcha qo‘shnilari bilan, jumladan, Qirg‘iziston bilan ham munosabatlari ijobiy tomonga o‘zgardi.
Ittifoqchi davlatlar bir-birlari bilan urushishmaydi, yashirincha va oshkora tirashuvda bo‘lmaydi, siyosiy, iqtisodiy va gumanitar aloqalar shu qadar kuchli bo‘lishi kerakki, davlatlararo dialog orqali har qanday muammolar tizimli yechiladi. Bugun O‘zbekiston va Qirg‘iziston aloqalari haqiqatda ittifoqchilik daradasiga kelib bo‘lgan edi. Yaqin o‘tmishda bu ikki davlat bir-birini, fuqarolarini tizimli qiynagan, tahqirlab kelgan bo‘lsa, bugungi kunga kelib, mavjud muammolar davlat siyosati emas, ko‘proq shaxslarning xatolari va nuqsonlaridangina iborat bo‘lmoqda.
Qirg‘izistonning Cho‘lponota shahridagi Markaziy Osiyo hamda Ozarboyjon prezidentlarining maslahat uchrashuvidan oldin bo‘lib o‘tgan O‘zbekiston prezidentining davlat tashrifi tadbirlarida Shavkat Mirziyoyevga Qirg‘izistonning eng oliy mukofoti – birinchi darajali “Manas” ordeni topshirildi. Bu orden, aslida, nafaqat ikki davlat o‘rtasidagi sovuqlikni o‘zaro ishonchga olib chiqqanlik uchun mukofot, balki Markaziy Osiyo va turkiy dunyodagi ishonchsizlik muhitini o‘zaro ishonch va hamkorlik ruhiyatiga to‘yintirganlik e’tirofi hamdir.
