Daniyada saylovlar: Grenlandiya atrofidagi ziddiyat siyosat markazida

Daniyada 24 mart, seshanba kuni navbatdan tashqari parlament saylovlari bo‘lib o‘tmoqda. Sotsial-demokratik partiya vakili, bosh vazir Mette Frederiksen Grenlandiya taqdiri yuzasidan Vashington bilan yuzaga kelgan mojaro ortidan xalqaro siyosat sahnasi markaziga chiqqan holda, uchinchi muddatga erishishga harakat qilmoqda. Uning asosiy raqibi — markazchi yo‘nalishdagi mudofaa vaziri Truls Lund Poulsen bo‘lib, u liberal “Venstre” partiyasi vakilidir.

Saylovlar AQSh prezidenti Donald Trampning Grenlandiya ustidan nazorat o‘rnatishga intilishi atrofida bir necha oydan beri davom etayotgan keskinlik sharoitida o‘tmoqda. Frederiksenning qat’iy rad javobi uning ma’qullash reytingi oshishiga va hukumatining qo‘llab-quvvatlanishi pasayib borgan davrdan keyin siyosiy pozitsiyasini mustahkamlashiga yordam berdi. Shu vaziyatdan foydalanishga uringan Frederiksen o‘tgan oyda navbatdan tashqari saylovlar o‘tkazilishini e’lon qilgan edi.

So‘rovlar shuni ko‘rsatmoqdaki, so‘l-markazchi sotsial-demokratlar yana eng yirik partiya bo‘lib qolishi mumkin, biroq ijtimoiy dasturlar qisqartirilgani va yashash qiymati oshib borayotganidan saylovchilar noroziligi tufayli ular so‘nggi yuz yildan ortiq davrdagi eng yomon natijalaridan birini qayd etishi ham ehtimoldan xoli emas. Frederiksen o‘zini inqiroz sharoitida ishonchli boshqaruvchi sifatida namoyon qilmoqda. Ayni paytda u Poulsen partiyasi ham kirgan uch partiyali markazchi koalitsiyaga boshchilik qilmoqda, ammo so‘rovlar saylovdan keyin bu ittifoq saqlanib qolishiga shubha uyg‘otmoqda.

Parlamentdagi 179 o‘rindan birortasini ham siyosiy lagerlardan hech biri mustaqil ko‘pchilik bilan egallay olmaydi, deb kutilmoqda. Bu esa yana sobiq bosh vazir va hozirgi tashqi ishlar vaziri Lars Lyokke Rasmussen hamda uning markazchi “Mo‘’tadillar” partiyasini hal qiluvchi kuch — ya’ni “qirol yasovchi” maqomiga olib chiqishi mumkin.

Grenlandiya taqdiri, xalqaro miqyosda qanchalik keskin mavzu bo‘lmasin, Daniyadagi saylovoldi kampaniyasining asosiy mavzusiga aylanmadi. Partiyalar asosan ichki muammolarga — oziq-ovqat va yonilg‘i narxlari, qishloq xo‘jaligining kelajagi, ichimlik suvi sifati hamda fermalardagi sharoitni yaxshilash masalalariga e’tibor qaratdi. O‘ng qanot populistlar esa migratsiya siyosatini yanada qat’iylashtirish chaqiriqlari bilan qo‘llab-quvvatlov topishga urindi.

Ovoz berishda ishtirok etish huquqiga ega bo‘lgan dat saylovchilari soni taxminan 4,3 million nafarni tashkil etadi. Saylov uchastkalari Markaziy Yevropa vaqti bilan soat 8:00 dan 20:00 gacha (Toshkent vaqti bilan 12:00 dan 24:00 gacha) ishlaydi, dastlabki natijalar esa bugun kechqurun e’lon qilinishi kutilmoqda.