Namanganda do‘l yog‘masligi uchun bulutlarga ta’sir ko‘rsatildi

O‘zgidrometga qarashli Gidrometeorologik jarayonlarga ta’sir ko‘rsatish xizmati bo‘linmalari do‘lli jarayonlarning faollik nisbati yuqori hududlarda qishloq xo‘jaligi ekinlarini gidrometeorologik jarayonlarning salbiy oqibatlaridan muhofaza qilib kelmoqda.

O‘zgidromet xabariga ko‘ra, joriy yilda Namangan viloyatining Kosonsoy va Yangiqo‘rg‘on tumanlarida 1, 11 va 12 may kunlari do‘l jarayonli bulutlarga ta’sir ko‘rsatish ishlari o‘tkazilib, jami 57 dona “Alazan-6” do‘lga qarshi mahsuloti qo‘llanilgan va do‘l jarayoni zaiflashtirilgan.

Qayd etilishicha, konvektiv bulutlarga ta’sir ko‘rsatish ishlari olib borilgandan so‘ng ham, qisqa muddatli do‘l hodisalari kuzatilib turadi.

“Alazan-6” snaryadi haqida

Ochiq ma’lumotlarga ko‘ra, “Alazan” seriyasidagi do‘lga qarshi raketalar 1960-yillardan boshlab SSSRda qo‘llab kelingan; 6-versiyasi 2000 yilda ishlab chiqilgan.

“Alazan-6” yerdagi maxsus qiya pusk qurilmasidan uchiriladi. 82,2 mm kalibrli snaryad belgilangan balandlikda (maksimal 9,3 km) portlaydi va ichidagi reagent (kumush yodidi) atmosferaga sochilib, do‘l jarayoni shakllanayotgan bulut metafizikasiga ta’sir qiladi. Raketa 0,9995 foiz ehtimol bilan havoda o‘z o‘zini yo‘q qiladi.

Do‘lli bulutlarga qarshi otryad

O‘zgidrometning qayd etishicha, tashkilot huzuridagi Gidrometeorologik jarayonlarga ta’sir ko‘rsatish xizmati do‘lli jarayonlarning faollik nisbati yuqori deb belgilangan 4 ta hududda: Namangan, Samarqand, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida faoliyat yuritadi.

Iqlimshunos Erkin Abdulahatov bergan ma’lumotga ko‘ra, mazkur xizmat sanab o‘tilgan to‘rtta viloyatdagi jami 700 gektar ekin maydonlariga do‘l yog‘ish oldini olish uchun tashkil etilgan bo‘lib, uning tarkibida o‘nlab MRL-5 meteorologik radiolokator tizimlari va yigirmaga yaqin otish punktlari bor.

170 ga yaqin shtat birligiga ega mazkur xizmat yaqin-yaqingacha Favqulodda vaziyatlar vazirligi tarkibida bo‘lgan, hozir esa Gidrometeorologiya xizmati agentligi tarkibiga qaytarilgan.

Qisqa muddatli kuchli yog‘ingarchiliklar ko‘paymoqda

O‘zgidromet ta’rifiga ko‘ra, do‘l – bu odatda kuchli to‘p (konvektiv) bulutlarda hosil bo‘ladigan hamda muz donachalari ko‘rinishida yerga tushadigan atmosfera yog‘inidir.

So‘nggi yillarda kuzatilayotgan global iqlim o‘zgarishi O‘zbekistonda ham bahorda qisqa muddatli kuchli yog‘ingarchilik (yomg‘ir, jala, do‘l) holatlarini ko‘payishiga olib kelmoqda. Yog‘inlar miqdori kamaygani yo‘q, lekin ular qisqa vaqt ichida juda ko‘p miqdorda yog‘ib, sel va suv toshqinlarini keltirib chiqarmoqda.

O‘tgan yillar tahlili shuni ko‘rsatadiki, bahor va yoz fasllarida do‘lli jarayonlarning faolligi (do‘lli jarayonlar va do‘l yacheykalarini hosil bo‘lish kunlari) o‘rtacha yillik ko‘rsatkich bo‘yicha o‘zgaruvchan tendensiyaga ega. Jumladan, 2020 yilda – 33 kun, 2021 yilda – 34 kun, 2022 yilda – 29 kun, 2023 yilda – 24 kun, 2024 yilda – 40 kun va 2025 yilda – 13 kunni tashkil etgan.