Japarov millatlararo iğvodan ogohlantirdi
Qirğiziston prezidenti Sadir Japarov mamlakat janubida qirğizlar va özbeklar örtasida nizo qözğatiş rejalari haqida maʼlumot olganini aytdi. U bu haqda 12-noyabr kuni qirğizistonliklarga yöllagan murojaatida gapirdi.
Japarovning sözlariga köra, ayrim siyosiy kuçlar millatlararo adovat qözğatiş imkoniyatini muhokama qilmoqda. Ularning maqsadi ommaviy tartibsizliklar çiqarib, 2027-yil 27-yanvarda böladigan prezident saylovini barbod qilişdir.
«Hozirça ular bu haqda faqat gapirişyapti. Biroq bu iğvogarona rejalar amalga oşişi ehtimoli bor», dedi Japarov.
Prezident bu rejalarni Xitoy-Qirğiziston-Özbekiston temiryöli qurilişi bilan boğladi. Uning daʼvosiça, Xitoy mavzusida norozilik uyğotişga urinişlari natija bermagaç, bu kuçlar endi qirğizlar va özbeklarni bir-biriga qayraşga urinişi mumkin.
Japarov 1990 va 2010-yillardagi fojialarni eslatdi. Öşanda millatlararo töqnaşuvlarda qirğizlar ham, özbeklar ham halok bölgandi. Prezident fuqarolarni millatidan qatʼi nazar iğvoga uçmaslikka çaqirdi. Keksa avloddan esa öşa voqealarni körmagan yoşlarga nizo oqibatlarini tuşuntirişni söradi.
«Agar biror nizo kelib çiqsa, davlatda uni bir-ikki kun içida bostirişga yetarli kuç va imkoniyat bor. Ammo afsuski, bunday holatda jabrlanganlar bölişi muqarrar», dedi u.
Japarov huquqni muhofaza qiliş organlari mamlakat böylab örnatilgan ön minglab videokuzatuv kameralari orqali noqonuniy harakatlarni aniqlay olişini ham taʼkidladi. Japarov bu rejalar ortida kimlar turganini aytmadi. Murojaatda aniq dalillar ham keltirilmagan.
Prezident bayonotidan söng 2010-yilda Öş meri bölgan Melis Mirzahmatov ham fuqarolarni huşyorlikka çaqirdi. Uning fikriça, taşqi kömaksiz yirik millatlararo nizo uyuştirib bölmaydi. Bunday urinişlar mahalliy tusda qoladi va kuç tuzilmalari ularni öz vaqtida bostira oladi.
Eron kuçlari Bahraynga zarba berdi
Eronning Islom inqilobi muhofizlari korpusi 13-noyabr kuni Bahraynda AQŞning erta ogohlantiriş radarini nişonga olganini maʼlum qildi. Reuters'ning yozişiça, bu – sentabr boşidan buyon arab davlatlaridagi Amerika harbiy obyektlariga qilingan ilk hujum daʼvosi böldi.
Muhofizlar korpusi bu zarba Eron janubidagi Sirik port şahridagi telekommunikatsiya minorasiga qilingan AQŞ hujumiga javob ekanini aytgan. Korpus öşa hujumni havo hujumi deb taʼriflagan.
«Bu tajovuzkor duşmanga Hörmuz böğozidagi havo provokatsiyalari va neft kontrabandasini töxtatişi kerakligi haqida jiddiy ogohlantirişdir. Agar bu qoidabuzarliklar va tajovuzkorona harakatlar takrorlansa, Korpusning Havo-kosmik kuçlari çeklovsiz jangga kirişişga töliq şay turibdi», deya korpus bayonotini keltirmoqda Tasnim naşri.
Eron tomonining bu daʼvosi AQŞ bilan uruşda mört sukunat hukm surayotgan paytda yangradi. Mojaro 28-fevralda AQŞ va Isroilning Eronga bergan zarbalari bilan boşlangan, keyin butun mintaqaga yoyilgandi.
AQŞ va Bahrayn hozirça Eronning zarbalari yuzasidan izoh bermadi.
Ukraina böyiça muzokaralar
12-noyabr kuni Vladimir Putin Kremlda AQŞ prezidentining maxsus vakillari Stiv Uitkoff va Jared Kuşner bilan uçraşdi. Uçraşuvdan söng Uitkoff Putin yevropaliklarning navbatdagi muzokaralarga qöşilişiga rozi bölganini maʼlum qildi. Kuşner AQŞ uruş davomidagi eng yirik asirlar almaşinuvi ustida işlayotganini yozdi.
Putin esa Yevropa bilan hali jiddiy kelişmovçiliklar borligiga işora qildi. «Yevropaliklarga kelsak, biz heç qaçon Yevropa bilan muloqotga qarşi bölmaganmiz va uni uzmaganmiz. Rossiya bilan muloqotni ularning özi uzdi», dedi Putin.
Rossiya rahbari tinçlik kelişuvidan söng Ukrainaga Ğarb qöşinlarini kiritiş ğoyasi Rossiya xavfsizligiga tahdid bölişini va uruşning qayta boşlanişiga olib kelişini aytdi.
«Janoblar, siz va umuman AQŞ maʼmuriyati yevropalik ittifoqçilaringiz bilan işlaşingizni juda istardik. Toki ular Ukrainada nima istayotganini, tinçlikmi yoki uruşmi, nihoyat hal qilib olsin», dedi u. Kreml maslahatçisi esa yevropaliklar navbatdagi muzokaralarda qatnaşişini tasdiqlamadi.
Şu kuni Uitkoff va Kuşner Irlandiyaga uçib borib, Yevropa sammitida qatnaşayotgan Volodimir Zelenskiy bilan ham uçraşdi. Zelenskiy yevropaliklarning muzokaralarga qöşilişini olqişladi. U kun tartibiga öt oçişni töxtatiş va keskinlikni yumşatiş masalalari kiritilişidan umid bildirdi.
Biroq Ukraina rahbari AQŞning Yevropadagi yangi xavfsizlik tartibini Rossiya bilan muhokama qilayotganini «biroz ğalati» deb atadi. U frontda işlatilayotgan SpaceX’ning harbiy «Starshield» aloqa tizimiga yangi çeklovlar qöyilganini ham maʼlum qildi. SpaceX izoh bermadi.
Şu haftada Abu-Dabida AQŞ vositaçiligida Rossiya va Ukraina örtasida uç tomonlama bevosita muzokaralar böldi. Tomonlar hududiy masalada hali katta kelişmovçiliklar borligini tan olmoqda.
Nyu Yorkda bino quladi
AQŞning Nyu York şahrida turar joy binosi qulab, kamida 8 kişi halok böldi. Fojia Bruklinda 11-noyabr kuni tuşdan keyin yuz berdi.
Şahar rasmiylariga köra, 6 kişining jasadi vayronalar ostidan topilgan. Yana ikki kişi keyinroq jarohatlari tufayli vafot etgan. Halok bölganlar orasida ikki nafar bola va ikki nafar quriliş işçisi bor. Yana 18 kişi jarohat olgan, ulardan tört nafari qutqaruv işlarida qatnaşgan öt öçiruvçilar.
12-noyabr kuni şahar yonğin xizmati vayronalar ostida boşqa qurbonlar yöqligini maʼlum qildi va qutqaruv operatsiyasini yakunladi.
Nyu York meri Zohran Mamdaniy qulagan bino yonidagi quriliş maydoni bilan boğliq 5 ta kompaniyani tekşirişga buyruq berdi. Bu kompaniyalar bilan aloqador yana 100 ta quriliş obyekti ham tekşiriladi.
Reuters’ning yozişiça, qöşni maydonda 2026-yilda yer qaziş işlari boşlangandi. Quriliş kompaniyasi sentabrda rasmiylarga yuborgan bildirişnomada bu işlar «toş portlatiş»ni ham öz içiga olişini maʼlum qilgandi. 1930-yilda qurilgan tört xonadonli binoda bir neça migrant oilasi yaşagan.
Antaliyada iqlim konferensiyasi
Turkiyaning Antaliya şahrida BMTning iqlim özgarişi böyiça COP31 konferensiyasi davom etmoqda. 11-12 noyabr kunlari sözga çiqqan jahon yetakçilari bir-biriga zid talablarni ilgari surmoqda.
Dengiz sathi kötarilişi sabab eng katta xavf ostida turgan kiçik orol davlatlari – issiqxona gazlari çiqindilarini zudlik bilan qisqartirişga çaqirdi. Yevropa yetakçilari esa dunyo böylab elektrlaştirişni kengaytiriş taklifini qöllab-quvvatladi. Rivojlanayotgan mamlakatlar boy davlatlardan köproq moliyaviy yordam söradi.
Neft, gaz va kömir işlab çiqaruvçilar esa qazilma yoqilğidan voz keçmaslik tarafdori.
Buyuk Britaniya boş vaziri Endi Bornhem Turkiyaning jahon energiya isteʼmolida elektr uluşini 2035-yilgaça 35 foizga yetkaziş taklifini qöllab-quvvatladi. Hozir bu uluş 20 foizdan sal köproq. Bornhemning fikriça, Eron va Ukrainadagi uruşlar sabab yuzaga kelgan uzilişlar toza energiya töğri tanlov ekanini körsatdi.
«Agar biz nazorat qilolmaydigan energiyaga boğliq bölsak, nazorat qilolmaydigan narxlar oldida himoyasiz qolamiz. Toza energiyaga ötiş energiya xavfsizligiga olib boradigan yagona yöldir», dedi u.
Reuters’ning yozişiça, uruşlar va inflyatsiya sabab iqlim masalasi siyosiy kun tartibida orqaga surilgan. Bu esa barça tomonlar rozi böladigan kelişuvga erişişni qiyinlaştirmoqda. 2026-yil oktabrida eʼlon qilingan BMT hisobotida dunyo – 1,5 darajalik isiş çegarasidan oşib ketiş yölida ekani aytilgandi.
